Blok 3.4 – Depressie en Psychose
Taak 1: Schizofrenie Leerdoelen:
[A] 1. Wat is schizofrenie? (verloop, prevalentie, behandeling)
2. Wat is het beeld van een schizofrenie patiënt?
[B] 3. Welke instrumenten worden gebruikt om de ultra-high risk groep vast te stellen?
4. Kan een psychose voorkomen worden? (in de prodromale fase)
5. Wanneer val je in een high-risk groep?
[C] 6. Kan je schizofrenie al diagnosticeren bij kinderen en zo ja, hoe?
7. Welk gedrag voorspelt schizofrenie op latere leeftijd?
8. Wat zijn de verschillen/overeenkomsten tussen schizofrenie en autisme?
[D] 9. Hoe agressief/gevaarlijk zijn schizofrenie patiënten en in vergelijking met andere
klinische groepen?
10. Wat zijn de risicofactoren voor agressiviteit?
Bronnen:
[Artikelen] Psychotische stoornissen. In: Hengeveld – Haan & Kahn (2009)
Schizophrenia: Etiology and course – Walker, Kestler, Bollini & Hochman
(2004)
Psychose: van diagnose tot syndroom – Os & Kapur (2010)
Cognitive behavioral therapy … : A randomized controlled clinical trial –
Gaag & Nieman (2012)
Ransomized controlled trial of interventions … symptoms – McGorry & Yung
(2002)
Cognitive therapy … at ultra-high risk: randomized controlled trial – Morrison
& French (2004)
Three-year follow-up of a randomized … in people at ultrahigh risk –
Morrison & French (2007) Autism spectrum disorders and childhood … to a
relation revisited – Rapoport & Chavez (2009)
Childhood-onset schizophrenia: … recent studies - Remschmidt, H.E., Schulz
& Martin (1994)
The clinical presentation of Childhood-Onset Schizophrenia - Russell (1994)
Schizophrenia and violence – Angermeyer (2000)
Publicconceptions of mental illness: … and social distance – Link & Phelan
(1999)
The denial of aggression in violent patients with schizophrenia – Krakowski &
Czobor (2012)
Threat/Control-override … behavior in psychotic patients - Nederlof, Muris &
Hovens (2010)
(1) Wat is schizofrenie (Haan&Kahn - Hengeveld)
Inleiding:
Psychotische stoornis wordt vooral gekenmerkt door: wanen, hallucinaties en/of
desorganisatie van gedrag.
Syndromen
Schizofrenie:
= meestal ontwikkelt het geleidelijk en soms ontstaan psychotische symptomen
spontaan na een ingrijpende levensgebeurtenis.
1
, Blok 3.4 – Depressie en Psychose
DSM-IV Criteria:
A. Maand lang tenminste 2 van de volgende symptomen:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Onsamenhangende spraak
4. Ernstig chaotisch of katatoon gedrag
5. Negatieve symptomen
B. Vanaf begin van de stoornis is voor grootste deel sprake van beperking in
functioneren
C. Duur tenminste 6 maanden.
Psychopathologische kenmerken:
Positieve symptomen = treden voornamelijk op in de acute fase van de psychose.
Kunnen episodisch, maar soms ook blijvend zijn.
- 1: Denkstoornissen
a. (Inhoudelijke denkstoornissen) Wanen = hoogst individueel denkbeeld,
men kan zich bedreigd en achtervolgd voelen
Betrekkingswanen = overtuiging dat alledaagse gebeurtenissen een
unieke en speciale betekenis hebben voor de patiënt (liedjes op de radio;
geheime boodschap).
Gedachte-inbrenging = Patiënt denkt dat er van buiten af gedachten in
zijn hoofd worden gestopt.
Gedachte-onttrekking = Patiënt denkt dat gedachten uit zijn hoofd
worden gehaald.
Gedachte-uitzending = Patiënt denkt dat anderen zijn ideeën kunnen
opvangen.
Beïnvloedingswanen = Wat de persoon denkt en doet lijkt van buitenaf
gestuurd te worden. Patiënt zegt dat hij dingen moet doen die hij zelf
helemaal niet wil doen en schrijft dit bijvoorbeeld toe aan invloed van de
duivel.
b. (Formele denkstoornissen) = wanneer denken chaotisch is
Incoherentie = Verwardheid, van de hak op de tak springen.
Neologismen = Het bedenken van nieuwe woorden
Gedachteblokkade = Zonder aanleiding ineens kwijt wat je aan het
vertellen bent.
Magisch denken = Overtuiging dat gedachten, woorden of handelingen
een gebeurtenis kunnen voorkomen of juist doen plaatsvinden.
Echolalie = Napraten, antwoorden met veel woorden uit een vraag.
Mutisme = Geremde spraak, korte antwoorden.
Concretisme = abstracte begrippen letterlijk nemen (wij hadden geen
vakken, maar kastjes op school).
- 2: Waarnemingsstoornissen
a. Hallucinaties = Wanneer de persoon zintuiglijk iets ervaart dat er niet is, ze
nemen iets waar dat helemaal niet aanwezig is.
Gehoor hallucinaties = Komen het meeste voor, met name is
karakteristiek het horen van twee of meer stemmen die met elkaar
praten over de patiënt, die tegen de patiënt praat en commentaar levert
op wat hij doet, denkt of voelt, bedreigende stemmen en horen van de
eigen gedachten.
2
, Blok 3.4 – Depressie en Psychose
Gezichtshallucinaties = Dingen zien die er niet zijn.
Ruik, smaak en gevoelshallucinaties = Komen minder vaak voor.
- 3: Bewegingsstoornissen
a. Katatone symptomen = Het verlies van de controle en soepelheid van
bewegingen.
Stupor = Toestand van bewegingloosheid, persoon reageert niet op
omgeving.
Motorisch Negativisme = Automatische het tegenovergestelde doen
van wat er gevraagd wordt.
Stereotypieën = Zinloos herhaalde bewegingen.
Katalepsie = Langdurig volhouden van merkwaardige houdingen.
Echopraxie = Imitatie van bewegingen: iemand precies nadoen.
Echomimie = mimiek nabootsen
Waxi flexibility = je blijft staan in de houding waarin je neergezet
wordt.
Negatieve symptomen = ontwikkelen pas na verloop van tijd en vooral kenmerkend
voor een chronische schizofrenie
- 4: Stemmingsstoornissen
a. inappropriate effect = Als emotionele reacties afnemen of verdwijnen.
b. inadequaat effect = Als emotionele reacties niet passen bij de situatie.
c. Postpsychotische depressie: Veel schizofreniepatiënten maken depressieve
perioden door, vaak na een psychotisch periode.
d. Affectieve vervlakking: Emotionele reacties verminderen of verdwijnen geheel.
Er lijken geen gevoelens aanwezig te zijn en het gezicht en de stem mist
expressie.
- 5: Cognitieve stoornissen
a. Patiënten hebben moeite met verwerken van informatie en aandacht dwaalt
makkelijk af. Hier door worden dingen niet goed ingeprent en het gevolg is
geheugenklachten. De geheugenfuncties zijn nog wel in tact, maar worden niet
op de goede manier gebruikt. DUS: minder goed in verwerken van informatie
slecht werkgeheugen
b. Alogia = afname van taalbeheersing (spraak)
c. Avolition = moeite met activiteiten
Subtypen van schizofrenie:
- Paranoïde type = Preoccupatie met wanen en/of hallucinaties
- Gedesorganiseerde type = Aanwezigheid van onsamenhangende spraak, chaotisch
gedrag en vlak of inadequaat effect
- Katatone type = Aanwezigheid van motorische onbeweeglijkheid, overmatig,
echolalie etc
- Ongedifferentieerde type = Combinatie van enkele symptomen van voorafgaande
typen
- Resttype = Er is sprake geweest van volledige psychotische episode, maar
momenteel geen symptomen, alleen vreemde overtuigingen of ongewone
zintuigelijke ervaringen.
Schizofreniforme stoornis:
3
Taak 1: Schizofrenie Leerdoelen:
[A] 1. Wat is schizofrenie? (verloop, prevalentie, behandeling)
2. Wat is het beeld van een schizofrenie patiënt?
[B] 3. Welke instrumenten worden gebruikt om de ultra-high risk groep vast te stellen?
4. Kan een psychose voorkomen worden? (in de prodromale fase)
5. Wanneer val je in een high-risk groep?
[C] 6. Kan je schizofrenie al diagnosticeren bij kinderen en zo ja, hoe?
7. Welk gedrag voorspelt schizofrenie op latere leeftijd?
8. Wat zijn de verschillen/overeenkomsten tussen schizofrenie en autisme?
[D] 9. Hoe agressief/gevaarlijk zijn schizofrenie patiënten en in vergelijking met andere
klinische groepen?
10. Wat zijn de risicofactoren voor agressiviteit?
Bronnen:
[Artikelen] Psychotische stoornissen. In: Hengeveld – Haan & Kahn (2009)
Schizophrenia: Etiology and course – Walker, Kestler, Bollini & Hochman
(2004)
Psychose: van diagnose tot syndroom – Os & Kapur (2010)
Cognitive behavioral therapy … : A randomized controlled clinical trial –
Gaag & Nieman (2012)
Ransomized controlled trial of interventions … symptoms – McGorry & Yung
(2002)
Cognitive therapy … at ultra-high risk: randomized controlled trial – Morrison
& French (2004)
Three-year follow-up of a randomized … in people at ultrahigh risk –
Morrison & French (2007) Autism spectrum disorders and childhood … to a
relation revisited – Rapoport & Chavez (2009)
Childhood-onset schizophrenia: … recent studies - Remschmidt, H.E., Schulz
& Martin (1994)
The clinical presentation of Childhood-Onset Schizophrenia - Russell (1994)
Schizophrenia and violence – Angermeyer (2000)
Publicconceptions of mental illness: … and social distance – Link & Phelan
(1999)
The denial of aggression in violent patients with schizophrenia – Krakowski &
Czobor (2012)
Threat/Control-override … behavior in psychotic patients - Nederlof, Muris &
Hovens (2010)
(1) Wat is schizofrenie (Haan&Kahn - Hengeveld)
Inleiding:
Psychotische stoornis wordt vooral gekenmerkt door: wanen, hallucinaties en/of
desorganisatie van gedrag.
Syndromen
Schizofrenie:
= meestal ontwikkelt het geleidelijk en soms ontstaan psychotische symptomen
spontaan na een ingrijpende levensgebeurtenis.
1
, Blok 3.4 – Depressie en Psychose
DSM-IV Criteria:
A. Maand lang tenminste 2 van de volgende symptomen:
1. Wanen
2. Hallucinaties
3. Onsamenhangende spraak
4. Ernstig chaotisch of katatoon gedrag
5. Negatieve symptomen
B. Vanaf begin van de stoornis is voor grootste deel sprake van beperking in
functioneren
C. Duur tenminste 6 maanden.
Psychopathologische kenmerken:
Positieve symptomen = treden voornamelijk op in de acute fase van de psychose.
Kunnen episodisch, maar soms ook blijvend zijn.
- 1: Denkstoornissen
a. (Inhoudelijke denkstoornissen) Wanen = hoogst individueel denkbeeld,
men kan zich bedreigd en achtervolgd voelen
Betrekkingswanen = overtuiging dat alledaagse gebeurtenissen een
unieke en speciale betekenis hebben voor de patiënt (liedjes op de radio;
geheime boodschap).
Gedachte-inbrenging = Patiënt denkt dat er van buiten af gedachten in
zijn hoofd worden gestopt.
Gedachte-onttrekking = Patiënt denkt dat gedachten uit zijn hoofd
worden gehaald.
Gedachte-uitzending = Patiënt denkt dat anderen zijn ideeën kunnen
opvangen.
Beïnvloedingswanen = Wat de persoon denkt en doet lijkt van buitenaf
gestuurd te worden. Patiënt zegt dat hij dingen moet doen die hij zelf
helemaal niet wil doen en schrijft dit bijvoorbeeld toe aan invloed van de
duivel.
b. (Formele denkstoornissen) = wanneer denken chaotisch is
Incoherentie = Verwardheid, van de hak op de tak springen.
Neologismen = Het bedenken van nieuwe woorden
Gedachteblokkade = Zonder aanleiding ineens kwijt wat je aan het
vertellen bent.
Magisch denken = Overtuiging dat gedachten, woorden of handelingen
een gebeurtenis kunnen voorkomen of juist doen plaatsvinden.
Echolalie = Napraten, antwoorden met veel woorden uit een vraag.
Mutisme = Geremde spraak, korte antwoorden.
Concretisme = abstracte begrippen letterlijk nemen (wij hadden geen
vakken, maar kastjes op school).
- 2: Waarnemingsstoornissen
a. Hallucinaties = Wanneer de persoon zintuiglijk iets ervaart dat er niet is, ze
nemen iets waar dat helemaal niet aanwezig is.
Gehoor hallucinaties = Komen het meeste voor, met name is
karakteristiek het horen van twee of meer stemmen die met elkaar
praten over de patiënt, die tegen de patiënt praat en commentaar levert
op wat hij doet, denkt of voelt, bedreigende stemmen en horen van de
eigen gedachten.
2
, Blok 3.4 – Depressie en Psychose
Gezichtshallucinaties = Dingen zien die er niet zijn.
Ruik, smaak en gevoelshallucinaties = Komen minder vaak voor.
- 3: Bewegingsstoornissen
a. Katatone symptomen = Het verlies van de controle en soepelheid van
bewegingen.
Stupor = Toestand van bewegingloosheid, persoon reageert niet op
omgeving.
Motorisch Negativisme = Automatische het tegenovergestelde doen
van wat er gevraagd wordt.
Stereotypieën = Zinloos herhaalde bewegingen.
Katalepsie = Langdurig volhouden van merkwaardige houdingen.
Echopraxie = Imitatie van bewegingen: iemand precies nadoen.
Echomimie = mimiek nabootsen
Waxi flexibility = je blijft staan in de houding waarin je neergezet
wordt.
Negatieve symptomen = ontwikkelen pas na verloop van tijd en vooral kenmerkend
voor een chronische schizofrenie
- 4: Stemmingsstoornissen
a. inappropriate effect = Als emotionele reacties afnemen of verdwijnen.
b. inadequaat effect = Als emotionele reacties niet passen bij de situatie.
c. Postpsychotische depressie: Veel schizofreniepatiënten maken depressieve
perioden door, vaak na een psychotisch periode.
d. Affectieve vervlakking: Emotionele reacties verminderen of verdwijnen geheel.
Er lijken geen gevoelens aanwezig te zijn en het gezicht en de stem mist
expressie.
- 5: Cognitieve stoornissen
a. Patiënten hebben moeite met verwerken van informatie en aandacht dwaalt
makkelijk af. Hier door worden dingen niet goed ingeprent en het gevolg is
geheugenklachten. De geheugenfuncties zijn nog wel in tact, maar worden niet
op de goede manier gebruikt. DUS: minder goed in verwerken van informatie
slecht werkgeheugen
b. Alogia = afname van taalbeheersing (spraak)
c. Avolition = moeite met activiteiten
Subtypen van schizofrenie:
- Paranoïde type = Preoccupatie met wanen en/of hallucinaties
- Gedesorganiseerde type = Aanwezigheid van onsamenhangende spraak, chaotisch
gedrag en vlak of inadequaat effect
- Katatone type = Aanwezigheid van motorische onbeweeglijkheid, overmatig,
echolalie etc
- Ongedifferentieerde type = Combinatie van enkele symptomen van voorafgaande
typen
- Resttype = Er is sprake geweest van volledige psychotische episode, maar
momenteel geen symptomen, alleen vreemde overtuigingen of ongewone
zintuigelijke ervaringen.
Schizofreniforme stoornis:
3
