Oefenbundel Biologie:
HS 1: Inleiding in de biologie
(gedeelte inleiding in de biologie)
Bacteriën in drinkwater
Het drinkwater in Nederland wordt zorgvuldig gecontroleerd op de aanwezigheid van
bacteriën. Volgens de wet mag 1 mL drinkwater niet meer dan 100 bacteriën bevatten. Een
onderzoek naar het gehalte aan bacteriën in drinkwater vindt als volgt plaats. Een bepaalde
hoeveelheid drinkwater wordt zodanig met gesteriliseerd water verdund dat drie
verschillende verdunningen worden verkregen: 1 op 10, 1 op 100 en 1 op 1000. Van het
onverdunde drinkwatermonster wordt op vijf petrischalen met gesteriliseerde
voedingsbodems steeds 0,1 mL gebracht. Datzelfde gebeurt met elke verdunning, zodat in
totaal 20 petrischalen worden gebruikt. Op voedingsbodems gedijen bacteriën goed. Door
deling ontstaat uit elke bacterie een bacteriekolonie. Na een aantal dagen wordt het aantal
bacteriekolonies geteld dat op elke petrischaal is verschenen. Leerlingen hebben een
dergelijk onderzoek uitgevoerd. Hun resultaten zijn weergegeven in de tabel.
2p 1 Voldoet het onderzochte drinkwater aan de wet? Laat je antwoord zien doormiddel
van een berekening.
Vorm en functie
In afbeelding 2 zie je twee voorbeelden van producten
met een speciale vorm die te maken heeft met de functie.
Vergelijkbare vormen zijn terug te vinden bij (delen van)
organismen met een vergelijkbare functie.
2p 2 Noteer voor beide voorbeelden bij welke
(delen van) organismen een vergelijkbare vorm en
functie zijn terug te vinden.
, Gist
Afbeelding 1 geeft een gistcel weer. Organismen worden in het vierrijkensysteem ingedeeld
op grond van combinaties van verschillende kenmerken.
2p 3 In welk rijk van de eukaryoten wordt gist ingedeeld? Noem een combinatie van drie
kenmerken van gist die de indeling in dat rijk bepaalt.
Microscopen
Hieronder is een afbeelding weergegeven van een preparaat met een speciale microscoop.
2p 4 Leg uit of de afbeelding van een TEM of SEM komt. Maak in je antwoord onderscheid
tussen deze 2 vormen van microscopie.
, De trek van de zilverzalm
Lees onderstaande tekst over het trekgedrag van de zilverzalm.
De zilverzalm komt uit het ei in de zoetwaterstromen van Noordwest-Amerika. De jonge
visjes zwemmen de rivier af naar de Stille Oceaan. In ongeveer vijf jaar worden ze daar
volwassen. Als zilverzalmen geslachtsrijp zijn, keren ze terug naar het zoete water. Door een
of andere oorzaak schieten ze geen kuit in zeewater, maar zoeken ze hiervoor zoet water
op. Men heeft dit onderzocht door zilverzalmen te merken. Na lange tijd kwam een
merkwaardig feit aan het licht: zilverzalmen keren vrijwel altijd terug naar de stroom waar ze
zijn geboren. Hoe kunnen zalmen precies hun geboortestroom terugvinden? Dit is geen
gemakkelijke klus. Sommige vissen moeten om hun geboorteplaats te bereiken enorme
afstanden tegen de stroom in zwemmen en daarbij vaak hoge watervallen ‘nemen’.
Misschien vinden de zalmen de weg naar hun geboorteplaats terug doordat ze de ‘smaak’ of
de ‘geur’ van hun geboortestroom herkennen. Als dit het geval is, dan zullen zalmen met
uitgeschakelde reukcentra de weg naar hun geboortestroom niet terug kunnen vinden. In zee
werden geslachtsrijpe zalmen gevangen. Bij de helft van de zalmen werden de reukcentra
uitgeschakeld. Alle dieren werden gemerkt en weer losgelaten. Op de paaiplaatsen in de
zoetwaterstromen werd een aantal van de gemerkte zalmen teruggevonden. Bij ongeveer
10% van de teruggevonden zalmen waren de reukcentra uitgeschakeld. De overige
teruggevonden gemerkte zalmen hadden intacte reukcentra.
5p 5
Nonnetjes
Lees onderstaande tekst over nonnetjes op het strand.
Op het strand langs de Noordzee en de Waddenzee kun je veel schelpen vinden van
nonnetjes. Voor schelpenverzamelaars zijn ze interessant omdat ze in zoveel kleuren
voorkomen: van rood, oranje en geel tot blinkend wit. De binnenzijde van de schelpen is
feller gekleurd dan de buitenzijde. Ook de vorm van de schelpen varieert, van plat tot bol.
Nonnetjes (Macoma balthica) zijn tweekleppige schelpdiertjes (zie afbeelding 3).
Afbeelding 3
HS 1: Inleiding in de biologie
(gedeelte inleiding in de biologie)
Bacteriën in drinkwater
Het drinkwater in Nederland wordt zorgvuldig gecontroleerd op de aanwezigheid van
bacteriën. Volgens de wet mag 1 mL drinkwater niet meer dan 100 bacteriën bevatten. Een
onderzoek naar het gehalte aan bacteriën in drinkwater vindt als volgt plaats. Een bepaalde
hoeveelheid drinkwater wordt zodanig met gesteriliseerd water verdund dat drie
verschillende verdunningen worden verkregen: 1 op 10, 1 op 100 en 1 op 1000. Van het
onverdunde drinkwatermonster wordt op vijf petrischalen met gesteriliseerde
voedingsbodems steeds 0,1 mL gebracht. Datzelfde gebeurt met elke verdunning, zodat in
totaal 20 petrischalen worden gebruikt. Op voedingsbodems gedijen bacteriën goed. Door
deling ontstaat uit elke bacterie een bacteriekolonie. Na een aantal dagen wordt het aantal
bacteriekolonies geteld dat op elke petrischaal is verschenen. Leerlingen hebben een
dergelijk onderzoek uitgevoerd. Hun resultaten zijn weergegeven in de tabel.
2p 1 Voldoet het onderzochte drinkwater aan de wet? Laat je antwoord zien doormiddel
van een berekening.
Vorm en functie
In afbeelding 2 zie je twee voorbeelden van producten
met een speciale vorm die te maken heeft met de functie.
Vergelijkbare vormen zijn terug te vinden bij (delen van)
organismen met een vergelijkbare functie.
2p 2 Noteer voor beide voorbeelden bij welke
(delen van) organismen een vergelijkbare vorm en
functie zijn terug te vinden.
, Gist
Afbeelding 1 geeft een gistcel weer. Organismen worden in het vierrijkensysteem ingedeeld
op grond van combinaties van verschillende kenmerken.
2p 3 In welk rijk van de eukaryoten wordt gist ingedeeld? Noem een combinatie van drie
kenmerken van gist die de indeling in dat rijk bepaalt.
Microscopen
Hieronder is een afbeelding weergegeven van een preparaat met een speciale microscoop.
2p 4 Leg uit of de afbeelding van een TEM of SEM komt. Maak in je antwoord onderscheid
tussen deze 2 vormen van microscopie.
, De trek van de zilverzalm
Lees onderstaande tekst over het trekgedrag van de zilverzalm.
De zilverzalm komt uit het ei in de zoetwaterstromen van Noordwest-Amerika. De jonge
visjes zwemmen de rivier af naar de Stille Oceaan. In ongeveer vijf jaar worden ze daar
volwassen. Als zilverzalmen geslachtsrijp zijn, keren ze terug naar het zoete water. Door een
of andere oorzaak schieten ze geen kuit in zeewater, maar zoeken ze hiervoor zoet water
op. Men heeft dit onderzocht door zilverzalmen te merken. Na lange tijd kwam een
merkwaardig feit aan het licht: zilverzalmen keren vrijwel altijd terug naar de stroom waar ze
zijn geboren. Hoe kunnen zalmen precies hun geboortestroom terugvinden? Dit is geen
gemakkelijke klus. Sommige vissen moeten om hun geboorteplaats te bereiken enorme
afstanden tegen de stroom in zwemmen en daarbij vaak hoge watervallen ‘nemen’.
Misschien vinden de zalmen de weg naar hun geboorteplaats terug doordat ze de ‘smaak’ of
de ‘geur’ van hun geboortestroom herkennen. Als dit het geval is, dan zullen zalmen met
uitgeschakelde reukcentra de weg naar hun geboortestroom niet terug kunnen vinden. In zee
werden geslachtsrijpe zalmen gevangen. Bij de helft van de zalmen werden de reukcentra
uitgeschakeld. Alle dieren werden gemerkt en weer losgelaten. Op de paaiplaatsen in de
zoetwaterstromen werd een aantal van de gemerkte zalmen teruggevonden. Bij ongeveer
10% van de teruggevonden zalmen waren de reukcentra uitgeschakeld. De overige
teruggevonden gemerkte zalmen hadden intacte reukcentra.
5p 5
Nonnetjes
Lees onderstaande tekst over nonnetjes op het strand.
Op het strand langs de Noordzee en de Waddenzee kun je veel schelpen vinden van
nonnetjes. Voor schelpenverzamelaars zijn ze interessant omdat ze in zoveel kleuren
voorkomen: van rood, oranje en geel tot blinkend wit. De binnenzijde van de schelpen is
feller gekleurd dan de buitenzijde. Ook de vorm van de schelpen varieert, van plat tot bol.
Nonnetjes (Macoma balthica) zijn tweekleppige schelpdiertjes (zie afbeelding 3).
Afbeelding 3
