KWALITATIEF ONDERZOEK IN ORGANISATIES
Hoofdstuk 1: kwalitatief onderzoek in organisaties
1.1 De onderzoekscyclus
Onderzoek is een cyclisch proces dat bestaat uit fases:
Formuleren van een doelstelling en vraagstelling
Het meetbaar maken van de begrippen die je wilt onderzoeken (= het plan van
dataverzameling)
Het verzamelen van data
Het analyseren van data
Het beantwoorden van de vraagstelling door middel van een conclusie en discussie
Je keert regelmatig terug naar eerdere fasen:
Onderzoeksontwerp bijstellen
Bepalen en formuleren wat je hebt gevonden en wat houw specifieke bijdrage is.
1.2 kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek = betreft alle vormen van onderzoek die zijn gericht op het
verzamelen en interpreteren van talig materiaal om op basis daarvan uitspraken te doen over
een (sociaal) verschijnsel in de werkelijkheid.
Empirische materiaal: transcripties van interviews, verslagen van observaties en
documenten. = arbeidsintensief.
Relatief minder waarnemingseenheden
Dataverzameling levert rijk materiaal op hierdoor mag je uitspraken doen op basis
van een relatief klein aantal waarnemingseenheden
Kwantitatief onderzoek = gericht op het verzamelen van cijfermateriaal over een sociaal
verschijnsel.
1.3 Onderzoek binnen organisaties
Organisatie = een min of meer formeel samenwerkingsverband tussen groepen mensen
gericht op een gemeenschappelijk doel.
Kwalitatief onderzoek = geschikt om precieze uitspraken te doen over de relatie tussen een
beperkt aantal variabelen. Weinig waarnemingseenheden, maar er kunnen veel relaties in
beeld komen.
Kwantitatief onderzoek = geschikt om algemene uitspraken te doen over de samenhang tussen
een groter aantal variabelen. Veel waarnemingseenheden helpen om precieze uitspraken te
doen over een relatief klein aantal causale relaties.
1.4 Mixed methods onderzoek
Een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden zijn vaak heel geschikt om een
sociaal verschijnsel volledig in kaart te brengen.
,1.5 theoretische of praktische doelstelling
Theoretisch = bijdrage leveren aan bestaande theorieën.
Praktisch = verklaren, evalueren of verbeteren van de situatie in een concrete organisatie.
Hoofdstuk 2: De doelstelling en vraagstelling
2.1 De doelstelling
= een methodologisch hulpmiddel, dat beknopt en kernachtig vastlegt welke bijdrage het
onderzoek beoogt te leveren.
Het legt de basis voor de centrale vraagstelling van je onderzoek.
Vraagstelling = de meest kernachtige weergave van datgene wat je in dit onderzoek te weten
wilt komen. Laat zien welke kennis nodig is. Zet het externe doel van het onderzoek (de
bijdrage die je met het onderzoeksproject wilt leveren) om in een intern doel (de soort kennis
die nodig is om die bijdrage te leveren).
2.2 Theoriegericht onderzoek
Beoogt vooral bij te dragen aan de wetenschappelijke kennis over een verschijnsel in een
organisatie. Kennis verkrijgen of uitbouwen.
Belangrijkste kenmerk = het doen van algemeen geldige uitspraken over een sociaal
verschijnsel staat voorop en de toepasbaarheid van deze kennis is van secundair belang.
Soorten kwalitatief onderzoek:
Deductief onderzoek (Toetsend onderzoek)
o Het onderzoeksprocess vertrekt vanuit bestaande theorie om van daaruit
waarnemingen te verrichten die erop zijn gericht deze te toetsen en eventueel
te ontkrachten.
Inductief onderzoek (Theorievorming)
o Het onderzoeksproces vertrekt vanuit empirische waarnemingen en door
middel van het abstraheren van systematische vergelijking van waarnemingen
kom je tot algemeen geldig uitspraken (hypothesen) die de basis kunnen
vormen voor nieuwe theorieën.
2.2.1 Theorie toetsen
Deductief onderzoek: als onderzoeker die je van tevoren vast te leggen hoe het sociale
verschijnsel zich volgens de theorie zou moeten voordoen in een organisatie (d.m.v. concrete
verwachtingen of hypothesen). Vervolgens toets je of deze verwachtingen ook feitelijk
uitkomen.
2.2.2 Theorievorming
Analytische generalisatie = niet de details maar alleen de algemene patronen die aan een
verschijnsel ten grondslag liggen worden gegeneraliseerd.
, ‘Building Block’-procedure = door een verklaring te leveren voor een verschijnsel binnen
een beperkt domein kan daaruit in een latere fase een meer algemene theorie worden afgeleid.
De methode van verschil (Mill) = verwijst naar het selecteren en onderzoeken van
organisaties die zo veel mogelijk verschillen, maar waarin toch hetzelfde sociale verschijnsel
optreedt.
De methode van overeenstemming (Mill) = verwijst naar het selecteren van organisaties die
heel sterk op elkaar lijken, maar waar in het ene geval een sociaal verschijnsel wel optreed en
in het andere geval niet.
2.3 Praktijkgericht onderzoek
Heeft als doel een bijdrage te leveren aan het veranderen of verbeteren van de praktijk
binnen organisaties.
Vindt vaak plaats in opdracht van instellingen en organisaties.
Praktijkgercht onderzoek zal aansluiten bij verschillende fasen in de interventiecyclus. De
Theoriegericht onderzoek kan aansluiten op verschillende fasen in de empirische cyclus. De
interventiecyclus beschrijft welke fasen men doorloopt bij het oplossen van een praktisch
probleem in een organisatie. Fasen: Diagnose, Ontwerp, Interventie & Evaluatie. Voorfase =
probleemanalyse.
2.3.1 Onderzoek gericht op probleemanalyse
Voor wie is het een probleem?
2.3.2 Diagnosegericht onderzoek
Gericht op het analyseren van de oorzaken van een sociaal verschijnsel in een organisatie.
Doelstelling = inzicht bieden.
2.3.3 Ontwerpgericht onderzoek
Gericht op het ontwerpen van oplossingen voor het betreffende organisatieprobleem.
2.3.4 Verandergericht onderzoek
Gericht op het ondersteunen van een feitelijke interventie in een organisatie. De kennis over
oorzaken van een probleem is al aanwezig en er is ook al duidelijk hoe de oplossing eruit zou
moeten zien.
Doelstelling = het leveren van een bijdrage aan het doorvoeren van deze veranderingen.
2.3.5 Evaluatieonderzoek
Gericht op het evalueren van veranderingen die al eerder tijdens een interventietraject zijn
ingezet.
2.4 De vraagstelling
Kwalitatief onderzoeksproces is iteratief = aanpassingen van de onderzoeksopzet tijdens de
dataverzameling zijn mogelijk en zelfs wenselijk.
Hoofdstuk 1: kwalitatief onderzoek in organisaties
1.1 De onderzoekscyclus
Onderzoek is een cyclisch proces dat bestaat uit fases:
Formuleren van een doelstelling en vraagstelling
Het meetbaar maken van de begrippen die je wilt onderzoeken (= het plan van
dataverzameling)
Het verzamelen van data
Het analyseren van data
Het beantwoorden van de vraagstelling door middel van een conclusie en discussie
Je keert regelmatig terug naar eerdere fasen:
Onderzoeksontwerp bijstellen
Bepalen en formuleren wat je hebt gevonden en wat houw specifieke bijdrage is.
1.2 kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek = betreft alle vormen van onderzoek die zijn gericht op het
verzamelen en interpreteren van talig materiaal om op basis daarvan uitspraken te doen over
een (sociaal) verschijnsel in de werkelijkheid.
Empirische materiaal: transcripties van interviews, verslagen van observaties en
documenten. = arbeidsintensief.
Relatief minder waarnemingseenheden
Dataverzameling levert rijk materiaal op hierdoor mag je uitspraken doen op basis
van een relatief klein aantal waarnemingseenheden
Kwantitatief onderzoek = gericht op het verzamelen van cijfermateriaal over een sociaal
verschijnsel.
1.3 Onderzoek binnen organisaties
Organisatie = een min of meer formeel samenwerkingsverband tussen groepen mensen
gericht op een gemeenschappelijk doel.
Kwalitatief onderzoek = geschikt om precieze uitspraken te doen over de relatie tussen een
beperkt aantal variabelen. Weinig waarnemingseenheden, maar er kunnen veel relaties in
beeld komen.
Kwantitatief onderzoek = geschikt om algemene uitspraken te doen over de samenhang tussen
een groter aantal variabelen. Veel waarnemingseenheden helpen om precieze uitspraken te
doen over een relatief klein aantal causale relaties.
1.4 Mixed methods onderzoek
Een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden zijn vaak heel geschikt om een
sociaal verschijnsel volledig in kaart te brengen.
,1.5 theoretische of praktische doelstelling
Theoretisch = bijdrage leveren aan bestaande theorieën.
Praktisch = verklaren, evalueren of verbeteren van de situatie in een concrete organisatie.
Hoofdstuk 2: De doelstelling en vraagstelling
2.1 De doelstelling
= een methodologisch hulpmiddel, dat beknopt en kernachtig vastlegt welke bijdrage het
onderzoek beoogt te leveren.
Het legt de basis voor de centrale vraagstelling van je onderzoek.
Vraagstelling = de meest kernachtige weergave van datgene wat je in dit onderzoek te weten
wilt komen. Laat zien welke kennis nodig is. Zet het externe doel van het onderzoek (de
bijdrage die je met het onderzoeksproject wilt leveren) om in een intern doel (de soort kennis
die nodig is om die bijdrage te leveren).
2.2 Theoriegericht onderzoek
Beoogt vooral bij te dragen aan de wetenschappelijke kennis over een verschijnsel in een
organisatie. Kennis verkrijgen of uitbouwen.
Belangrijkste kenmerk = het doen van algemeen geldige uitspraken over een sociaal
verschijnsel staat voorop en de toepasbaarheid van deze kennis is van secundair belang.
Soorten kwalitatief onderzoek:
Deductief onderzoek (Toetsend onderzoek)
o Het onderzoeksprocess vertrekt vanuit bestaande theorie om van daaruit
waarnemingen te verrichten die erop zijn gericht deze te toetsen en eventueel
te ontkrachten.
Inductief onderzoek (Theorievorming)
o Het onderzoeksproces vertrekt vanuit empirische waarnemingen en door
middel van het abstraheren van systematische vergelijking van waarnemingen
kom je tot algemeen geldig uitspraken (hypothesen) die de basis kunnen
vormen voor nieuwe theorieën.
2.2.1 Theorie toetsen
Deductief onderzoek: als onderzoeker die je van tevoren vast te leggen hoe het sociale
verschijnsel zich volgens de theorie zou moeten voordoen in een organisatie (d.m.v. concrete
verwachtingen of hypothesen). Vervolgens toets je of deze verwachtingen ook feitelijk
uitkomen.
2.2.2 Theorievorming
Analytische generalisatie = niet de details maar alleen de algemene patronen die aan een
verschijnsel ten grondslag liggen worden gegeneraliseerd.
, ‘Building Block’-procedure = door een verklaring te leveren voor een verschijnsel binnen
een beperkt domein kan daaruit in een latere fase een meer algemene theorie worden afgeleid.
De methode van verschil (Mill) = verwijst naar het selecteren en onderzoeken van
organisaties die zo veel mogelijk verschillen, maar waarin toch hetzelfde sociale verschijnsel
optreedt.
De methode van overeenstemming (Mill) = verwijst naar het selecteren van organisaties die
heel sterk op elkaar lijken, maar waar in het ene geval een sociaal verschijnsel wel optreed en
in het andere geval niet.
2.3 Praktijkgericht onderzoek
Heeft als doel een bijdrage te leveren aan het veranderen of verbeteren van de praktijk
binnen organisaties.
Vindt vaak plaats in opdracht van instellingen en organisaties.
Praktijkgercht onderzoek zal aansluiten bij verschillende fasen in de interventiecyclus. De
Theoriegericht onderzoek kan aansluiten op verschillende fasen in de empirische cyclus. De
interventiecyclus beschrijft welke fasen men doorloopt bij het oplossen van een praktisch
probleem in een organisatie. Fasen: Diagnose, Ontwerp, Interventie & Evaluatie. Voorfase =
probleemanalyse.
2.3.1 Onderzoek gericht op probleemanalyse
Voor wie is het een probleem?
2.3.2 Diagnosegericht onderzoek
Gericht op het analyseren van de oorzaken van een sociaal verschijnsel in een organisatie.
Doelstelling = inzicht bieden.
2.3.3 Ontwerpgericht onderzoek
Gericht op het ontwerpen van oplossingen voor het betreffende organisatieprobleem.
2.3.4 Verandergericht onderzoek
Gericht op het ondersteunen van een feitelijke interventie in een organisatie. De kennis over
oorzaken van een probleem is al aanwezig en er is ook al duidelijk hoe de oplossing eruit zou
moeten zien.
Doelstelling = het leveren van een bijdrage aan het doorvoeren van deze veranderingen.
2.3.5 Evaluatieonderzoek
Gericht op het evalueren van veranderingen die al eerder tijdens een interventietraject zijn
ingezet.
2.4 De vraagstelling
Kwalitatief onderzoeksproces is iteratief = aanpassingen van de onderzoeksopzet tijdens de
dataverzameling zijn mogelijk en zelfs wenselijk.
