Samenvatting week 4 Grondslagen - Hoofdlijnen H3

Samenvatting Grondslagen van het recht – Hoofdlijnen

HOOFDSTUK 3: RECHTSBRONNEN

Inleiding

- Of een regel een rechtsregels is, wordt in het recht uitgemaakt door rechtsautoriteiten, in
het bijzonder de rechter



Criteria voor het herkennen van rechtsregels

- Soort regel
o Aard van de regel bepaalt NIET of een regel een rechtsregel is
o Onderwerp van de regel bepaalt NIET of een regel een rechtsregel is
o Een regel is WEL een rechtsregel als deze is vastgesteld door een bevoegde juridische
instantie
o In het Nederlandse recht behoort een regel tot het positieve recht als deze afkomstig
is uit een van de formele rechtsbronnen



Formele rechtsbronnen

- De formele rechtsbronnen zijn niet vastgesteld in het Nederlandse recht
- Men kijkt naar de criteria die de rechtsautoriteiten hanteren
- Internationale rechtsbronnen zijn wel schriftelijk vastgesteld  art. 38 Statuut van het
Internationaal Gerechtshof
- Formele rechtsbronnen:
o Van nationale oorsprong
 Wet
 Jurisprudentie
 Ongeschreven recht  gewoonrecht en ongeschreven rechtsbeginselen
o Van nationale oorsprong
 Verdragen
 Besluiten van internationale organisaties
 Gewoonrecht
 Algemene rechtsbeginselen
 Internationale jurisprudentie
 Doctrine



Wet

- Een wet is een besluit dat algemene regels bevat, afkomstig van een overheidsorgaan dat
bevoegd is tot het geven van zulke regels
o Vereiste: het moet zich richten tot eenieder en rechten geven of plichten opleggen



Jurisprudentie

, - Gezaghebbende rechterlijke uitspraken die een nieuwe rechtsregel bevatten
- Een rechterlijke uitspraak – altijd een uitspraak voor een concreet geval en dus geen
algemene regel – gaat daardoor algemeen werken en wordt in soortgelijke gevallen
toegepast
- Jurisprudentie: het geheel van rechterlijke uitspraken



Verschillen tussen jurisprudentie en wet

- Rechterlijke uitspraken worden niet van overheidswege bekendgemaakt in een officieel blad.
Wel zijn er tijdschriften die belangrijke jurisprudentie publiceren
- Rechterlijke uitspraken zijn afkomstig van een orgaan dat (grond)wettelijk geen wetgevende
taak heeft. De rechter is ook niet bevoegd verklaard rechtsregels vast te stellen
- Rechterlijke uitspraken zijn in beginsel alleen bindend voor de partijen in dit concrete geval
 rechterlijke uitspraak mist algemeenheid, wel kunnen rechterlijke uitspraken als
rechtsbron het effect van algemeenheid hebben



Ongeschreven recht

- Regels die in de schaduw van wet en jurisprudentie staan
- Twee soorten ongeschreven recht:
o Gewoonte recht
o Ongeschreven rechtsbeginselen



Gewoonterecht

- Recht dat door de justitiabelen zelf gevormd wordt
- Niet bovenaf door autoriteiten opgelegd, maar ontstaat langzaam in het leven van alledag
- “zo doen we het nu eenmaal altijd en dus hoort het zo”
- Komen voor in verschillende rechtsgebieden
- Voorwaarden gewoonterecht:
o Het moet om een gebruik gaan (materiële voorwaarde) en dit gebruik moet als
juridisch bindend ervaren worden (intellectuele voorwaarde)
o Materiële voorwaarde : usus
 De constatering dat de leden van de groep waarin de gewoonte bestaat, zich
in de relevante omstandigheden volgens die gewoonte plegen te gedragen
o Intellectuele voorwaarde : opinio iuris necessitatis
 Heeft betrekking op de manier waarop de betrokkenen de gewoonte
opvatten  er moet sprake zijn van een rechtsovertuiging: een overtuiging
dat men zich rechtens zo behoort te gedragen
- Gewoonterecht en de wet
o Gewoonterecht en de wet in strijd met elkaar? “
 Bevat de wettelijke regel aanvullend recht dan gaat de gewoonterechtelijke
regel in het algemeen voor
 Is het een wettelijle regel van dwingend recht dan gaat deze in beginsel voor