15-03-2021
Hoorcollege 1. Introductiecollege
De orthopedagogiek is de studie van het problematisch opvoeden. De orthopedagoog
bestudeert de opvoeding wanneer er sprake is van een problematische ontwikkeling en
ondersteunt ouders en opvoeders bij opvoedingsproblemen.
De orthopedagogiek is een scientist-practitioner model -> wisselwerking tussen wetenschap
en de praktijk. Theorieën worden toegepast op de praktijk, waarna wordt gekeken wat er
wel en niet werkt.
De pedagogische wetenschappen zijn erg breed en hebben meerdere onderdelen:
• Integratief: het samenbrengen van invloeden van micro- tot macroniveau;
• Empirisch-normatief: waar doen opvoeders goed aan, gezien de wetenschappelijke
inzichten die er bestaan;
• Overwegend handelingsgericht: het bieden van advies en hulp.
Volgens Koops onderscheidt de orthopedagogiek zich tegenwoordig in niets meer van de
klassieke kinder- en jeugdpsychologie. Het wetenschappelijke fundament van de
orthopedagogiek is gelijk aan het wetenschappelijke fundament van de kinder- en
jeugdpsychologie. Echter, de huidige kinder- en jeugdpsychologie is veel theoretischer
geworden, waar de orthopedagogiek meer toepassingsgericht is.
Verschil tussen de psychologie en pedagogiek:
De psychologie bestudeert de ontwikkeling van de mens in alle levensfasen, dus ook van
kinderen. Ontwikkelingspsychologen leggen de nadruk op de beschrijving van de normale
ontwikkeling, de verklaringen voor een verstoorde ontwikkeling en hulpverlening bij
individuele psychopathologie van kinderen en jongeren, met een focus op intrapsychische
verklaringsmodellen.
De psychologie en psychiatrie zijn gedragswetenschappen, waarin wordt gekeken naar
gedrag, gedragsverandering en de effecten van interventies op de persoonlijke ontwikkeling.
In de pedagogiek ligt de nadruk juist op de rol die de omgeving speelt bij het opgroeien en
opvoeden (sociaal) en wordt een focus gelegd op (de interactie met) de bredere
opvoedingscontext, zoals het gezinssysteem, de onderwijssituatie of de buurt waarin een
kind of jongere opgroeit.
De pedagogiek is een impact- gedreven wetenschap en richt zich, zowel in praktijk als
onderzoek, expliciet op het bieden van advies en hulp in (problematische) opvoedings- en
onderwijssituaties door het handelen van opvoeders, leerkrachten en hulpverleners te
optimaliseren. De pedagogiek is daarmee in handelingswetenschap.
De uitgangspunten van de Jeugdwet 2015 waren dat de gemeente meer (decentrale)
verantwoordelijkheid kreeg op het gebied van jeugdzorg: meer preventie, ontzorgen &
demedicaliseren, sneller zorg op maat, minder druk voor professionals en een betere
samenwerking tussen verschillende onderdelen van de jeugdzorg.
1
, De conclusies en gevolgen van de jeugdwet zijn: veel administratieve lasten, financiële
problemen en de capaciteit van de (hoog) specialistische jeugdhulp staat onder druk. Zo zijn
er bijvoorbeeld ontzettend lange wachtlijsten voor jeugdzorg.
De orthopedagoog kan meerdere methoden gebruiken: praktische methoden (diagnostische
cyclus, behandelingscyclus), theoretische visies en modellen (inhoudelijke vakken) en
analytisch empirische modellen (methoden en statistiek) gebruiken.
Met de diagnostische cyclus kan worden vastgesteld wat er normaal is en wat er juist
abnormaal is. Het bepalen van wanneer iets probleemgedrag is, is erg lastig. Dit wordt
klinisch vastgesteld door middel van het DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders). Dit classificeert verschillende stoornissen.
Een voordeel van zo’n classificatie als het DSM is dat je het met andere over dezelfde
‘ziektes’ kan hebben. Een nadeel is dat mensen in hokjes worden geplaatst en dat de
opname van een stoornis kan leiden tot toename van diagnoses. Classificaties kunnen dan
labels worden, wat negatieve gevolgen kan hebben.
Orthopedagogiek gaat over kinderen met psychosociale problemen en
opvoedingsproblemen in hun omgeving.
22-03-2021
Hoorcollege 2. Diagnostische en empirische cyclus
Empirische cyclus:
• Evaluatie van waarheidsclaims door methoden van (quasi) experimenteel
onderzoek;
• Toetsen van theoretische voorspellingen met experimenten -> dataverzameling;
• Induceren van universele wetmatigheden -> wel of geen samenhang;
• Nomothetische benadering generalisatie op basis van statistische inferentie.
De empirische cyclus werkt als volgt:
Observatie -> inductie -> theorie -> deductie -> toetsing -> evaluatie.
Inductie is het generaliseren van een observatie -> bottom-up inferentie. Als deze observatie
klopt, dan zal dit de theorie zijn. Inferentie is het generaliseren van waarnemingen,
kenmerken of eigenschappen uit steekproeven naar de gehele populatie. Vaak wordt dit
gekoppeld met een uitspraak over de statistische onzekerheid. Deductie is het voorspellen
op basis van een theorie -> top-down. Als deze theorie klopt, dan zal dit de observatie zijn.
De nomothetische benadering is de studie van groepen, om vervolgens algemene conclusies
te ontdekken. Een algemeen principe wordt afgeleid uit een statistisch verband.
Nomothetisch onderzoek is lange-termijn onderzoek op groepsniveau (steekproef). Een
algemeen (nomothetisch) principe is over het algemeen effectief voor een subgroep, maar
niet effectief of zelfs schadelijk voor een willekeurige groep.
2
Hoorcollege 1. Introductiecollege
De orthopedagogiek is de studie van het problematisch opvoeden. De orthopedagoog
bestudeert de opvoeding wanneer er sprake is van een problematische ontwikkeling en
ondersteunt ouders en opvoeders bij opvoedingsproblemen.
De orthopedagogiek is een scientist-practitioner model -> wisselwerking tussen wetenschap
en de praktijk. Theorieën worden toegepast op de praktijk, waarna wordt gekeken wat er
wel en niet werkt.
De pedagogische wetenschappen zijn erg breed en hebben meerdere onderdelen:
• Integratief: het samenbrengen van invloeden van micro- tot macroniveau;
• Empirisch-normatief: waar doen opvoeders goed aan, gezien de wetenschappelijke
inzichten die er bestaan;
• Overwegend handelingsgericht: het bieden van advies en hulp.
Volgens Koops onderscheidt de orthopedagogiek zich tegenwoordig in niets meer van de
klassieke kinder- en jeugdpsychologie. Het wetenschappelijke fundament van de
orthopedagogiek is gelijk aan het wetenschappelijke fundament van de kinder- en
jeugdpsychologie. Echter, de huidige kinder- en jeugdpsychologie is veel theoretischer
geworden, waar de orthopedagogiek meer toepassingsgericht is.
Verschil tussen de psychologie en pedagogiek:
De psychologie bestudeert de ontwikkeling van de mens in alle levensfasen, dus ook van
kinderen. Ontwikkelingspsychologen leggen de nadruk op de beschrijving van de normale
ontwikkeling, de verklaringen voor een verstoorde ontwikkeling en hulpverlening bij
individuele psychopathologie van kinderen en jongeren, met een focus op intrapsychische
verklaringsmodellen.
De psychologie en psychiatrie zijn gedragswetenschappen, waarin wordt gekeken naar
gedrag, gedragsverandering en de effecten van interventies op de persoonlijke ontwikkeling.
In de pedagogiek ligt de nadruk juist op de rol die de omgeving speelt bij het opgroeien en
opvoeden (sociaal) en wordt een focus gelegd op (de interactie met) de bredere
opvoedingscontext, zoals het gezinssysteem, de onderwijssituatie of de buurt waarin een
kind of jongere opgroeit.
De pedagogiek is een impact- gedreven wetenschap en richt zich, zowel in praktijk als
onderzoek, expliciet op het bieden van advies en hulp in (problematische) opvoedings- en
onderwijssituaties door het handelen van opvoeders, leerkrachten en hulpverleners te
optimaliseren. De pedagogiek is daarmee in handelingswetenschap.
De uitgangspunten van de Jeugdwet 2015 waren dat de gemeente meer (decentrale)
verantwoordelijkheid kreeg op het gebied van jeugdzorg: meer preventie, ontzorgen &
demedicaliseren, sneller zorg op maat, minder druk voor professionals en een betere
samenwerking tussen verschillende onderdelen van de jeugdzorg.
1
, De conclusies en gevolgen van de jeugdwet zijn: veel administratieve lasten, financiële
problemen en de capaciteit van de (hoog) specialistische jeugdhulp staat onder druk. Zo zijn
er bijvoorbeeld ontzettend lange wachtlijsten voor jeugdzorg.
De orthopedagoog kan meerdere methoden gebruiken: praktische methoden (diagnostische
cyclus, behandelingscyclus), theoretische visies en modellen (inhoudelijke vakken) en
analytisch empirische modellen (methoden en statistiek) gebruiken.
Met de diagnostische cyclus kan worden vastgesteld wat er normaal is en wat er juist
abnormaal is. Het bepalen van wanneer iets probleemgedrag is, is erg lastig. Dit wordt
klinisch vastgesteld door middel van het DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders). Dit classificeert verschillende stoornissen.
Een voordeel van zo’n classificatie als het DSM is dat je het met andere over dezelfde
‘ziektes’ kan hebben. Een nadeel is dat mensen in hokjes worden geplaatst en dat de
opname van een stoornis kan leiden tot toename van diagnoses. Classificaties kunnen dan
labels worden, wat negatieve gevolgen kan hebben.
Orthopedagogiek gaat over kinderen met psychosociale problemen en
opvoedingsproblemen in hun omgeving.
22-03-2021
Hoorcollege 2. Diagnostische en empirische cyclus
Empirische cyclus:
• Evaluatie van waarheidsclaims door methoden van (quasi) experimenteel
onderzoek;
• Toetsen van theoretische voorspellingen met experimenten -> dataverzameling;
• Induceren van universele wetmatigheden -> wel of geen samenhang;
• Nomothetische benadering generalisatie op basis van statistische inferentie.
De empirische cyclus werkt als volgt:
Observatie -> inductie -> theorie -> deductie -> toetsing -> evaluatie.
Inductie is het generaliseren van een observatie -> bottom-up inferentie. Als deze observatie
klopt, dan zal dit de theorie zijn. Inferentie is het generaliseren van waarnemingen,
kenmerken of eigenschappen uit steekproeven naar de gehele populatie. Vaak wordt dit
gekoppeld met een uitspraak over de statistische onzekerheid. Deductie is het voorspellen
op basis van een theorie -> top-down. Als deze theorie klopt, dan zal dit de observatie zijn.
De nomothetische benadering is de studie van groepen, om vervolgens algemene conclusies
te ontdekken. Een algemeen principe wordt afgeleid uit een statistisch verband.
Nomothetisch onderzoek is lange-termijn onderzoek op groepsniveau (steekproef). Een
algemeen (nomothetisch) principe is over het algemeen effectief voor een subgroep, maar
niet effectief of zelfs schadelijk voor een willekeurige groep.
2
