Persoon- en Familierecht vanuit het de minderjarige belicht
Hoorcollege 1
Afstamming
Het nationale personen- en familierecht regelt:
- de positie van de ongeboren vrucht
- hoe de daaruit geboren mens heet (naamrecht)
- wie zijn familie is (afstammings- en adoptierechten)
- hoe onderscheid tussen minderjarige en meerderjarige
- gezag over minderjarige
- beschermingsmaatregelen over meerderjarige
- het huwelijk en geregistreerd partnerschap
- en hoe wordt dit alles geregistreerd
Ontwikkelingen laatste twintig jaar
1998
- herziende regeling voor afstamming en adoptie
- geregistreerd partnerschap ingevoerd (was voor paren van gelijk geslacht)
--> verschil met huwelijk:
- beëindiging gp kan buiten de rechter om (zonder kinderen), huwelijk kan dat niet
- scheiding van tafel en bed bestaat alleen bij het huwelijk
- eerst burgerlijke stand, dan kerk bij het huwelijk.
- herzien gezagsrecht
- herzien naamrecht
2001: openstelling burgerlijk huwelijk voor partners gelijk geslacht
2014: Wet lesbisch ouderschap en verdere gelijktrekking huwelijk en GP
2016: advies Staatscommissie herijking ouderschap over draagmoederschap en
meerouderschap
--:> draagmoederschap is van de grond gekomen
--> Meerouderschap: niet van de grond gekomen, wel deelouderschap ingevoerd.
20??: regeling voor draagmoederschap en regeling voor deelgezag (in plaats van
meerouderschap)
Hoe kan een afstammingsband tot stand komen?
- van rechtswege
- erkenning
- gerechtelijke vaststelling
- adoptie
Afstammingsrecht anno nu
Het recht dat regelt wie je vader en moeder zijn en hoe je daarvan af kunt komen.
- de band met je eigen ouders is bepalend
Maar je krijgt automatisch de recht van je familie erbij door bloed- of aanverwantschap
(broers en zussen, grootouders, neven en nichten).
Belangrijk onderscheid: iemand de je beschouwt als je vader of moeder en iemand die in
juridische zin je vader of moeder is (juridisch ouderschap)
--> zitten heel veel rechtsgevolgen aan het juridisch ouderschap gekoppeld.
Soorten ouders
,- Juridische ouder (= ook adoptieouders)
- biologische ouder
- sociale ouder (beschouw jij als ouder en voor je zorgt, maar geen juridische positie heeft)
- pleegouders (formele pleegouders hebben een contract hebben met een zorgaanbieder, maar
kunnen ook jouw tante en oom worden bijvoorbeeld)
- stiefouder (GP of huwelijk met jouw moeder/vader (alleen relatie wordt het geen formele
stiefouder genoemd))
Rechtsgevolgen aan juridisch ouderschap
- Onderhoudsplicht en erfrecht
- gezag
- naamrecht
- nationaliteit
Moederschap
Artikel 1:198:
- De vrouw die het kind baart
- haar echtgenote of GP, mits donorverklaring (doorgaans als duo-moeder al is overleden)
- de vrouw die het kind heeft erkend
- de vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
- de vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Vaderschap
Artikel 1:199
- de echtgenoot of GP van de moeder
- de man die het kind heeft erkend
- de man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
- de man die het kind heeft geadopteerd
Ouderschap door huwelijk/GP
- huwelijk en GP biedt een pakken
Een van de onderdelen is automatisch ouderschap
--> maar bij duomoeders: een extra vereiste
Het huwelijk/gp moet nog wel bestaan.
Erkennen
--> kan door man en vrouw
--> is een rechtshandeling
Artikel 1:203/204: als een kind nog geen twee ouders heeft, kan het worden erkend. Maar
niet altijd:
- geen bloedschennige kinderen
- erkenner moet 16 jaar zijn
- toestemming nodig van moeder (en kind > 12 jaar) of vervangende toestemming rechter.
Oefenvoorbeeld:
Zij kunnen een rapport overleggen waaruit blijkt dat ze biologisch gezien geen broer en zus
van elkaar zijn. En daarmee kunnen ze naar de Minister Justitie en Veiligheid. Daarmee
,kunnen ze ontheffing van het verbod op een huwelijk vragen. Deze regeling staat niet in de
wet voor erkenning, maar wel voor adoptie.
Er komt geen toestemming van moeder (1:204 lid 3)
De vader kan dan naar de rechter als hij de
- verwekker (de man die op natuurlijke manier het kind heeft doen onstaan met moeder, dus
geen donor) is
- biovader met family life
- instemmende levensgezel (heeft ingestemd met een daad die de verwekking tot gevolg kan
hebben gehad)
Voor de instemmende levensgezel geldt een ander beoordelingscriterium artikel 1:204 lid 4.
Rechtspraak
HR 16 februari 2001: Kind en verwekker hebben aanspraak op juridische erkenning van hun
relatie
Behalve bij:
- geweldsdelicten
- bangheid moeder (als het reflecteert op het kind)
- stalkers
- emotionele instabiliteit van de moeder
HR 32 mei 2002: toestemming geven aan een ander is voorwaardelijk
Voorwaardelijke toestemming: situaties
- verwekker komt meteen in actie, hij laat moeder weten te willen erkennen maar zij zijgt nee,
dan dient hij binnen drie maanden een verzoek tot vervangende toestemming in;
Reguliere beoordeling en indien toegewezen, streep door eerdere erkenning
- verwekker komt pas na verloop van tijd met wens tot erkenning
- Kon hij niet eerder in actie komen?: minder strikte maatstaf (= heeft moeder in
redelijkheid kunnen komen toto het geven van toestemming aan een ander)
- Hij heeft stilgezeten: strikte maatstaf (= heeft moeder misbruik gemaakt van haar
bevoegdheid tot het geven van toestemming aan een ander)
Vervangende toestemming duo-moeders
Artikel 1:204 lid 4 BW: ander toetsingscriterium
--> in het belang van het kind zijn
Hof DH 17 juli 2019: er was toen een kinderwens, maar niets uitgelopen. Moeder is
vreemdgegaan met een man waar een kind uit is ontstaan. Duo moeder wist hier niets vanaf.
Nu wilde duomoeder ook erkennen gezien ze instemmende levensgezel zou zijn: HOF zegt
van niet, ze heeft nimmer ingestemd met de daad die de verwekking tot gevolg zou hebben
gehad.
Hof Arhnem-leeuwarden 4 oktober 2018: niet in het belang van het kind dat de duomoeder de
rol van moeder op zich neemt nu er zulke erge omstandigheden spelen.
Gerechtelijke vaststelling ouderschap
Artikel 1:207:
- rechter stelt ouderschap vast
- verwekker of instemmende levensgezel
--> Moeder kan ook vorderen.
, Doorgaans bewijs nodig van vaderschap --> Hof Den bosch: 26 juli 2018
--> is er geen bewijs mogelijk of wordt er niet meegewerkt aan het verkrijgen van DNA mag
de rechter een beslissing nemen die hem geraden voorkomt.
Kan ook na overlijden, soms grafopening nodig voor DNA-verkrijging.
Voorbeeld
Oudste zoon van Prinses Irene is Carlos
Carlos had een relatie met Brigitte Klijnstra --> Hugo wordt geboren
Hugo heeft alleen zijn moeder als juridische ouder
Later trouwt Carlos met Annemarie van Weezel.
--> 3 kinderen uit de relatie
In 1999 GVV op verzoek van Klijstra; Hugo behoudt achternaam
- in 2015 vraagt Hugo naamswijziging in die van zijn vader
--> wordt toegewezen, bezwaren en beroepen leveren geen ander beslissing op.
Oefenvraag
Automatisch ouderschap voor lesbisch ouderschap kan alleen wanneer je een huwelijk/gp
hebt en je de donorverklaring kunt overleggen. De donorverklaring moet anoniem zijn, in het
voorbeeld was dit niet het geval. En dus krijg je niet automatisch de naam van beide moeders
op de geboorte akte. De duomoeder kan echter wel erkennen.
Oefenvraag
In dit geval heeft de wetgever een regeling gemaakt die aansluit op de praktijk. In dit geval is
de regeling dat de overleden man uit het huwelijk waarschijnlijk wel de vader zou kunnen
zijn. Dit is hier niet het geval. De moeder kan dan verklaren voor de ambtenaar van de
burgerlijke stand dat Tom niet de vader is.
Adoptie
Adoptie van kind in Nederland – Artikel 1:227/227
Adoptie van kind uit het buitenland
- Haags adoptieverdrag 1992
- wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie
- artikel 10:107 BW
Uitgangspunt bij adoptie is altijd dat de adoptie in het kennelijk belang van het kind moet zijn
(in het verdrag: de adoptie moet het hoogste belang van het kind dienen artikel 4)
WOBKA kent tal van vereisten:
- verplichte cursus
- max leeftijd adoptanten 42 jaar, tenzij..
- max 40 jaar leeftijdsverschil adoptant en kind
- leeftijd kind max 6 jaar
Vereisten adoptie in Nederland
Artikel 1:227/228 BW
- kind heeft van ouder in hoedanigheid van ouder niets meer te verwachten
- alleen adoptie van minderjarigen
- minimaal leeftijdsverschil kind en adoptant 18 jaar
- geen grootouderadoptatie
- afstandsmoeder moet minimaal 16 jaar zijn
Hoorcollege 1
Afstamming
Het nationale personen- en familierecht regelt:
- de positie van de ongeboren vrucht
- hoe de daaruit geboren mens heet (naamrecht)
- wie zijn familie is (afstammings- en adoptierechten)
- hoe onderscheid tussen minderjarige en meerderjarige
- gezag over minderjarige
- beschermingsmaatregelen over meerderjarige
- het huwelijk en geregistreerd partnerschap
- en hoe wordt dit alles geregistreerd
Ontwikkelingen laatste twintig jaar
1998
- herziende regeling voor afstamming en adoptie
- geregistreerd partnerschap ingevoerd (was voor paren van gelijk geslacht)
--> verschil met huwelijk:
- beëindiging gp kan buiten de rechter om (zonder kinderen), huwelijk kan dat niet
- scheiding van tafel en bed bestaat alleen bij het huwelijk
- eerst burgerlijke stand, dan kerk bij het huwelijk.
- herzien gezagsrecht
- herzien naamrecht
2001: openstelling burgerlijk huwelijk voor partners gelijk geslacht
2014: Wet lesbisch ouderschap en verdere gelijktrekking huwelijk en GP
2016: advies Staatscommissie herijking ouderschap over draagmoederschap en
meerouderschap
--:> draagmoederschap is van de grond gekomen
--> Meerouderschap: niet van de grond gekomen, wel deelouderschap ingevoerd.
20??: regeling voor draagmoederschap en regeling voor deelgezag (in plaats van
meerouderschap)
Hoe kan een afstammingsband tot stand komen?
- van rechtswege
- erkenning
- gerechtelijke vaststelling
- adoptie
Afstammingsrecht anno nu
Het recht dat regelt wie je vader en moeder zijn en hoe je daarvan af kunt komen.
- de band met je eigen ouders is bepalend
Maar je krijgt automatisch de recht van je familie erbij door bloed- of aanverwantschap
(broers en zussen, grootouders, neven en nichten).
Belangrijk onderscheid: iemand de je beschouwt als je vader of moeder en iemand die in
juridische zin je vader of moeder is (juridisch ouderschap)
--> zitten heel veel rechtsgevolgen aan het juridisch ouderschap gekoppeld.
Soorten ouders
,- Juridische ouder (= ook adoptieouders)
- biologische ouder
- sociale ouder (beschouw jij als ouder en voor je zorgt, maar geen juridische positie heeft)
- pleegouders (formele pleegouders hebben een contract hebben met een zorgaanbieder, maar
kunnen ook jouw tante en oom worden bijvoorbeeld)
- stiefouder (GP of huwelijk met jouw moeder/vader (alleen relatie wordt het geen formele
stiefouder genoemd))
Rechtsgevolgen aan juridisch ouderschap
- Onderhoudsplicht en erfrecht
- gezag
- naamrecht
- nationaliteit
Moederschap
Artikel 1:198:
- De vrouw die het kind baart
- haar echtgenote of GP, mits donorverklaring (doorgaans als duo-moeder al is overleden)
- de vrouw die het kind heeft erkend
- de vrouw wier ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
- de vrouw die het kind heeft geadopteerd.
Vaderschap
Artikel 1:199
- de echtgenoot of GP van de moeder
- de man die het kind heeft erkend
- de man wiens ouderschap gerechtelijk is vastgesteld
- de man die het kind heeft geadopteerd
Ouderschap door huwelijk/GP
- huwelijk en GP biedt een pakken
Een van de onderdelen is automatisch ouderschap
--> maar bij duomoeders: een extra vereiste
Het huwelijk/gp moet nog wel bestaan.
Erkennen
--> kan door man en vrouw
--> is een rechtshandeling
Artikel 1:203/204: als een kind nog geen twee ouders heeft, kan het worden erkend. Maar
niet altijd:
- geen bloedschennige kinderen
- erkenner moet 16 jaar zijn
- toestemming nodig van moeder (en kind > 12 jaar) of vervangende toestemming rechter.
Oefenvoorbeeld:
Zij kunnen een rapport overleggen waaruit blijkt dat ze biologisch gezien geen broer en zus
van elkaar zijn. En daarmee kunnen ze naar de Minister Justitie en Veiligheid. Daarmee
,kunnen ze ontheffing van het verbod op een huwelijk vragen. Deze regeling staat niet in de
wet voor erkenning, maar wel voor adoptie.
Er komt geen toestemming van moeder (1:204 lid 3)
De vader kan dan naar de rechter als hij de
- verwekker (de man die op natuurlijke manier het kind heeft doen onstaan met moeder, dus
geen donor) is
- biovader met family life
- instemmende levensgezel (heeft ingestemd met een daad die de verwekking tot gevolg kan
hebben gehad)
Voor de instemmende levensgezel geldt een ander beoordelingscriterium artikel 1:204 lid 4.
Rechtspraak
HR 16 februari 2001: Kind en verwekker hebben aanspraak op juridische erkenning van hun
relatie
Behalve bij:
- geweldsdelicten
- bangheid moeder (als het reflecteert op het kind)
- stalkers
- emotionele instabiliteit van de moeder
HR 32 mei 2002: toestemming geven aan een ander is voorwaardelijk
Voorwaardelijke toestemming: situaties
- verwekker komt meteen in actie, hij laat moeder weten te willen erkennen maar zij zijgt nee,
dan dient hij binnen drie maanden een verzoek tot vervangende toestemming in;
Reguliere beoordeling en indien toegewezen, streep door eerdere erkenning
- verwekker komt pas na verloop van tijd met wens tot erkenning
- Kon hij niet eerder in actie komen?: minder strikte maatstaf (= heeft moeder in
redelijkheid kunnen komen toto het geven van toestemming aan een ander)
- Hij heeft stilgezeten: strikte maatstaf (= heeft moeder misbruik gemaakt van haar
bevoegdheid tot het geven van toestemming aan een ander)
Vervangende toestemming duo-moeders
Artikel 1:204 lid 4 BW: ander toetsingscriterium
--> in het belang van het kind zijn
Hof DH 17 juli 2019: er was toen een kinderwens, maar niets uitgelopen. Moeder is
vreemdgegaan met een man waar een kind uit is ontstaan. Duo moeder wist hier niets vanaf.
Nu wilde duomoeder ook erkennen gezien ze instemmende levensgezel zou zijn: HOF zegt
van niet, ze heeft nimmer ingestemd met de daad die de verwekking tot gevolg zou hebben
gehad.
Hof Arhnem-leeuwarden 4 oktober 2018: niet in het belang van het kind dat de duomoeder de
rol van moeder op zich neemt nu er zulke erge omstandigheden spelen.
Gerechtelijke vaststelling ouderschap
Artikel 1:207:
- rechter stelt ouderschap vast
- verwekker of instemmende levensgezel
--> Moeder kan ook vorderen.
, Doorgaans bewijs nodig van vaderschap --> Hof Den bosch: 26 juli 2018
--> is er geen bewijs mogelijk of wordt er niet meegewerkt aan het verkrijgen van DNA mag
de rechter een beslissing nemen die hem geraden voorkomt.
Kan ook na overlijden, soms grafopening nodig voor DNA-verkrijging.
Voorbeeld
Oudste zoon van Prinses Irene is Carlos
Carlos had een relatie met Brigitte Klijnstra --> Hugo wordt geboren
Hugo heeft alleen zijn moeder als juridische ouder
Later trouwt Carlos met Annemarie van Weezel.
--> 3 kinderen uit de relatie
In 1999 GVV op verzoek van Klijstra; Hugo behoudt achternaam
- in 2015 vraagt Hugo naamswijziging in die van zijn vader
--> wordt toegewezen, bezwaren en beroepen leveren geen ander beslissing op.
Oefenvraag
Automatisch ouderschap voor lesbisch ouderschap kan alleen wanneer je een huwelijk/gp
hebt en je de donorverklaring kunt overleggen. De donorverklaring moet anoniem zijn, in het
voorbeeld was dit niet het geval. En dus krijg je niet automatisch de naam van beide moeders
op de geboorte akte. De duomoeder kan echter wel erkennen.
Oefenvraag
In dit geval heeft de wetgever een regeling gemaakt die aansluit op de praktijk. In dit geval is
de regeling dat de overleden man uit het huwelijk waarschijnlijk wel de vader zou kunnen
zijn. Dit is hier niet het geval. De moeder kan dan verklaren voor de ambtenaar van de
burgerlijke stand dat Tom niet de vader is.
Adoptie
Adoptie van kind in Nederland – Artikel 1:227/227
Adoptie van kind uit het buitenland
- Haags adoptieverdrag 1992
- wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie
- artikel 10:107 BW
Uitgangspunt bij adoptie is altijd dat de adoptie in het kennelijk belang van het kind moet zijn
(in het verdrag: de adoptie moet het hoogste belang van het kind dienen artikel 4)
WOBKA kent tal van vereisten:
- verplichte cursus
- max leeftijd adoptanten 42 jaar, tenzij..
- max 40 jaar leeftijdsverschil adoptant en kind
- leeftijd kind max 6 jaar
Vereisten adoptie in Nederland
Artikel 1:227/228 BW
- kind heeft van ouder in hoedanigheid van ouder niets meer te verwachten
- alleen adoptie van minderjarigen
- minimaal leeftijdsverschil kind en adoptant 18 jaar
- geen grootouderadoptatie
- afstandsmoeder moet minimaal 16 jaar zijn
