11 Meten van onveiligheid
Sociale veiligheid verwijst naar de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen
tegen persoonlijk leed door misdrijven, overtredingen en overlast door anderen. Het gaat hierbij om
wat zich afspeelt tussen individuen als tussen grote groepen.
Fysieke veiligheid is de mate waarin mensen beschermd zijn en zich bescherm voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijk oorsprong. Het kan gaan om
bescherming tegen leed door het falen van het sociaal technische systeem waarin we samenleven.
Bronnen voor het meten van objectieve en subjectieve onveiligheid benoemen en
onderscheiden.
Enkele voorname beperkingen bij het meten van veiligheid signaleren
Iets zeggen over gevolgen en kansen bij het bepalen van een veiligheidsrisico
De rol van de inschatting van risico en van de gevolgen, bij zowel sociale als fysieke
veiligheid.
Cijfermateriaal correct interpreteren en contextualiseren.
11.1 Inleiding
Over het algemeen wordt sociale onveiligheid veroorzaakt door (kwaadwillende) anderen. Bij fysieke
onveiligheid zijn de gevolgen vaak grootschaliger en is het gevaar meer gekoppeld aan
technologieën, industriële activiteiten en de natuur. Bij beide kijk je naar de objectieve en de
subjectieve variant.
Subjectieve veiligheid kunnen we alleen krijgen door het individu te vragen verslag te doen van
persoonlijke ervaringen of door waarneembare verschijnselen in of van het individu observeren.
Objectieve veiligheid verwijst naar directe kenbare situaties, omstandigheden en gebeurtenissen die
door meerdere personen kunnen worden waargenomen en min of meer onafhankelijk van die
personen zijn.
11.2 Het meten van objectieve sociale onveiligheid
Er zijn twee manieren waarop veiligheid gemeten kan worden. Door te meten: Hoe vaak een
gebeurtenis voorkomt, ook wel objectieve veiligheid genoemd. Hoe bedreigd mensen zich voelen,
ook wel subjectieve veiligheid genoemd.
Informatie over objectieve sociale (on)veiligheid is meestal gebaseerd op officiële registraties of
andere vormen van onderzoek. Zowel nationaal als internationaal is een veelvoud aan bronnen
beschikbaar.
Meten van sociale onveiligheid (subjectieve en objectieve variant) en fysieke onveiligheid
(subjectieve en objectieve variant). Subjectieve veiligheid: kan alleen worden gekend door het
individu vragen verslag te doen van persoonlijke ervaringen of door waarneembare verschijnselen in
of van het individu te observeren.
Objectieve veiligheid: verwijst naar directe kenbare situaties, omstandigheden en gebeurtenissen die
door meerdere personen kunnen worden waargenomen en min of meer onafhankelijk van die
persoon zijn.
Het meten van objectieve veiligheid: Meestal gebaseerd op officiële registraties, slachtofferenquêtes
en self-report-onderzoek.
, Officiële registraties
Herkenningsdienstsysteem (HKS): wordt door de politie gebruikt voor operationele doeleinden en
bevat een aangiftedeel en een verdachtendeel. Deze officiële registraties van criminaliteit en
onveiligheid zijn niet probleemloos --> dark number.
Problematiek: de bij de politie geregistreerde criminaliteit is slechts een fractie van de reële omvang
van de criminaliteit.
Slachtofferenquêtes
Deze polsen bij een grote, representatieve steekproef uit de populatie naar onder andere het
slachtofferschap van een reeks criminele feiten.
Self-report studies
Via daders zicht krijgen op bepaalde delicten en feiten.
11.3 Het meten van subjectieve sociale onveiligheid
Onderzoek naar het (on)veiligheidsgevoel bij mensen.
11.4 Het meten van fysieke veiligheid
Het gaat om risico’s van zeer uiteenlopende zaken, die onder meer samenhangen met
technologische ontwikkelingen, industriële activiteiten en klimaatveranderingen. Maar ook met de
manier waarop wij onze leefomgeving inrichten en gebruiken, de (brand)veiligheid van onze
infrastructuur (wegen, gebouwen, internet). Ook het domein van de infectieziekten en de bestrijding
ervan (varkensgriep).
Veiligheidsrisico (R): een noodlottige situatie zich voordoet (p) vermenigvuldigd met de omvang van
de gevolgen daarvan (E) --> R=p x E
Bij het meten van fysieke veiligheidsrisico’s (R) dienen dus zowel de gevolgen (E) als de kansen
daarop (p) te worden gemeten.
Meten van gevolgen:
De eerste stap in het meten van gevolgen van fysieke onveiligheid is het vaststellen van de
meeteenheid (bijv. aantal dodelijke slachtoffers).
Bepalen van kansen
Door het bijhouden van beschrijvende statistieken kunnen historische datareeksen van noodlottige
gebeurtenissen worden geproduceerd. Zo kun je de kans dat zo’n gebeurtenis opnieuw zal optreden
inschatten.
Vlinderdasmodel: hierin staan ter linkerzijde de mogelijke directe en indirecte oorzaken voorgesteld
in een foutenboom. Ter rechterzijde van de gebeurtenis staan de mogelijke gevolgen in een
effectenboom --> ramp- of ongevalscenario: het pad van oorzaken naar gevolgen.
Prioritering van risico’s
Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldige onbeschermde persoon in de omgeving van
een risicobron komt te overlijden.
Risicomatrix:
Sociale veiligheid verwijst naar de mate waarin mensen beschermd zijn en zich beschermd voelen
tegen persoonlijk leed door misdrijven, overtredingen en overlast door anderen. Het gaat hierbij om
wat zich afspeelt tussen individuen als tussen grote groepen.
Fysieke veiligheid is de mate waarin mensen beschermd zijn en zich bescherm voelen tegen
persoonlijk leed door ongevallen en tegen onheil van niet-menselijk oorsprong. Het kan gaan om
bescherming tegen leed door het falen van het sociaal technische systeem waarin we samenleven.
Bronnen voor het meten van objectieve en subjectieve onveiligheid benoemen en
onderscheiden.
Enkele voorname beperkingen bij het meten van veiligheid signaleren
Iets zeggen over gevolgen en kansen bij het bepalen van een veiligheidsrisico
De rol van de inschatting van risico en van de gevolgen, bij zowel sociale als fysieke
veiligheid.
Cijfermateriaal correct interpreteren en contextualiseren.
11.1 Inleiding
Over het algemeen wordt sociale onveiligheid veroorzaakt door (kwaadwillende) anderen. Bij fysieke
onveiligheid zijn de gevolgen vaak grootschaliger en is het gevaar meer gekoppeld aan
technologieën, industriële activiteiten en de natuur. Bij beide kijk je naar de objectieve en de
subjectieve variant.
Subjectieve veiligheid kunnen we alleen krijgen door het individu te vragen verslag te doen van
persoonlijke ervaringen of door waarneembare verschijnselen in of van het individu observeren.
Objectieve veiligheid verwijst naar directe kenbare situaties, omstandigheden en gebeurtenissen die
door meerdere personen kunnen worden waargenomen en min of meer onafhankelijk van die
personen zijn.
11.2 Het meten van objectieve sociale onveiligheid
Er zijn twee manieren waarop veiligheid gemeten kan worden. Door te meten: Hoe vaak een
gebeurtenis voorkomt, ook wel objectieve veiligheid genoemd. Hoe bedreigd mensen zich voelen,
ook wel subjectieve veiligheid genoemd.
Informatie over objectieve sociale (on)veiligheid is meestal gebaseerd op officiële registraties of
andere vormen van onderzoek. Zowel nationaal als internationaal is een veelvoud aan bronnen
beschikbaar.
Meten van sociale onveiligheid (subjectieve en objectieve variant) en fysieke onveiligheid
(subjectieve en objectieve variant). Subjectieve veiligheid: kan alleen worden gekend door het
individu vragen verslag te doen van persoonlijke ervaringen of door waarneembare verschijnselen in
of van het individu te observeren.
Objectieve veiligheid: verwijst naar directe kenbare situaties, omstandigheden en gebeurtenissen die
door meerdere personen kunnen worden waargenomen en min of meer onafhankelijk van die
persoon zijn.
Het meten van objectieve veiligheid: Meestal gebaseerd op officiële registraties, slachtofferenquêtes
en self-report-onderzoek.
, Officiële registraties
Herkenningsdienstsysteem (HKS): wordt door de politie gebruikt voor operationele doeleinden en
bevat een aangiftedeel en een verdachtendeel. Deze officiële registraties van criminaliteit en
onveiligheid zijn niet probleemloos --> dark number.
Problematiek: de bij de politie geregistreerde criminaliteit is slechts een fractie van de reële omvang
van de criminaliteit.
Slachtofferenquêtes
Deze polsen bij een grote, representatieve steekproef uit de populatie naar onder andere het
slachtofferschap van een reeks criminele feiten.
Self-report studies
Via daders zicht krijgen op bepaalde delicten en feiten.
11.3 Het meten van subjectieve sociale onveiligheid
Onderzoek naar het (on)veiligheidsgevoel bij mensen.
11.4 Het meten van fysieke veiligheid
Het gaat om risico’s van zeer uiteenlopende zaken, die onder meer samenhangen met
technologische ontwikkelingen, industriële activiteiten en klimaatveranderingen. Maar ook met de
manier waarop wij onze leefomgeving inrichten en gebruiken, de (brand)veiligheid van onze
infrastructuur (wegen, gebouwen, internet). Ook het domein van de infectieziekten en de bestrijding
ervan (varkensgriep).
Veiligheidsrisico (R): een noodlottige situatie zich voordoet (p) vermenigvuldigd met de omvang van
de gevolgen daarvan (E) --> R=p x E
Bij het meten van fysieke veiligheidsrisico’s (R) dienen dus zowel de gevolgen (E) als de kansen
daarop (p) te worden gemeten.
Meten van gevolgen:
De eerste stap in het meten van gevolgen van fysieke onveiligheid is het vaststellen van de
meeteenheid (bijv. aantal dodelijke slachtoffers).
Bepalen van kansen
Door het bijhouden van beschrijvende statistieken kunnen historische datareeksen van noodlottige
gebeurtenissen worden geproduceerd. Zo kun je de kans dat zo’n gebeurtenis opnieuw zal optreden
inschatten.
Vlinderdasmodel: hierin staan ter linkerzijde de mogelijke directe en indirecte oorzaken voorgesteld
in een foutenboom. Ter rechterzijde van de gebeurtenis staan de mogelijke gevolgen in een
effectenboom --> ramp- of ongevalscenario: het pad van oorzaken naar gevolgen.
Prioritering van risico’s
Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldige onbeschermde persoon in de omgeving van
een risicobron komt te overlijden.
Risicomatrix:
