Biologie samenvatting hoofdstuk 4 (Ordening) 1 vwo

Biologie‌‌thema‌‌4‌‌ordening‌ G1a‌


Basisstof‌‌1:‌‌‌Het‌‌ordenen‌‌v an‌‌organismen‌
Ordenen=‌‌het‌‌indelen‌‌v an‌‌groepen.‌‌Alle‌‌organismen‌‌k un‌‌je‌ ‌in‌‌2‌‌grote‌‌groepen‌‌v erdelen:‌
organisme‌‌die‌‌wel‌‌een‌‌c elkern‌‌hebben‌ ‌(‌Eukaryoten‌)‌‌en‌‌de‌‌organisme‌‌die‌‌geen‌‌c elkern‌
hebben‌‌(‌Prokaryoten‌).‌

Eukaryoten‌
Eukaryoten‌‌k an‌‌je‌‌weer‌‌v erdelen‌‌in‌
3‌‌rijken:‌‌s chimmels,‌‌planten‌‌en‌
dieren.‌
Je‌‌k an‌‌z e‌‌hieraan‌‌herkennen.‌
Schimmels‌‌hebben‌‌een‌‌Celwand,‌
Celmembraan‌‌en‌‌een‌‌Vacuole.‌
Planten‌‌hebben‌‌bladgroenkorrels.‌
En‌‌dieren‌‌hebben‌‌geen‌‌c elwand.‌




Prokaryoten‌
Archea‌‌lijken‌‌op‌‌bacteriën‌‌m aar‌‌z ijn‌‌toch‌‌een‌‌andere‌‌groep.‌‌De‌‌bacteriën‌‌en‌‌Archaea‌
worden‌‌Prokaryoten‌‌genoemd.‌‌Prokaryoten‌‌z ijn‌‌eencellig‌‌en‌‌hebben‌‌geen‌‌c elkern.‌

Basisstof‌‌2:‌‌‌Soorten‌‌en‌‌rassen‌

Soorten‌‌en‌‌rassen‌
Organisme‌‌horen‌‌tot‌‌dezelfde‌‌s oort‌‌als‌‌z e‌‌s amen‌‌vruchtbare‌‌nakomelingen‌‌k unnen‌
krijgen.‌‌J e‌‌hebt‌‌ook‌‌ondersoorten,‌‌een‌‌ondersoort‌‌is‌‌dat‌‌een‌‌organisme‌‌tot‌‌dezelfde‌‌s oort‌
hoort‌‌m aar‌‌een‌‌beetje‌‌anders‌‌is‌‌in‌‌een‌‌bepaald‌‌gebied.‌‌Rassen‌‌z ijn‌‌m eestal‌‌gekweekte‌
vormen‌‌v an‌‌een‌‌s oort.‌‌Ze‌‌k unnen‌‌er‌‌heel‌‌anders‌‌uitzien‌‌m aar‌‌behoren‌‌toch‌‌tot‌‌dezelfde‌
soort.‌

Het‌‌dna‌‌van‌‌soorten‌‌vergelijken‌
In‌‌een‌‌dna‌‌c el‌‌z itten‌‌v ier‌‌basen‌‌C-G-A-T.‌‌De‌‌v olgorde‌‌v an‌‌deze‌‌dna‌‌v olgorde‌‌noemen‌‌we‌‌de‌
dna-sequentie.‌‌M et‌‌nieuwe‌‌technieken‌‌k unnen‌‌we‌‌v eel‌‌s neller‌‌het‌‌dna-sequentie‌‌v an‌
organismen‌‌weten.‌‌Dat‌‌heet‌‌dna-sequencen.‌‌Biologen‌‌proberen‌‌v an‌‌elke‌‌s oort‌‌de‌
dna-sequentie‌‌v ast‌‌te‌‌s tellen,‌‌om‌‌daarna‌‌te‌‌v ergelijken.‌‌Door‌‌de‌‌dna-sequentie‌‌te‌‌v ergelijken‌
kan‌‌je‌‌z ien‌‌als‌‌het‌‌dna‌‌bij‌‌de‌‌s oort‌‌past.‌

, Biologie‌‌thema‌‌4‌‌ordening‌ G1a‌



Basisstof‌‌3:‌‌De‌‌domeinen‌‌bacteriën‌‌en‌‌archaea‌

Archaea‌‌en‌‌bacteriën‌‌planten‌‌z ich‌‌v oort‌‌door‌‌deling,‌‌dit‌‌k an‌‌erg‌‌s nel‌‌gaan.‌ ‌Plekken‌‌waar‌‌het‌
warm‌‌en‌ ‌v ochtig‌‌is‌‌en‌‌v oedsel‌‌is‌‌z ijn‌‌gunstige‌‌omstandigheden‌‌v oor‌‌de‌‌deling.‌‌Archaea‌‌lijkt‌
aan‌‌de‌‌buitenkant‌‌v eel‌‌op‌‌bacteriën,‌‌m aar‌‌in‌‌de‌‌binnenkant‌‌m eer‌‌op‌‌eukaryoten.‌

Archea‌‌leven‌‌m eestal‌‌onder‌‌extreme‌‌omstandigheden.‌‌Bij‌‌hele‌‌hoge‌‌temperaturen‌‌m aar‌‌ook‌
bij‌‌hele‌‌lage‌‌temperaturen.‌‌Van‌‌archaea‌‌z ijn‌‌er‌‌m aar‌‌ongeveer‌‌1000‌‌s oorten‌‌bekend.‌

Van‌‌bacteriën‌‌z ijn‌‌hier‌‌heel‌‌v eel‌‌s oorten.‌‌Bacteriën‌‌k omen‌‌overal‌‌v oor.‌‌Zon‌‌1,5‌‌k g‌‌v an‌‌je‌
totale‌‌lichaamsgewicht‌‌bestaat‌‌uit‌‌bacteriën.‌‌Er‌‌z ijn‌‌een‌‌aantal‌‌gunstige‌‌bacteriën‌‌en‌‌een‌
aantal‌‌ongunstige‌‌bacteriën.‌‌G unstige‌‌bacterien‌‌gebruiken‌‌we‌‌bijvoorbeeld‌‌in‌‌eht‌
verteringstelsel‌‌en‌‌v oor‌‌het‌‌prodeceren‌‌v oor‌‌v oedingsmiddenlen.‌‌M aar‌‌ongunstige‌‌bacteriën‌
kunnen‌‌je‌‌z iek‌‌m aken‌‌en‌‌het‌‌eten‌‌bederven.‌

Basisstof‌‌4:‌‌Het‌‌rijk‌‌v an‌‌de‌‌s chimmels‌

Schimmels‌‌behoort‌‌tot‌‌het‌‌domein‌‌Eukaryoten‌‌dus‌‌z e‌‌hebben‌‌een‌‌c elkern.‌‌Schimmels‌‌k an‌
je‌‌v erdelen‌‌in‌‌2‌‌groepen‌‌eencellige‌‌en‌‌m eercellige.‌‌Schimmels‌‌lijken‌‌s chematisch‌‌v eel‌‌op‌
planten‌‌alleen‌‌s chimmels‌‌hebben‌‌geen‌‌bladgroenkorrels‌‌en‌‌planten‌‌hebben‌‌dat‌‌wel.‌

Eencellige‌‌s chimmels‌‌planten‌‌z ich‌‌v oort‌‌door‌‌deling.‌‌O p‌‌een‌‌s chimmel‌‌v ormt‌‌z ich‌‌een‌
bolletje‌‌op,‌‌en‌‌dat‌‌bolletje‌‌is‌‌een‌‌blaasje.‌‌Dat‌‌blaasje‌‌breekt‌‌op‌‌een‌‌gegeven‌‌m oment‌‌af‌‌en‌
vormt‌‌een‌‌nieuwe‌‌s chimmel.‌

Meercellige‌‌s chimmels‌‌planten‌‌z ich‌‌v oort‌‌door‌‌s poren.‌‌Sporen‌‌is‌‌een‌‌s oort‌‌v an‌‌poeder.‌

Je‌‌hebt‌‌ook‌‌hier‌‌gunstige‌‌en‌‌ongunstige‌‌s chimmels.‌‌G unstige‌‌s chimmels‌‌k unnen‌‌dienen‌
als:‌‌v oedsel‌‌of‌‌gebruikt‌‌worden‌‌bij‌‌het‌‌m aken‌‌v an‌‌v oedsel,‌‌opruimen‌‌v an‌‌dode‌‌resten‌‌v an‌
organisme‌‌en‌‌het‌‌m aken‌‌m edicijnen.‌‌Schimmels‌‌k unnen‌‌ook‌‌s chadelijk‌‌z ijn,‌‌z e‌‌k unnen‌‌ons‌
ziek‌‌m aken‌‌en‌‌ons‌‌v oedsel‌‌laten‌‌bederven.‌