Hoofdstuk 1, Methodologie
Kennis door veranderen, de empirische benadering in de pedagogiek
1.1 – Inleiding
De empirisch-analytische benadering blijft verrassend controversieel in de metatheoretische
verhandelingen over de pedagogiek, en tegelijk verrassend vanzelfsprekend in de praktijk van het
pedagogisch onderzoek.
1.1.1 – Een casus
Een voorbeeld kan verduidelijken wat empirisch-analytisch onderzoek is. In de kinderopvang kan er
gekozen worden voor horizontale groepen met alleen kinderen van dezelfde leeftijd en dus
verschillende leidsters in de kinderopvangperiode, maar ook voor verticale groepen met kinderen
van verschillende leeftijden en dus dezelfde leidsters. Er zijn verschillende redenen om te kiezen voor
horizontale of verticale groepen:
Redenen om te kiezen voor horizontale groepen:
o Een aparte babygroep geeft meer rust en regelmaat, hygiëne en veiligheid.
o De leidsters kunnen beter inspelen op het ontwikkelingsniveau van de kinderen.
o Kinderen hebben eerder vriendjes in dezelfde leeftijdscategorie en spelen op hun
eigen niveau.
o Ouders van kinderen in dezelfde leeftijdscategorie kunnen dezelfde ervaringen
uitwisselen.
Redenen om te kiezen voor verticale groepen:
o De verticale groep is een nabootsing van de situatie in een groot gezin.
o Taalvaardigheden worden gestimuleerd door oudere kinderen.
o Er is geen sprake van een breuk in de gehechtheidsrelatie met de leidsters.
o Ook ouders hebben vier jaar lang met dezelfde vertrouwde leidsters te maken.
Bij een pedagogisch verantwoorde keuze staat het belang van de kinderen voorop. Ons pedagogisch
criterium is dus welbevinden (inclusief het belang van een optimale ontwikkeling) van de kinderen.
Uit het in kaart brengen van het welbevinden van de kinderen, blijkt dat kinderen verschillen in de
mate waarop ze zich welbevinden en hun gemak zijn in de groep. Op basis van de
gehechtheidstheorie kan gezegd worden, dat kinderen behoefte hebben aan continuïteit in de relatie
met hun opvoeders. Er wordt aangenomen dat dit meer gegarandeerd wordt in de verticale groepen.
Hieruit volgt de hypothese: voelen kinderen in verticale groepen zich meer op hun gemak dan
kinderen in horizontale groepen?
Uit onderzoek, waarbij kinderen gevolgd werden van drie maanden tot ze vier jaar oud waren en
‘verticale’ en ‘horizontale’ kinderen met elkaar vergeleken werden, blijkt dat ‘verticale’ kinderen
meer welbevinden laten zien dan ‘horizontale’ kinderen. Ook is er dus aanleiding voor de
kinderopvang met horizontale groepen alle aanleiding om de overgang van horizontale naar verticale
groepsindelingen te vergemakkelijken. Dit moet wel mogelijk zijn. Onderzoekers dragen hiervoor
informatie aan, maar de praktijk heeft daar haar eigen verantwoordelijkheid. De empirische
pedagogiek is bescheiden in de zin dat zij aan pedagogen in de praktijk nooit zal voorschrijven hoe de
opvoeding er uit moet zien. Dat bepalen die opvoeders, leerkrachten en hulpverleners zelf, op basis
van hun eigen inzichten en ervaringen, en liefst na kennis te hebben genomen van de meest recente
wetenschappelijke kennis en evidence-based interventies.
Kennis door veranderen, de empirische benadering in de pedagogiek
1.1 – Inleiding
De empirisch-analytische benadering blijft verrassend controversieel in de metatheoretische
verhandelingen over de pedagogiek, en tegelijk verrassend vanzelfsprekend in de praktijk van het
pedagogisch onderzoek.
1.1.1 – Een casus
Een voorbeeld kan verduidelijken wat empirisch-analytisch onderzoek is. In de kinderopvang kan er
gekozen worden voor horizontale groepen met alleen kinderen van dezelfde leeftijd en dus
verschillende leidsters in de kinderopvangperiode, maar ook voor verticale groepen met kinderen
van verschillende leeftijden en dus dezelfde leidsters. Er zijn verschillende redenen om te kiezen voor
horizontale of verticale groepen:
Redenen om te kiezen voor horizontale groepen:
o Een aparte babygroep geeft meer rust en regelmaat, hygiëne en veiligheid.
o De leidsters kunnen beter inspelen op het ontwikkelingsniveau van de kinderen.
o Kinderen hebben eerder vriendjes in dezelfde leeftijdscategorie en spelen op hun
eigen niveau.
o Ouders van kinderen in dezelfde leeftijdscategorie kunnen dezelfde ervaringen
uitwisselen.
Redenen om te kiezen voor verticale groepen:
o De verticale groep is een nabootsing van de situatie in een groot gezin.
o Taalvaardigheden worden gestimuleerd door oudere kinderen.
o Er is geen sprake van een breuk in de gehechtheidsrelatie met de leidsters.
o Ook ouders hebben vier jaar lang met dezelfde vertrouwde leidsters te maken.
Bij een pedagogisch verantwoorde keuze staat het belang van de kinderen voorop. Ons pedagogisch
criterium is dus welbevinden (inclusief het belang van een optimale ontwikkeling) van de kinderen.
Uit het in kaart brengen van het welbevinden van de kinderen, blijkt dat kinderen verschillen in de
mate waarop ze zich welbevinden en hun gemak zijn in de groep. Op basis van de
gehechtheidstheorie kan gezegd worden, dat kinderen behoefte hebben aan continuïteit in de relatie
met hun opvoeders. Er wordt aangenomen dat dit meer gegarandeerd wordt in de verticale groepen.
Hieruit volgt de hypothese: voelen kinderen in verticale groepen zich meer op hun gemak dan
kinderen in horizontale groepen?
Uit onderzoek, waarbij kinderen gevolgd werden van drie maanden tot ze vier jaar oud waren en
‘verticale’ en ‘horizontale’ kinderen met elkaar vergeleken werden, blijkt dat ‘verticale’ kinderen
meer welbevinden laten zien dan ‘horizontale’ kinderen. Ook is er dus aanleiding voor de
kinderopvang met horizontale groepen alle aanleiding om de overgang van horizontale naar verticale
groepsindelingen te vergemakkelijken. Dit moet wel mogelijk zijn. Onderzoekers dragen hiervoor
informatie aan, maar de praktijk heeft daar haar eigen verantwoordelijkheid. De empirische
pedagogiek is bescheiden in de zin dat zij aan pedagogen in de praktijk nooit zal voorschrijven hoe de
opvoeding er uit moet zien. Dat bepalen die opvoeders, leerkrachten en hulpverleners zelf, op basis
van hun eigen inzichten en ervaringen, en liefst na kennis te hebben genomen van de meest recente
wetenschappelijke kennis en evidence-based interventies.
