Taal en taalwetenschap Appel et al. (2002) of Baker et al. (2013) Antwoorden
zelftoetsvragen
Hoofdstuk 11 Woordenschat
1. Welke criteria zijn van belang voor het vaststellen van woorden?
3 criteria: klankvorm (minimaal een klinker/vocaal), syntactische
voorwaarden (zoals combineerbaarheid met andere woorden en welke
plaats in een zin ingenomen kan worden) en betekenis (inhoudswoorden
hebben een zelfstandige betekenis; functiewoorden leveren een bijdrage
aan de betekenis).
2. Wat wordt bedoeld met de uitspraak dat de vorm van een woord arbitrair
en conventioneel is?
Het verband tussen vorm en betekenis is willekeurig/ toevallig (arbitrair);
het verband berust op een stilzwijgende afspraak tussen taalgebruikers
(conventioneel). Taalgebruikers kunnen alleen met elkaar communiceren
als ze min of meer hetzelfde met een woord bedoelen.
3. Wat is het verschil tussen inhouds- en functiewoorden?
Inhoudswoorden (lexicale woorden) zijn woorden met een duidelijk te
omschrijven betekenis die als hoofd van een woordgroep optreden; zo zijn
de meeste werkwoorden (maar niet de hulpwerkwoorden en de
koppelwerkwoorden inhoudswoorden, net als de zelfstandige
naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden.
Functiewoorden (grammaticale woorden) hebben een grammaticale
betekenis, maken deel uit van de vaste kern van het taalsysteem.
Woordsoorten die een gesloten klasse vormen zijn functiewoorden, dat
geldt voor lidwoorden, voegwoorden, telwoorden, voornaamwoorden.
Zelfstandige werkwoorden zijn inhoudswoorden, hulpwerkwoord zijn
functiewoorden.
4. Woorden behoren tot een open of een gesloten klasse. Wat wordt
hiermee bedoeld?
Aan een open klasse kunnen nieuwe woorden worden toegevoegd; aan
een gesloten klasse niet. Een nieuw zelfstandig werkwoord kunnen we
aan een andere taal ontlenen, zoals ‘pitchen’, maar het is ondenkbaar dat
we een nieuw hulpwerkwoord of een telwoord aan een andere taal zouden
ontlenen.
5. Wat wordt verstaan onder lexicon?
Het mentale lexicon is een onderdeel van het taalsysteem waarin kennis
van woorden in het geheugen is opgeslagen. Het lexicon bevat dus onder
andere de volgende typen informatie:
- fonetische, fonologische informatie (over hoe het woord klinkt)
- morfologische informatie (welke vormen het woord heeft)
- semantische (welke betekenis(sen) het woord heeft)
- syntactische informatie (met welke andere woorden het gecombineerd
kan worden tot een zin)
6. Staat lemma gelijk aan betekenis van een woord?
Nee, een lemma is het trefwoord, de vorm waarin een woord in een
woordenboek staat. Je vindt dus in een woordenboek niet ‘gebakken’ of
‘mocht’, maar je kunt die woorden vinden onder het lemma ’bakken’ of
‘mogen’. Het lemma is de basis voor de beschrijving van alle relevante
,Taal en taalwetenschap Appel et al. (2002) of Baker et al. (2013) Antwoorden
zelftoetsvragen
eigenschappen van het woord, en daaronder valt naast de betekenis, ook
bijvoorbeeld de woordsoort, en syntactische en morfologische informatie.
Als een bepaalde woordvorm betekenissen heeft die geen verband met
elkaar houden of die tot verschillende woordsoorten behoren, dan vinden
we ze onder verschillende lemma’s in het woordenboek, zoals bijvoorbeeld
met ‘arm’, ‘brand’, ‘rijk, ‘trouw’, en ‘week’ het geval is.
7. Noem vijf verschillende soorten van woordenboeken.
Concordantie, beeldwoordenboek, eentalig (verklarend) woordenboek,
meertalig (vertaal)woordenboek, frequentiewoordenboek, een
dialectwoordenboek (=idioticon), rijmwoordenboek, retrograde
woordenboek, systematisch of synoniemenwoordenboek (=thesaurus).
8. Hoe heet het vak dat zich bezighoudt met het schrijven van
woordenboeken?
Lexicografie of lexicologie.
9. Wanneer is er bij woordbetekenis sprake van polysemie en wanneer van
homonymie?
Bij polysemie gaat het om één woord dat meer betekenissen heeft die met
elkaar verband houden, zoals steen waar je zowel een kei als een diamant
(edelsteen) mee kunt bedoelen. Bij homonymie gaat het om verschillende
woorden die behalve de vorm niets met elkaar te maken hebben, zoals
‘bel’ in ‘deurbel’, ‘decibel’ en ‘bellen (blazen)’.
10.Wat is het verschil tussen de denotatie en de connotatie van een woord?
De denotatie van een woord is wat je ermee kunt aanduiden. Onder de
connotatie verstaan we de gevoelswaarde, de stilistische waarde en de
sociale betekenis van een woord. Zo kan de denotatie van de woorden
man/vrouw, partner, echtgeno(o)t(e), vriend(in) etc. overeenkomen, maar
de connotatie kan verschillen. Andere voorbeelden: ‘ros’, ‘knol’ en ‘paard’
hebben dezelfde denotatie, maar niet dezelfde connotatie; met
‘vroedvrouw’ en ‘verloskundige’ duiden we hetzelfde aan, maar de
connotatie kan verschillen.
, Taal en taalwetenschap Appel et al. (2002) of Baker et al. (2013) Antwoorden
zelftoetsvragen
Hoofdstuk 12 Woordvorming
1. Wat is het verschil tussen een geleed en een ongeleed woord?
Een ongeleed woord is een eenheid van vorm en betekenis die niet verder
in betekenisdragende elementen te verdelen is, zoals het woord 'boek'.
Een geleed woord kan wel verder verdeeld worden in eenheden van vorm
en betekenis, zoals ‘haastig’ in ‘haast’ en ‘-ig’ of ‘fietswiel’ in ‘fiets’ en
‘wiel’.
2. Wat zijn de belangrijkste functies van de morfologie?
1) uitbreiding van de woordenschat (derivatie en compositie);
2) inpassing van woorden in de grammaticale structuur (flexie).
De morfologie houdt zich bezig met de manier waarop woorden worden
gevormd of opgebouwd. De morfologie richt zich dus op de vorm van
woorden en probeert te bepalen wat voor soorten elementen daarbij op
welke manier een rol spelen. Woorden bestaan vaak uit combinaties van
kleinere onderdelen. Op die manier worden de mogelijke klankcombinaties
in een taal efficiënter benut. Woorden met verwante betekenissen hebben
vaak ook in hun vorm iets gemeen. Daarnaast valt ook flexie binnen de
morfologie: flexie gaat niet over uitbreiding van de woordenschat maar
over de aanpassing van woorden in de context.
3. Een ander woord voor derivatie is afleiding. Wat wordt hiermee bedoeld?
Bij derivatie of afleiding wordt een vrij morfeem verbonden met een onvrij
of gebonden morfeem, een voor- of achtervoegsel in het Nederlands,
waarbij het resultaat een ander woord is. Het vrije morfeem ‘schoon’ kan
worden verbonden met het onvrije morfeem (achtervoegsel) ‘-heid’, wat
een ander woord ‘schoonheid’ oplevert.
4. Hoe is het begrip flexie gedefinieerd?
Onder flexie verstaan we de mogelijke vormveranderingen van een woord.
De verschillende vormen staan in een rijtje of paradigma. Voorbeelden:
‘loop, loopt, lopen, liep, liepen, gelopen’, ‘groot, groter, grootst’, of ‘groen,
groene’.
5. Wat is het paradigma van een woord?
Een paradigma is een rijtje van alle mogelijke vormen van een woord. De
verschijningsvormen staan in een paradigmatische relatie tot elkaar als in
een bepaalde context één vorm past en de andere van het paradigma niet.
Zo kun je spreken van een blauw huis, maar niet van een *blauwe huis, wel
van het blauwe huis maar niet van het *blauw huis.
6. Welke twee vormen van flexie worden onderscheiden?
Inherente flexie: als met de keuze van een flexievorm een
betekenisverschil samengaat;
Contextuele flexie: de flexie wordt uitsluitend bepaald door de syntactische
context waarin een woord voorkomt.
7. Wat wordt verstaan onder affigering?
Onder affigering verstaan we afleiding van woorden met een voor- of
achtervoegsel.
zelftoetsvragen
Hoofdstuk 11 Woordenschat
1. Welke criteria zijn van belang voor het vaststellen van woorden?
3 criteria: klankvorm (minimaal een klinker/vocaal), syntactische
voorwaarden (zoals combineerbaarheid met andere woorden en welke
plaats in een zin ingenomen kan worden) en betekenis (inhoudswoorden
hebben een zelfstandige betekenis; functiewoorden leveren een bijdrage
aan de betekenis).
2. Wat wordt bedoeld met de uitspraak dat de vorm van een woord arbitrair
en conventioneel is?
Het verband tussen vorm en betekenis is willekeurig/ toevallig (arbitrair);
het verband berust op een stilzwijgende afspraak tussen taalgebruikers
(conventioneel). Taalgebruikers kunnen alleen met elkaar communiceren
als ze min of meer hetzelfde met een woord bedoelen.
3. Wat is het verschil tussen inhouds- en functiewoorden?
Inhoudswoorden (lexicale woorden) zijn woorden met een duidelijk te
omschrijven betekenis die als hoofd van een woordgroep optreden; zo zijn
de meeste werkwoorden (maar niet de hulpwerkwoorden en de
koppelwerkwoorden inhoudswoorden, net als de zelfstandige
naamwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden.
Functiewoorden (grammaticale woorden) hebben een grammaticale
betekenis, maken deel uit van de vaste kern van het taalsysteem.
Woordsoorten die een gesloten klasse vormen zijn functiewoorden, dat
geldt voor lidwoorden, voegwoorden, telwoorden, voornaamwoorden.
Zelfstandige werkwoorden zijn inhoudswoorden, hulpwerkwoord zijn
functiewoorden.
4. Woorden behoren tot een open of een gesloten klasse. Wat wordt
hiermee bedoeld?
Aan een open klasse kunnen nieuwe woorden worden toegevoegd; aan
een gesloten klasse niet. Een nieuw zelfstandig werkwoord kunnen we
aan een andere taal ontlenen, zoals ‘pitchen’, maar het is ondenkbaar dat
we een nieuw hulpwerkwoord of een telwoord aan een andere taal zouden
ontlenen.
5. Wat wordt verstaan onder lexicon?
Het mentale lexicon is een onderdeel van het taalsysteem waarin kennis
van woorden in het geheugen is opgeslagen. Het lexicon bevat dus onder
andere de volgende typen informatie:
- fonetische, fonologische informatie (over hoe het woord klinkt)
- morfologische informatie (welke vormen het woord heeft)
- semantische (welke betekenis(sen) het woord heeft)
- syntactische informatie (met welke andere woorden het gecombineerd
kan worden tot een zin)
6. Staat lemma gelijk aan betekenis van een woord?
Nee, een lemma is het trefwoord, de vorm waarin een woord in een
woordenboek staat. Je vindt dus in een woordenboek niet ‘gebakken’ of
‘mocht’, maar je kunt die woorden vinden onder het lemma ’bakken’ of
‘mogen’. Het lemma is de basis voor de beschrijving van alle relevante
,Taal en taalwetenschap Appel et al. (2002) of Baker et al. (2013) Antwoorden
zelftoetsvragen
eigenschappen van het woord, en daaronder valt naast de betekenis, ook
bijvoorbeeld de woordsoort, en syntactische en morfologische informatie.
Als een bepaalde woordvorm betekenissen heeft die geen verband met
elkaar houden of die tot verschillende woordsoorten behoren, dan vinden
we ze onder verschillende lemma’s in het woordenboek, zoals bijvoorbeeld
met ‘arm’, ‘brand’, ‘rijk, ‘trouw’, en ‘week’ het geval is.
7. Noem vijf verschillende soorten van woordenboeken.
Concordantie, beeldwoordenboek, eentalig (verklarend) woordenboek,
meertalig (vertaal)woordenboek, frequentiewoordenboek, een
dialectwoordenboek (=idioticon), rijmwoordenboek, retrograde
woordenboek, systematisch of synoniemenwoordenboek (=thesaurus).
8. Hoe heet het vak dat zich bezighoudt met het schrijven van
woordenboeken?
Lexicografie of lexicologie.
9. Wanneer is er bij woordbetekenis sprake van polysemie en wanneer van
homonymie?
Bij polysemie gaat het om één woord dat meer betekenissen heeft die met
elkaar verband houden, zoals steen waar je zowel een kei als een diamant
(edelsteen) mee kunt bedoelen. Bij homonymie gaat het om verschillende
woorden die behalve de vorm niets met elkaar te maken hebben, zoals
‘bel’ in ‘deurbel’, ‘decibel’ en ‘bellen (blazen)’.
10.Wat is het verschil tussen de denotatie en de connotatie van een woord?
De denotatie van een woord is wat je ermee kunt aanduiden. Onder de
connotatie verstaan we de gevoelswaarde, de stilistische waarde en de
sociale betekenis van een woord. Zo kan de denotatie van de woorden
man/vrouw, partner, echtgeno(o)t(e), vriend(in) etc. overeenkomen, maar
de connotatie kan verschillen. Andere voorbeelden: ‘ros’, ‘knol’ en ‘paard’
hebben dezelfde denotatie, maar niet dezelfde connotatie; met
‘vroedvrouw’ en ‘verloskundige’ duiden we hetzelfde aan, maar de
connotatie kan verschillen.
, Taal en taalwetenschap Appel et al. (2002) of Baker et al. (2013) Antwoorden
zelftoetsvragen
Hoofdstuk 12 Woordvorming
1. Wat is het verschil tussen een geleed en een ongeleed woord?
Een ongeleed woord is een eenheid van vorm en betekenis die niet verder
in betekenisdragende elementen te verdelen is, zoals het woord 'boek'.
Een geleed woord kan wel verder verdeeld worden in eenheden van vorm
en betekenis, zoals ‘haastig’ in ‘haast’ en ‘-ig’ of ‘fietswiel’ in ‘fiets’ en
‘wiel’.
2. Wat zijn de belangrijkste functies van de morfologie?
1) uitbreiding van de woordenschat (derivatie en compositie);
2) inpassing van woorden in de grammaticale structuur (flexie).
De morfologie houdt zich bezig met de manier waarop woorden worden
gevormd of opgebouwd. De morfologie richt zich dus op de vorm van
woorden en probeert te bepalen wat voor soorten elementen daarbij op
welke manier een rol spelen. Woorden bestaan vaak uit combinaties van
kleinere onderdelen. Op die manier worden de mogelijke klankcombinaties
in een taal efficiënter benut. Woorden met verwante betekenissen hebben
vaak ook in hun vorm iets gemeen. Daarnaast valt ook flexie binnen de
morfologie: flexie gaat niet over uitbreiding van de woordenschat maar
over de aanpassing van woorden in de context.
3. Een ander woord voor derivatie is afleiding. Wat wordt hiermee bedoeld?
Bij derivatie of afleiding wordt een vrij morfeem verbonden met een onvrij
of gebonden morfeem, een voor- of achtervoegsel in het Nederlands,
waarbij het resultaat een ander woord is. Het vrije morfeem ‘schoon’ kan
worden verbonden met het onvrije morfeem (achtervoegsel) ‘-heid’, wat
een ander woord ‘schoonheid’ oplevert.
4. Hoe is het begrip flexie gedefinieerd?
Onder flexie verstaan we de mogelijke vormveranderingen van een woord.
De verschillende vormen staan in een rijtje of paradigma. Voorbeelden:
‘loop, loopt, lopen, liep, liepen, gelopen’, ‘groot, groter, grootst’, of ‘groen,
groene’.
5. Wat is het paradigma van een woord?
Een paradigma is een rijtje van alle mogelijke vormen van een woord. De
verschijningsvormen staan in een paradigmatische relatie tot elkaar als in
een bepaalde context één vorm past en de andere van het paradigma niet.
Zo kun je spreken van een blauw huis, maar niet van een *blauwe huis, wel
van het blauwe huis maar niet van het *blauw huis.
6. Welke twee vormen van flexie worden onderscheiden?
Inherente flexie: als met de keuze van een flexievorm een
betekenisverschil samengaat;
Contextuele flexie: de flexie wordt uitsluitend bepaald door de syntactische
context waarin een woord voorkomt.
7. Wat wordt verstaan onder affigering?
Onder affigering verstaan we afleiding van woorden met een voor- of
achtervoegsel.
