Oefenopgaven Biologie
VWO 5: Regeling (thema 1)
Hulpmiddelen: Normale rekenmachine, BiNaS. Verdere middelen zijn niet toegestaan!
Uitspraken
Er worden twee uitspraken gedaan over regeling:
1: Eilandjes van Langerhans produceren alleen glucagon
2: Een skeletspier bestaat uit spierbundels, die op hun beurt bestaan uit vezels
2p 1 Welk(e) van deze uitspraken zijn juist?
A Alleen uitspraak 1
B Alleen uitspraak 2
C Beide uitspraken zijn juist
D Beide uitspraken zijn onjuist
De alvleesklier maakt insuline aan en die komt terecht in het bloed, dat door het
hele lichaam stroomt. Insuline is een belangrijke stof voor de transport van
glucose.
1p 2 Wat heeft insuline voor effect op de snelheid van de transport van glucose?
Hyponatriëmie tijdens de marathon
Bij de marathon doet zich soms bij de loper een merkwaardig probleem
voor met verschijnselen die lijken op die van uitdroging. De loper is duizelig,
misselijk en verward en geeft soms over. Het probleem ontstaat
als het warm weer is en de loper heel veel zweet. Daar bij gaat niet alleen
veel water, maar ook zout (NaCl) verloren. Als hij tijdens de race veel water
drinkt om uitdroging te voorkomen, kan de natriumchlorideconcentratie in
het bloed tot een te laag gehalte gaan dalen: hyponatriëmie. Dit kan zelfs
levensbedreigend worden.
1p 3 Leg uit hoe zweten bij warm weer voor afkoeling zorgt
1p 4 Noem een manier waarop een hardloper die bang is voor uitdroging,
hyponatriëmie kan voorkomen.
Sommige lopers slikken ontstekingsremmers als ibuprofen of aspirine om pijn van
ontstekingen tijdens de marathon te verzachten. Van deze stoffen is ook bekend
dat ze de werking van het antidiuretisch hormoon (ADH) stimuleren.
2p 5 Leg met behulp van de informatie hierboven uit dat het gebruik van zulke
ontstekingsremmers het optreden van hyponatriëmie versterkt.
, Slapen en geheugen
Voor eindexamenkandidaten interessant om te weten: tot in de kleine uurtjes
doorleren heeft geen zin. Het is veel beter om op tijd naar bed te gaan en acht uur
achter elkaar te slapen. Slapen is goed voor het geheugen. Dit is onlangs door
Amerikaanse onderzoekers aangetoond.
Er zijn twee verschillende soorten slaap: de diepe slaap of SW -slaap (’slow wave’)
en de REM-slaap (’rapid eye movement’). Tijdens de REM-slaap gaan de ogen
achter de gesloten oogleden snel heen en weer. De slaap volgt een vast patroon
waarin diepe slaap en REM-slaap elkaar afwisselen. In afbeelding 1 is dit patroon
weergegeven.
Afbeelding 1
Met proefpersonen wordt een experiment uitgevoerd om de invloed van de duur
van de slaap op het geheugen te onderzoeken. De groep proefpersonen wordt in
twee gelijke subgroepen verdeeld. Personen van subgroep 1 kunnen ongestoord
acht uur slapen. Personen van subgroep 2 worden, na een bepaald aantal uren
slaap, wakker gemaakt.
2p 6 Hoeveel uur mogen personen van subgroep 2 maximaal slapen om een
meetbaar verschil in geheugentest te vinden met personen van subgroep 1?
A maximaal 1 uur
B maximaal 3 uur
C maximaal 6 uur
D maximaal 7 uur
Tijdens de diepe slaap worden eiwitten in zenuwcellen aangemaakt. De
concentratie van het groeihormoon in het bloed is verhoogd. Dit is belangrijk voor
de vorming van nieuwe verbindingen tussen zenuwcellen in de hersenen en om
bestaande verbindingen tussen zenuwcellen te versterken. Dit proces wordt in
gang gezet tijdens de diepe slaap en wordt afgemaakt tijdens de laatste
REM-slaap.
VWO 5: Regeling (thema 1)
Hulpmiddelen: Normale rekenmachine, BiNaS. Verdere middelen zijn niet toegestaan!
Uitspraken
Er worden twee uitspraken gedaan over regeling:
1: Eilandjes van Langerhans produceren alleen glucagon
2: Een skeletspier bestaat uit spierbundels, die op hun beurt bestaan uit vezels
2p 1 Welk(e) van deze uitspraken zijn juist?
A Alleen uitspraak 1
B Alleen uitspraak 2
C Beide uitspraken zijn juist
D Beide uitspraken zijn onjuist
De alvleesklier maakt insuline aan en die komt terecht in het bloed, dat door het
hele lichaam stroomt. Insuline is een belangrijke stof voor de transport van
glucose.
1p 2 Wat heeft insuline voor effect op de snelheid van de transport van glucose?
Hyponatriëmie tijdens de marathon
Bij de marathon doet zich soms bij de loper een merkwaardig probleem
voor met verschijnselen die lijken op die van uitdroging. De loper is duizelig,
misselijk en verward en geeft soms over. Het probleem ontstaat
als het warm weer is en de loper heel veel zweet. Daar bij gaat niet alleen
veel water, maar ook zout (NaCl) verloren. Als hij tijdens de race veel water
drinkt om uitdroging te voorkomen, kan de natriumchlorideconcentratie in
het bloed tot een te laag gehalte gaan dalen: hyponatriëmie. Dit kan zelfs
levensbedreigend worden.
1p 3 Leg uit hoe zweten bij warm weer voor afkoeling zorgt
1p 4 Noem een manier waarop een hardloper die bang is voor uitdroging,
hyponatriëmie kan voorkomen.
Sommige lopers slikken ontstekingsremmers als ibuprofen of aspirine om pijn van
ontstekingen tijdens de marathon te verzachten. Van deze stoffen is ook bekend
dat ze de werking van het antidiuretisch hormoon (ADH) stimuleren.
2p 5 Leg met behulp van de informatie hierboven uit dat het gebruik van zulke
ontstekingsremmers het optreden van hyponatriëmie versterkt.
, Slapen en geheugen
Voor eindexamenkandidaten interessant om te weten: tot in de kleine uurtjes
doorleren heeft geen zin. Het is veel beter om op tijd naar bed te gaan en acht uur
achter elkaar te slapen. Slapen is goed voor het geheugen. Dit is onlangs door
Amerikaanse onderzoekers aangetoond.
Er zijn twee verschillende soorten slaap: de diepe slaap of SW -slaap (’slow wave’)
en de REM-slaap (’rapid eye movement’). Tijdens de REM-slaap gaan de ogen
achter de gesloten oogleden snel heen en weer. De slaap volgt een vast patroon
waarin diepe slaap en REM-slaap elkaar afwisselen. In afbeelding 1 is dit patroon
weergegeven.
Afbeelding 1
Met proefpersonen wordt een experiment uitgevoerd om de invloed van de duur
van de slaap op het geheugen te onderzoeken. De groep proefpersonen wordt in
twee gelijke subgroepen verdeeld. Personen van subgroep 1 kunnen ongestoord
acht uur slapen. Personen van subgroep 2 worden, na een bepaald aantal uren
slaap, wakker gemaakt.
2p 6 Hoeveel uur mogen personen van subgroep 2 maximaal slapen om een
meetbaar verschil in geheugentest te vinden met personen van subgroep 1?
A maximaal 1 uur
B maximaal 3 uur
C maximaal 6 uur
D maximaal 7 uur
Tijdens de diepe slaap worden eiwitten in zenuwcellen aangemaakt. De
concentratie van het groeihormoon in het bloed is verhoogd. Dit is belangrijk voor
de vorming van nieuwe verbindingen tussen zenuwcellen in de hersenen en om
bestaande verbindingen tussen zenuwcellen te versterken. Dit proces wordt in
gang gezet tijdens de diepe slaap en wordt afgemaakt tijdens de laatste
REM-slaap.
