Overzicht colleges - Beleidsinnovatie in complexe systemen
College 1: Complexe systemen
Positie vak
● Uitgangspunten:
- Er is kennis van overheid, beleid en hoe overheid werkt
- BV representatieve democratie, bestuurslagen, etc.
- Overheden worstelen met:
- Lopen overheden teveel achter feiten aan/is er meer beleidsinnovatie en adaptief
vermogen vereist?
- Zijn overheden te verkokerd en gefragmenteerd bezig; is er meer gezamenlijk handelen
nodig?
● Kritiek gefragmenteerde overheid
- Oorzaak: verantwoordelijkheidsverdeling werkt niet (opdelen + ieder doet eigen ding)
- Gevolgen:
- Overheden kijken alleen naar wat op eigen bordje ligt
- Overheden wijzen naar elkaars als het gaat om het nemen van verantwoordelijkheid
- Handelingsverlegenheid; ze doen dat waar ze goed in zijn. Je neemt maatregelen, maar
die lossen vaak het maatschappelijk vraagstuk niet op
- Maatregelen lossen vraagstuk niet op
- Belemmert innovaties
- Oplossing = recente pleidooien voor ‘een overheid’
- De gezamenlijke overheden moeten gestructureerder te werk gaan
- Complexe vraagstukken (klimaat, jeugdproblematiek, etc.) vragen om een gezamenlijke
aanpak
- Maatschappelijke opgaven moeten het vertrekpunt zijn. De juiste partijen moeten erbij
betrokken worden. Een opgave gerichte overheid werkt ontkokerd en heeft aandacht voor
raakvlakken tussen opgaven.
● Insteek vak
- Er is bij veel maatschappelijke vraagstukken sprake van een complex systeem; er is hierbij
een wetenschappelijke benadering nodig om de complexe systemen in kaart te brengen.
- In complexe systemen is een politiek besluit en een verdeling van taken en bevoegdheden,
niet genoeg; bestuurlijke aanpak is nodig.
Complexe systemen
● Complexe-systeem-denken samengevat
- Kenmerken:
- Veel heterogenen (veel verschillende) agenten, oorzaken en verbeteringen
- Grens tussen eigen systeem en ander systeem is a) niet helder, b) diffuus, c) niet stabiel
- Elke agent heeft ruimte beslissingen te nemen over wat hij zelf gaat doen
(zelforganisatie) → er is altijd sprake van een eigen interpretatie
, - Beslissingen ontwikkelen zich door tijd heen (evolutie)
- Agenten interacteren met elkaar (co evolutie)
- Interacties leidt tot uitkomsten ongelijk aan de som der delen (emergentie)
- Wat leidt tot/gevolgen:
- Gelaagde en meervoudige (overheids)bemoeienis
- Gelaagde en meervoudige vraagstukken
- Kluwen van reeksen stappen door verschillende partijen
- Resultaat vloeit voort uit interacties tussen vele handelingen; hoe meer problemen je
opstapelt, hoe meer ruimte er is voor een oplossing
- Niemand overziet dat geheel van interacties
- Resultaat niet te begrijpen door alleen naar delen te kijken
● Veel beelden over hoe overheid werkt, gaan juist uit van niet-complexiteit
Als bestuur praat Zien ze vooral
- Structuur Een organisatie, een bestuurslaag
- Inhoud Een taak, een beleid
- Proces Eigen procedure, die de organisatie doorloopt
- Resultaat Eigen output, gerelateerd aan eigen doel (doelbereiking)
→ De maatschappij is meer geïnteresseerd in de impact
● Waarom zoveel aandacht voor complexiteit?
- Financiële crisis als voorbeeld
- De financiële wereld was complexer dan gedacht. Het vallen van een bank in de VS had
weinig gevolgen voor NL, werd gedacht!
- Wat we ervan hebben geleerd:
- Het financiële systeem bestaat uit veel actoren waartussen interactie plaatsvindt,
verbonden in netwerken
- Als er ergens ver weg iets kleins gebeurt, kan dat doorheen het vervlochten systeem ver
doorwerken met grote gevolgen
- Als de besmetting eenmaal verspreid is, ben je te laat
- Butterfly effect → kleine gebeurtenissen kunnen grote gevolgen hebben in complexe
systemen
- Vervolg
- Besmetting in financiële netwerken
- Systematische risicoanalyse maken voor het netwerk
- Dat wordt complexe of ecosysteem-denken genoemd;
- Je kijkt of partijen elkaar sterker kunnen maken
- Samen klappen opvangen
- Maar ook.. resultaten = samenloop handelingen en omstandigheden
Literatuur
● Gerrits, eerste 30 blz
- Wat is complexiteit, waarom is dit er, waarom kan dit niet verminderd worden, welke
benaderingen zijn er en hoe zit het met causaliteit?
- Butterfly effect: een brand in Franse tunnel heeft effect in NL
, - Aandacht voor onvoorziene effecten van beleid door interacties
- Omgeving is voor beleidsmakers vaak een blackbox, maar wat daar gebeurt bepaalt de
effecten van beleid
● Twee artikelen:
- Christensen en Laegreid
- Organisaties zijn geen eenmalig en consistent ontworpen instrument, maar
inconsistente complexe systemen
- Door tijd heen worden ze steeds weer overspoelt door nieuwe ideeen door nieuwe
ideeën over hoe te organiseren
- De golven van vernieuwing sedimenteren in de organisatie
- Dat maakt elke organisatie tot een hybride en dus complex systeem
- Dit uit zich structureel en cultureel
- Anderson
- Stelt dat organisaties non-lineair gedrag vertonen
- Verklaringen voor non-lineair gedrag:
a) Agenten hanteren elk hun eigen denkschema’s, die sterk vereenvoudigd zijn
b) Ze handelen vanuit schema’s
c) Omdat er diverse eigen schema’s zijn leidt dat tot waaiers aan agent-gedrag dat
inwerkt op elkaar en leidt tot non-lineair gedrag van de organisatie
d) Je kunt organisaties ook zien als netwerken, waar het geheel van handelen niet
gelijk is aan de som-der-delen
e) Organisaties ontwikkelen zich door
co-evolutie tussen handelingen en
bewegen zich op grens van orde en
chaos (= complexiteit)
f) Ontwikkeling/innovatie door
recombinatie
Werking complexe systemen
● Werking van complexe systemen
- Gaat om de mate van orde en wanorde → zie
schema hierboven!
- Complexe systemen
- Gecompliceerde systemen
- Chaotische systemen
- Simpele systemen
- Systeemkenmerken (zie schema hieronder):
- Er zijn wel oorzaken aan te wijzen voor
gevolgen
- Maar we weten niet of die oorzaken mogen dezelfde gevolgen hebben
- Of de gevolgen ook niet uit andere oorzaken hebben
- Of er morgen niet andere oorzaken ontstaan
- In termen van kennis
- Bij complexiteit is sprake van onbekende kennislacunes
, - Unknown knowns: we weten wat
werkte, maar niet of het weer werkt
- Known unknowns: we weten wat we
nog niet snappen
- Unknown unknowns: we weten niet
eens wat we nog niet snappen
- Known knowns: we weten het nu en
morgen nog steeds
- Waar zit complexe besluitvorming?
- In grote schemergebied tussen
chaotische processen waar alles kanen
eenvoudige processen die
voorspelbare resultaten leveren
- Gerrits’ stelling: complexiteit is
zelfversterkend
1. Toenemend aantal agenten zijn
betrokken
2. Toenemende vervlechting ertussen (= onderlinge afhankelijkheid)
3. Doorlaatbaar worden van grens systeem-context
● Waarom samenleving complex systeem werd
- Modernisering via arbeidsdeling
- Daardoor neemt aantal agenten toe
- En ontstaan meer interdepentie ertussen
- Interdependentie noodzaakt tot interacties
- Inhoudelijk raken agenten vervlochten
- Institutioneel ontstaan multi-level systemen
- Lokale systemen in regionale in nationale in supranationale systemen
- Processen gaan elkaar overlopen
- Effect handelen actoren hangt meer af van hoe anderen erop inspelen dan van handelen
zelf
Casus
● Splinternieuwe hogesnelheidstrein afgevoerd door ouderwets systeem
- Het verhaal begint goed; de treinen waren een nieuwe innovatie stap
- Het verhaal eindigt als voorbeeld van mislukte publieke besluitvorming
- Verloop
- In het begin loopt alles op rolletjes; alles gaat snel en zonder grote obstakels
- In 2006 is er een ‘klein’ foutje met grote gevolgen; er is nog geen veiligheidssysteem
doordat er nationale verschillen zijn tussen NL en België betreft deze systemen. Daarbij
gaat de EU zich ook bemoeien met een internationaal veiligheidssysteem.
- Vanaf 2007 komt er meer complexiteit; tijdens het proces verandert de context door
nieuwe normen van veiligheid.
College 1: Complexe systemen
Positie vak
● Uitgangspunten:
- Er is kennis van overheid, beleid en hoe overheid werkt
- BV representatieve democratie, bestuurslagen, etc.
- Overheden worstelen met:
- Lopen overheden teveel achter feiten aan/is er meer beleidsinnovatie en adaptief
vermogen vereist?
- Zijn overheden te verkokerd en gefragmenteerd bezig; is er meer gezamenlijk handelen
nodig?
● Kritiek gefragmenteerde overheid
- Oorzaak: verantwoordelijkheidsverdeling werkt niet (opdelen + ieder doet eigen ding)
- Gevolgen:
- Overheden kijken alleen naar wat op eigen bordje ligt
- Overheden wijzen naar elkaars als het gaat om het nemen van verantwoordelijkheid
- Handelingsverlegenheid; ze doen dat waar ze goed in zijn. Je neemt maatregelen, maar
die lossen vaak het maatschappelijk vraagstuk niet op
- Maatregelen lossen vraagstuk niet op
- Belemmert innovaties
- Oplossing = recente pleidooien voor ‘een overheid’
- De gezamenlijke overheden moeten gestructureerder te werk gaan
- Complexe vraagstukken (klimaat, jeugdproblematiek, etc.) vragen om een gezamenlijke
aanpak
- Maatschappelijke opgaven moeten het vertrekpunt zijn. De juiste partijen moeten erbij
betrokken worden. Een opgave gerichte overheid werkt ontkokerd en heeft aandacht voor
raakvlakken tussen opgaven.
● Insteek vak
- Er is bij veel maatschappelijke vraagstukken sprake van een complex systeem; er is hierbij
een wetenschappelijke benadering nodig om de complexe systemen in kaart te brengen.
- In complexe systemen is een politiek besluit en een verdeling van taken en bevoegdheden,
niet genoeg; bestuurlijke aanpak is nodig.
Complexe systemen
● Complexe-systeem-denken samengevat
- Kenmerken:
- Veel heterogenen (veel verschillende) agenten, oorzaken en verbeteringen
- Grens tussen eigen systeem en ander systeem is a) niet helder, b) diffuus, c) niet stabiel
- Elke agent heeft ruimte beslissingen te nemen over wat hij zelf gaat doen
(zelforganisatie) → er is altijd sprake van een eigen interpretatie
, - Beslissingen ontwikkelen zich door tijd heen (evolutie)
- Agenten interacteren met elkaar (co evolutie)
- Interacties leidt tot uitkomsten ongelijk aan de som der delen (emergentie)
- Wat leidt tot/gevolgen:
- Gelaagde en meervoudige (overheids)bemoeienis
- Gelaagde en meervoudige vraagstukken
- Kluwen van reeksen stappen door verschillende partijen
- Resultaat vloeit voort uit interacties tussen vele handelingen; hoe meer problemen je
opstapelt, hoe meer ruimte er is voor een oplossing
- Niemand overziet dat geheel van interacties
- Resultaat niet te begrijpen door alleen naar delen te kijken
● Veel beelden over hoe overheid werkt, gaan juist uit van niet-complexiteit
Als bestuur praat Zien ze vooral
- Structuur Een organisatie, een bestuurslaag
- Inhoud Een taak, een beleid
- Proces Eigen procedure, die de organisatie doorloopt
- Resultaat Eigen output, gerelateerd aan eigen doel (doelbereiking)
→ De maatschappij is meer geïnteresseerd in de impact
● Waarom zoveel aandacht voor complexiteit?
- Financiële crisis als voorbeeld
- De financiële wereld was complexer dan gedacht. Het vallen van een bank in de VS had
weinig gevolgen voor NL, werd gedacht!
- Wat we ervan hebben geleerd:
- Het financiële systeem bestaat uit veel actoren waartussen interactie plaatsvindt,
verbonden in netwerken
- Als er ergens ver weg iets kleins gebeurt, kan dat doorheen het vervlochten systeem ver
doorwerken met grote gevolgen
- Als de besmetting eenmaal verspreid is, ben je te laat
- Butterfly effect → kleine gebeurtenissen kunnen grote gevolgen hebben in complexe
systemen
- Vervolg
- Besmetting in financiële netwerken
- Systematische risicoanalyse maken voor het netwerk
- Dat wordt complexe of ecosysteem-denken genoemd;
- Je kijkt of partijen elkaar sterker kunnen maken
- Samen klappen opvangen
- Maar ook.. resultaten = samenloop handelingen en omstandigheden
Literatuur
● Gerrits, eerste 30 blz
- Wat is complexiteit, waarom is dit er, waarom kan dit niet verminderd worden, welke
benaderingen zijn er en hoe zit het met causaliteit?
- Butterfly effect: een brand in Franse tunnel heeft effect in NL
, - Aandacht voor onvoorziene effecten van beleid door interacties
- Omgeving is voor beleidsmakers vaak een blackbox, maar wat daar gebeurt bepaalt de
effecten van beleid
● Twee artikelen:
- Christensen en Laegreid
- Organisaties zijn geen eenmalig en consistent ontworpen instrument, maar
inconsistente complexe systemen
- Door tijd heen worden ze steeds weer overspoelt door nieuwe ideeen door nieuwe
ideeën over hoe te organiseren
- De golven van vernieuwing sedimenteren in de organisatie
- Dat maakt elke organisatie tot een hybride en dus complex systeem
- Dit uit zich structureel en cultureel
- Anderson
- Stelt dat organisaties non-lineair gedrag vertonen
- Verklaringen voor non-lineair gedrag:
a) Agenten hanteren elk hun eigen denkschema’s, die sterk vereenvoudigd zijn
b) Ze handelen vanuit schema’s
c) Omdat er diverse eigen schema’s zijn leidt dat tot waaiers aan agent-gedrag dat
inwerkt op elkaar en leidt tot non-lineair gedrag van de organisatie
d) Je kunt organisaties ook zien als netwerken, waar het geheel van handelen niet
gelijk is aan de som-der-delen
e) Organisaties ontwikkelen zich door
co-evolutie tussen handelingen en
bewegen zich op grens van orde en
chaos (= complexiteit)
f) Ontwikkeling/innovatie door
recombinatie
Werking complexe systemen
● Werking van complexe systemen
- Gaat om de mate van orde en wanorde → zie
schema hierboven!
- Complexe systemen
- Gecompliceerde systemen
- Chaotische systemen
- Simpele systemen
- Systeemkenmerken (zie schema hieronder):
- Er zijn wel oorzaken aan te wijzen voor
gevolgen
- Maar we weten niet of die oorzaken mogen dezelfde gevolgen hebben
- Of de gevolgen ook niet uit andere oorzaken hebben
- Of er morgen niet andere oorzaken ontstaan
- In termen van kennis
- Bij complexiteit is sprake van onbekende kennislacunes
, - Unknown knowns: we weten wat
werkte, maar niet of het weer werkt
- Known unknowns: we weten wat we
nog niet snappen
- Unknown unknowns: we weten niet
eens wat we nog niet snappen
- Known knowns: we weten het nu en
morgen nog steeds
- Waar zit complexe besluitvorming?
- In grote schemergebied tussen
chaotische processen waar alles kanen
eenvoudige processen die
voorspelbare resultaten leveren
- Gerrits’ stelling: complexiteit is
zelfversterkend
1. Toenemend aantal agenten zijn
betrokken
2. Toenemende vervlechting ertussen (= onderlinge afhankelijkheid)
3. Doorlaatbaar worden van grens systeem-context
● Waarom samenleving complex systeem werd
- Modernisering via arbeidsdeling
- Daardoor neemt aantal agenten toe
- En ontstaan meer interdepentie ertussen
- Interdependentie noodzaakt tot interacties
- Inhoudelijk raken agenten vervlochten
- Institutioneel ontstaan multi-level systemen
- Lokale systemen in regionale in nationale in supranationale systemen
- Processen gaan elkaar overlopen
- Effect handelen actoren hangt meer af van hoe anderen erop inspelen dan van handelen
zelf
Casus
● Splinternieuwe hogesnelheidstrein afgevoerd door ouderwets systeem
- Het verhaal begint goed; de treinen waren een nieuwe innovatie stap
- Het verhaal eindigt als voorbeeld van mislukte publieke besluitvorming
- Verloop
- In het begin loopt alles op rolletjes; alles gaat snel en zonder grote obstakels
- In 2006 is er een ‘klein’ foutje met grote gevolgen; er is nog geen veiligheidssysteem
doordat er nationale verschillen zijn tussen NL en België betreft deze systemen. Daarbij
gaat de EU zich ook bemoeien met een internationaal veiligheidssysteem.
- Vanaf 2007 komt er meer complexiteit; tijdens het proces verandert de context door
nieuwe normen van veiligheid.
