Samenvatting Recht in Context
HOOFDSTUK 5: EEN INLEIDING TOT DE RECHTSWETENSCHAP
Het rechtsrealisme
- Een rechtsregel ontleent zijn gelding niet aan de wijze van totstandkoming, maar aan de
naleving van de regel
- Rechtsregel geldt wanneer zij effectief is, reële gevolgen heeft, menselijk gedrag beïnvloedt
- Aandacht voor het feitelijk substraat dat aan het normatieve recht ten grondslag ligt
o Meer belang voor onderzoek naar hoe het recht feitelijk werkt dan de normatieve
structuur van het recht te begrijpen
- Sociaal wetenschappelijk bestudering van het recht
- Oliver Wendell Holmes
o Recht wordt beschreven in termen van gedragspatronen van rechters
o Verzette zich tegen een formalistische benadering van het recht waarbij het recht
wordt beschouwd als een gesloten systeem van normen en regels
o Wat het recht is wordt bepaald door de autoriteiten, in het bijzonder de rechter
o Het recht vindt men niet in de boeken, maar in de praktijk
- Nadruk op de maatschappelijke effecten van het recht en op de functie van het recht als
instrument voor beleid om de maatschappij te verbeteren
- Studie van abstracte dogmatiek verworpen ten gunste van de bestudering van de effecten
van het recht in de sociale context
- Recht is een middel tot een bepaald maatschappelijk doel
- Rechter moet een contextualist zijn besef van de gevolgen van de beslissing in het
individuele geval, alsmede van de effecten op vergelijkbare gevallen, en besef van de noden
van de samenleving
- In de rechtsrealistische benadering van het recht ligt de bron van het recht uiteindelijk in de
menselijke interactie en de sociale normen die daarin ontstaan
- Het accent ligt op het actuele moment van het recht
- Overeenkomsten met het rechtspositivisme:
o Een moreel neutrale kijk op het recht het gaat erom dat het recht zo goed
mogelijk te beschrijven, niet om het recht te evalueren
- Verschillen met het rechtspositivisme:
o De rechtsrealistische benadering vraagt niet alleen aandacht voor ‘law in the books’
maar ook voor ‘law in action’
- Uitwerking van het positieve recht in praktische situaties
- Overeenkomsten met het natuurrecht:
o Aandacht voor de overtuigingen die leven in de maatschappij
- Verschil met het natuurrecht:
o Het rechtsrealisme ziet deze overtuigingen niet als een afspiegeling van universele
morele waarden, het gaat om de behoeften en meningen van de samenleving op dit
moment
o Dus niet de morele betekenis van het recht, maar heeft aandacht voor het moment
van positivering en het moment van actualisering
HOOFDSTUK 5: EEN INLEIDING TOT DE RECHTSWETENSCHAP
Het rechtsrealisme
- Een rechtsregel ontleent zijn gelding niet aan de wijze van totstandkoming, maar aan de
naleving van de regel
- Rechtsregel geldt wanneer zij effectief is, reële gevolgen heeft, menselijk gedrag beïnvloedt
- Aandacht voor het feitelijk substraat dat aan het normatieve recht ten grondslag ligt
o Meer belang voor onderzoek naar hoe het recht feitelijk werkt dan de normatieve
structuur van het recht te begrijpen
- Sociaal wetenschappelijk bestudering van het recht
- Oliver Wendell Holmes
o Recht wordt beschreven in termen van gedragspatronen van rechters
o Verzette zich tegen een formalistische benadering van het recht waarbij het recht
wordt beschouwd als een gesloten systeem van normen en regels
o Wat het recht is wordt bepaald door de autoriteiten, in het bijzonder de rechter
o Het recht vindt men niet in de boeken, maar in de praktijk
- Nadruk op de maatschappelijke effecten van het recht en op de functie van het recht als
instrument voor beleid om de maatschappij te verbeteren
- Studie van abstracte dogmatiek verworpen ten gunste van de bestudering van de effecten
van het recht in de sociale context
- Recht is een middel tot een bepaald maatschappelijk doel
- Rechter moet een contextualist zijn besef van de gevolgen van de beslissing in het
individuele geval, alsmede van de effecten op vergelijkbare gevallen, en besef van de noden
van de samenleving
- In de rechtsrealistische benadering van het recht ligt de bron van het recht uiteindelijk in de
menselijke interactie en de sociale normen die daarin ontstaan
- Het accent ligt op het actuele moment van het recht
- Overeenkomsten met het rechtspositivisme:
o Een moreel neutrale kijk op het recht het gaat erom dat het recht zo goed
mogelijk te beschrijven, niet om het recht te evalueren
- Verschillen met het rechtspositivisme:
o De rechtsrealistische benadering vraagt niet alleen aandacht voor ‘law in the books’
maar ook voor ‘law in action’
- Uitwerking van het positieve recht in praktische situaties
- Overeenkomsten met het natuurrecht:
o Aandacht voor de overtuigingen die leven in de maatschappij
- Verschil met het natuurrecht:
o Het rechtsrealisme ziet deze overtuigingen niet als een afspiegeling van universele
morele waarden, het gaat om de behoeften en meningen van de samenleving op dit
moment
o Dus niet de morele betekenis van het recht, maar heeft aandacht voor het moment
van positivering en het moment van actualisering
