Samenvatting Leerdoelen biochemie 1 MZK

Leerdoelen MTV1
College 1

1. Je kunt het begrip biochemie uitleggen
Verschijnselen in levende organismen kunnen worden verklaard door scheikundige
processen
2. Je kent de kenmerken van leven
- Leven: oneindig veel variatie
- Organisme  opgebouwd uit levenloze moleculen
- Leven:
 Hoge mate van ordening
 Zelf in stand houden van ordening + uitbreiding door groei en
voortplanting
 Vraagt stofwisseling/ metabolisme (proces van omzetten
moleculen)
- Doodgaan:
 Metabolisme is ontregeld en loopt vast
- Oorzaken:
 Ontregeling door bv ziekte of vergiftiging
 Te kort aan bouwstenen of energie (uithongering)
- Organismen zijn opgebouwd uit cellen (kleinste eenheid van leven)
- Prokaryotische cellen (ééncellige organismen, bv. Bacteriën)
 Alle chemische reacties vinden plaats in een ruimte die door een
membraan is gescheiden van de buitenwereld. Ze hebben geen
celkern dus alle erfelijke informatie zweeft los door de cel
- Eukaryotische cellen
 Hebben wel een celkern.
 In aparte ruimtes vinden verschillende chemische reacties onder
verschillende omstandigheden plaats.
 De ruimtes worden van elkaar gescheiden
3. Je kunt de belangrijkste chemische elementen van het lichaam benoemen
- Moleculen zijn opgebouwd uit atomen
 Element = stof die bestaat uit een type atoom
 Waterstof (H)
 Zuurstof (O)
 Koolstof (C)
- Soorten elementen:
 Bio-elementen = elementen die bestanddeel uitmaken van levende
organismen
 Mineralen: zijn aanwezig als geladen atoom
 Sporenelementen = groep elementen die in hele lage
concentraties aanwezig zijn in het lichaam (<0,1
gewichtsprocent)
 Fe, Zn, Cu, Co, Mn, I

,4. De vier typen biomoleculen en hun opbouw en functie benoemen
- Eiwitten
 Opgebouwd uit aminozuren
 Zijn bouwstenen en werkpaarden van je lichaam
 Elke chemische reactie in je lichaam wordt geregeld door
eiwitten
- Koolhydraten
 Opgebouwd uit enkelvoudige suikers of monosachariden
 Zijn belangrijk als energiebron
- Lipiden/ vetten
 Opgebouwd uit vetzuren en glycerol
 Belangrijk als reservestof in vetweefsel
 Zijn bouwstenen van membranen die de organellen afgrenzen
- Nucleïnezuren (DNA en RNA)
 Zijn opgebouwd uit mono nucleotiden
 Belangrijk voor opslag van erfelijke informatie
5. Je kunt uitleggen waarom cellen van elkaar verschillen
- Door DNA
- Alle verschillende cellen stammen af van een die ene bevruchte eicel. Ze
bevatten dezelfde informatie, maar zien er toch anders uit
 Dit komt doordat de cellen andere eiwitten maken
 De informatie om deze eiwitten te maken ligt opgeslagen in DNA
 Per cel worden stukjes van het DNA gekopieerd om
verschillende eiwitten te maken
 RNA wordt gebruikt om van DNA-eiwit te kunnen maken
- DNA
 Drager van de erfelijke informatie, vrijwel alle cellen hebben dezelfde
DNA
- RNA:
 Kopieën van stukjes DNA
 Verschillen per cel
 RNA wordt gebruikt om eiwitten te maken
- Eiwit:
 Verschilt per cel
 Eiwitten bepalen de eigenschappen van een cel en organisme
6. Je kent de eigenschappen en functies van water
- Water is belangrijkste bestanddeel van levende organismen
- Eigenschappen:
 Extreem hoog vriespunt
 Hoog kookpunt
 Zorgt voor polaire karakter van water
 Zorgt voor vormen van waterstofbrug
 = niet covalente binding tussen moleculen waarbij de
positieve lading van het waterstofatoom wordt
aangetrokken door de negatieve lading van een ander
molecuul (bv. Zuurstofatoom onder watermolecuul)

, - Functies water:
 Oplosmiddel voor de meeste eiwitten en ionen
 Water is medium waarin zich chemische reacties afspelen
 Doordat in water allerlei stoffen zijn opgelost kunnen de losse
moleculen een reactie met elkaar aangaan
 Water is betrokken bij chemische reacties
 Belangrijke reactie is hydrolyse
 Dit is splitsing van polymeer waarbij water wordt
gebruikt
 Water is ook vaak product van chemische reactie
 Water dat in het organisme wordt gevormd als gevolg van
stofwisselingsprocessen wordt metabolisch water genoemd
 Water dient als transportmiddel
 Zowel buiten als binnen de cel
 Water is betrokken bij de temperatuurregulatie
 Door verdamping kan een organisme afkoelen
7. Je kent de chemische reacties met water
- Hydrolyse
 Splitsing van polymeer waar water wordt gebruikt
- Condensatiereactie
 Hierbij komt water vrij
- Verbrandingsreactie
 Reactie van een stof met zuurstof waarbij water en koolstofdioxide
ontstaat
8. Je kunt waterbalans van een persoon beschrijven
- Water dient als transportmiddel, zowel buiten (bloed) als binnen de cel
- Water is betrokken bij de temperatuurregulatie. Door verdamping kan een
organisme afkoelen
 Transpiratie
 Uitademen
 Urine
 Verdamping (huid)
9. Begrippen: organisme, prokaryoot, eukaryoot, organellen, moleculen, elementen,
bio-elementen, mineralen, sporenelementen, biomoleculen, hydrolyse,
condensatiereactie, verbrandingsreactie en metabolisch water
10. Je kent functies van eiwitten en kan voorbeelden geven
- Regulatie van metabolisme
 Enzymen
 Zij katalyseren de chemische reacties in het lichaam
 Hormonen
 Zij reguleren de stofwisseling
 Insuline = werkt verlagend voor bloedsuikerspiegel
 Glucagon = werkt verhogend  worden beide door
pancreas uitgescheiden

, - Voeding.
 De zogenaamde opslag-eiwitten vormen een voedingsbron voor
embryo’s en baby’s
 Ovalbumine = aanwezig in het eiwit van een kippenei
 Caseïne = belangrijkste eiwit van moedermelk
- Transport
 Het is van belang dat bepaalde stoffen van het ene weefsel worden
getransporteerd naar het andere
 Eiwitten kunnen hierbij als carrier (draagstof) fungeren
 Hemoglobine transporteert O2
 Serumalbumine transporteert vetzuren
 Transferrine transporteert ijzer
 Is van belang voor vorming van rode bloedcellen
- Bescherming
 Het belangrijkste afweermechanisme van het lichaam tegen zowel
bacterien, virussen als lichaamsvreemde stoffen, wordt gevormd door
het immuunsysteem  vormt antilichamen
 Binden aan lichaamsvreemde stoffen of deeltjes, waardoor
deze buiten werking worden gesteld
 Fibrinogeen is een ander beschermingsmechanisme  speelt
belangrijke rol bij bloedstolling
- Spiercontractie
 Samentrekken en ontspannen van de spieren
 Myosine en actine spelen hierbij een rol
- Handhaving van lichaamsstructuren
 Zorgen voor integriteit van de weefsels
 Keratine = aanwezig in haar, huid en nagels
 Collageen = belangrijk eiwit in bot en bindweefsel
- Handhaving osmotische druk en pH
 Het constant houden van osmotische druk en pH van bloed
 Serum albumine
 Bij ondervoeding ontstaat er een tekort aan eiwitten in bloed
waardoor de osmotische druk daalt.
 Water in de weefsels worden dan niet meer
geresorbeerd en blijft in de weefsels zitten
 Oedeem = kenmerkt zich door gezwollen
gewrichten en een gezwollen buik
11. Je weet wat aminozuren zijn, hoe ze zijn opgebouwd, welke vier groepen er zijn en
wat hun kenmerken zijn
- Aminozuren zijn de bouwstenen van eiwitten. Er komen 20 verschillende
soorten menselijke eiwitten voor
- Elk aminozuur heeft voor zijn naam een afkorting van drie letters
- Elk aminozuur bevat twee functionele groepen
 Aminogroep (-NH2)
 Kan als basische groep een H+ ion opnemen
 Carbonzuurgroep (-COOH)
 Kan als zure groep een H+ ion afsplitsen