Materieel Strafrecht – Samenvatting literatuur
Week 1 – Schuld
Hoofdstuk 4 – De subjectieve zijde van een strafbaar feit
§5.1 – Plaatsbepaling van het culpoze delict door de wetgever
Over het algemeen wordt bij misdrijven opzet vereist, terwijl bij overtredingen de objectieve
gebeurtenis belangrijker is
In culpoze delicten is schuld als bestanddeel opgenomen (culpa) het draait hier om
onvoorzichtigheid en nalatigheid
Volgens Modderman bestaan er 2 soorten schuld:
Onbewuste schuld
Bewuste schuld wanneer iemand zich bewust is van mogelijke negatieve
gevolgen, maar ervan uitgaat dat deze niet uit zullen komen
Culpa vereist ‘’grove schuld’’ iemand moet minder nagedacht hebben en onvoorzichtiger
zijn geweest dan de gemiddelde mens (culpa lata)
Binnen de culpa bestaat roekeloosheid als strafverzwaringsgrond er is sprake van zeer
onvoorzichtig gedrag waarbij welbewust en met ernstige gevolgen onaanvaardbare risico’s
worden genomen
§5.2 – Inhoud van de culpa
De kern van culpa ligt in de woorden ‘’verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid’’
De dader moest en kon anders handelen het delict was vermijdbaar en het
gedrag verwijtbaar (er werd afgeweken van een bepaalde standaard en er was
misplaatst vertrouwen in een goede afloop)
Onvoorzichtigheid schending van (on)geschreven normen (Wegenverkeerswet
geschreven & culpoze delicten ongeschreven)
Aanmerkelijk was het risico dat genomen is geoorloofd of ongeoorloofd? Was
het risico aanvaardbaar of onaanvaardbaar?
Garantenstellung mensen met bepaalde beroepen/trainingen mogen
meer, maar hun fouten worden hun ook meer aangerekend je hoort je
aan bepaalde regels te houden
Criteriumfiguur wat zou de gemiddelde mens (met ‘’normale’’
verstandelijke vermogens) hebben mogen doen?
Verwijtbaarheid de voorzienbaarheid was het voor de redelijke mens
voorzienbaar dat de gevolgen in zouden treden? Had die persoon anders kunnen en
moeten handelen?
§5.4 – Culpa in de rechtspraak
Elke vervolging voor een culpoos gevolgsdelict wordt gekleurd door de omschrijving van de
culpa in de tenlastelegging, bijvoorbeeld door de woorden ‘’redelijkerwijs had kunnen
begrijpen’’ of ‘’aanmerkelijk onvoorzichtig’’
Verpleegsterarrest (1963) een verpleegster lette niet goed op tijdens een operatie en gaf
de chirurg een verkeerd flesje, waardoor hij de patiënt een dodelijke hoeveelheid adrenaline
toediende, wat leidde tot de dood van de patiënt de Hoge Raad oordeelde dat de
verpleegster door haar onoplettendheid tekortschoot in haar werkzaamheden en
veroordeelde haar voor ‘’dood door schuld’’ (art. 307 Sr)
, Medeschuld van anderen is voor de vaststelling van strafrechtelijke culpa niet relevant
het gaat om de eigen schuld (van de dader)
Culpa omvat zowel verwijtbaarheid als wederrechtelijkheid alle strafuitsluitingsgronden
bij culpoze delicten kunnen als bewijsverweren worden gezien
Bij de vaststelling van de overtreding van een verkeersregel staat vrijwel vast dat er
onvoorzichtig is gehandeld, het gaat om of die onvoorzichtigheid aanmerkelijk was
Bij verkeersdelicten is roekeloosheid (volgens Rozemond) haalbaar wanneer de verdachte
zich met zijn gedrag welbewust buiten de orde van het normale verkeer plaatst ten koste van
extreme risico’s voor andere verkeersdeelnemers (bijvoorbeeld via een langdurige
achtervolging op hoge snelheid)
Een voorbeeld van een culpoos delict waarbij de schuld betrekking heeft op een bijkomende
omstandigheid is schuldheling (art. 417bis Sr) de verdachte had redelijkerwijs moeten
vermoeden dat zijn handeling een door misdrijf verkregen voorwerp betreft
Er bestaat een onderzoeksplicht, maar het hangt van de omstandigheden af wat
onder die plicht valt
Roekeloosheid opnieuw beoordeeld (T. Blom – DD 2020/30)
In 1998 is roekeloosheid geïntroduceerd als zwaarste vorm van culpa, waardoor het dicht
tegen voorwaardelijk opzet aan ligt
Het moet gaan om buitengewoon onvoorzichtig gedrag dat voor een zeer ernstig
gevaar zorgt waarvan de verdachte zich bewust was / bewust had moeten zijn
De wet ‘’aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten’’ (nieuwe
wetgeving) heeft art. 175 WVW 1994 gewijzigd door aan lid 2 sub b het volgende toe te
voegen: ‘’van roekeloosheid is in elk geval sprake als het gedrag tevens als een overtreding
van art. 5a WVW 1994 kan worden aangemerkt’’
Art. 5a WVW 1994 houdt kortgezegd in dat het verboden is om je opzettelijk zo in
het verkeer te gedragen dat de verkeersregels in ernstige mate geschonden worden
waardoor er risico gelopen wordt op sterfte of ernstig lichamelijk letsel. Vervolgens
worden verschillende voorbeelden van gevaarlijke gedragen genoemd, zoals
gevaarlijk inhalen en het overschrijden van de maximumsnelheid het is van
belang dat er een samenstel van gedragingen is
Er is sprake van roekeloosheid als het mogelijke gevolg (sterfte/ernstig lichamelijk
letsel) zich daadwerkelijk heeft voltrokken
De omstandigheden van het geval bepalen of er sprake is van een ernstige
schending van de verkeersregels
Week 2 – Opzet en voorbedachte raad
Hoofdstuk 4 – De subjectieve zijde van een strafbaar feit
§2.1 – inleiding (over opzet in het algemeen)
Voorwaardelijk opzet (het bewust aanvaarden van een aanmerkelijke kans) functioneert
meestal als ondergrens van opzet
§2.2 – De wetgever over opzet
Bij opzet (als bestanddeel) gaat het om ‘’de wil om te doen of na te laten’’ om strafbaar te
zijn, moet een daad de uiting zijn van de dader’s bewuste en vrije wilsbepaling (willens en
wetens) (Wetboek 1886)
Week 1 – Schuld
Hoofdstuk 4 – De subjectieve zijde van een strafbaar feit
§5.1 – Plaatsbepaling van het culpoze delict door de wetgever
Over het algemeen wordt bij misdrijven opzet vereist, terwijl bij overtredingen de objectieve
gebeurtenis belangrijker is
In culpoze delicten is schuld als bestanddeel opgenomen (culpa) het draait hier om
onvoorzichtigheid en nalatigheid
Volgens Modderman bestaan er 2 soorten schuld:
Onbewuste schuld
Bewuste schuld wanneer iemand zich bewust is van mogelijke negatieve
gevolgen, maar ervan uitgaat dat deze niet uit zullen komen
Culpa vereist ‘’grove schuld’’ iemand moet minder nagedacht hebben en onvoorzichtiger
zijn geweest dan de gemiddelde mens (culpa lata)
Binnen de culpa bestaat roekeloosheid als strafverzwaringsgrond er is sprake van zeer
onvoorzichtig gedrag waarbij welbewust en met ernstige gevolgen onaanvaardbare risico’s
worden genomen
§5.2 – Inhoud van de culpa
De kern van culpa ligt in de woorden ‘’verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid’’
De dader moest en kon anders handelen het delict was vermijdbaar en het
gedrag verwijtbaar (er werd afgeweken van een bepaalde standaard en er was
misplaatst vertrouwen in een goede afloop)
Onvoorzichtigheid schending van (on)geschreven normen (Wegenverkeerswet
geschreven & culpoze delicten ongeschreven)
Aanmerkelijk was het risico dat genomen is geoorloofd of ongeoorloofd? Was
het risico aanvaardbaar of onaanvaardbaar?
Garantenstellung mensen met bepaalde beroepen/trainingen mogen
meer, maar hun fouten worden hun ook meer aangerekend je hoort je
aan bepaalde regels te houden
Criteriumfiguur wat zou de gemiddelde mens (met ‘’normale’’
verstandelijke vermogens) hebben mogen doen?
Verwijtbaarheid de voorzienbaarheid was het voor de redelijke mens
voorzienbaar dat de gevolgen in zouden treden? Had die persoon anders kunnen en
moeten handelen?
§5.4 – Culpa in de rechtspraak
Elke vervolging voor een culpoos gevolgsdelict wordt gekleurd door de omschrijving van de
culpa in de tenlastelegging, bijvoorbeeld door de woorden ‘’redelijkerwijs had kunnen
begrijpen’’ of ‘’aanmerkelijk onvoorzichtig’’
Verpleegsterarrest (1963) een verpleegster lette niet goed op tijdens een operatie en gaf
de chirurg een verkeerd flesje, waardoor hij de patiënt een dodelijke hoeveelheid adrenaline
toediende, wat leidde tot de dood van de patiënt de Hoge Raad oordeelde dat de
verpleegster door haar onoplettendheid tekortschoot in haar werkzaamheden en
veroordeelde haar voor ‘’dood door schuld’’ (art. 307 Sr)
, Medeschuld van anderen is voor de vaststelling van strafrechtelijke culpa niet relevant
het gaat om de eigen schuld (van de dader)
Culpa omvat zowel verwijtbaarheid als wederrechtelijkheid alle strafuitsluitingsgronden
bij culpoze delicten kunnen als bewijsverweren worden gezien
Bij de vaststelling van de overtreding van een verkeersregel staat vrijwel vast dat er
onvoorzichtig is gehandeld, het gaat om of die onvoorzichtigheid aanmerkelijk was
Bij verkeersdelicten is roekeloosheid (volgens Rozemond) haalbaar wanneer de verdachte
zich met zijn gedrag welbewust buiten de orde van het normale verkeer plaatst ten koste van
extreme risico’s voor andere verkeersdeelnemers (bijvoorbeeld via een langdurige
achtervolging op hoge snelheid)
Een voorbeeld van een culpoos delict waarbij de schuld betrekking heeft op een bijkomende
omstandigheid is schuldheling (art. 417bis Sr) de verdachte had redelijkerwijs moeten
vermoeden dat zijn handeling een door misdrijf verkregen voorwerp betreft
Er bestaat een onderzoeksplicht, maar het hangt van de omstandigheden af wat
onder die plicht valt
Roekeloosheid opnieuw beoordeeld (T. Blom – DD 2020/30)
In 1998 is roekeloosheid geïntroduceerd als zwaarste vorm van culpa, waardoor het dicht
tegen voorwaardelijk opzet aan ligt
Het moet gaan om buitengewoon onvoorzichtig gedrag dat voor een zeer ernstig
gevaar zorgt waarvan de verdachte zich bewust was / bewust had moeten zijn
De wet ‘’aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten’’ (nieuwe
wetgeving) heeft art. 175 WVW 1994 gewijzigd door aan lid 2 sub b het volgende toe te
voegen: ‘’van roekeloosheid is in elk geval sprake als het gedrag tevens als een overtreding
van art. 5a WVW 1994 kan worden aangemerkt’’
Art. 5a WVW 1994 houdt kortgezegd in dat het verboden is om je opzettelijk zo in
het verkeer te gedragen dat de verkeersregels in ernstige mate geschonden worden
waardoor er risico gelopen wordt op sterfte of ernstig lichamelijk letsel. Vervolgens
worden verschillende voorbeelden van gevaarlijke gedragen genoemd, zoals
gevaarlijk inhalen en het overschrijden van de maximumsnelheid het is van
belang dat er een samenstel van gedragingen is
Er is sprake van roekeloosheid als het mogelijke gevolg (sterfte/ernstig lichamelijk
letsel) zich daadwerkelijk heeft voltrokken
De omstandigheden van het geval bepalen of er sprake is van een ernstige
schending van de verkeersregels
Week 2 – Opzet en voorbedachte raad
Hoofdstuk 4 – De subjectieve zijde van een strafbaar feit
§2.1 – inleiding (over opzet in het algemeen)
Voorwaardelijk opzet (het bewust aanvaarden van een aanmerkelijke kans) functioneert
meestal als ondergrens van opzet
§2.2 – De wetgever over opzet
Bij opzet (als bestanddeel) gaat het om ‘’de wil om te doen of na te laten’’ om strafbaar te
zijn, moet een daad de uiting zijn van de dader’s bewuste en vrije wilsbepaling (willens en
wetens) (Wetboek 1886)
