College aantekeningen Strafrecht 2 Het materiële strafrecht, ISBN: 9789013146936

Hoorcollege-aantekeningen
Strafrecht 2
Rechtsgeleerdheid - RUG 21/22

Week 1 - Opzet
Structuur strafbaar feit
1. Gedraging
2. Moet onder delictsomschrijving vallen (bestanddelen)
3. Wederrechtelijk (element, geen rechtvaardigingsgrond)
4. Aan schuld te wijten (element, geen schulduitsluitingsgrond)
Voorwaarden 1 en 2 komen bij de 2e materiële vraag aan bod, voorwaarden 3 en 4 bij M4.

Het bestrijden van opzet = bewijsverweer ≠ 358 lid 3, evt. wel art. 359 lid 2, 2e zin
(UOS)

3 kernvragen opzet
- Waar moet de opzet op zijn gericht?
- Betekenis van opzet?
- Hoe is opzet te bewijzen?

Hoofdregel: opzet heeft betrekking op bestanddelen na het woord opzet in de
delictsomschrijving.
Uitzonderingen = geobjectiveerde bestanddelen
- Strafverzwarende omstandigheden
- Gemeengevaarlijke delicten
- Opzettelijk en wederrechtelijk

Wat is opzet?
Willen en weten (dus niet “had moeten weten”!)
Culpa = niet willen, wel weten of niet willen, niet weten, wel hadden moeten weten

Gradaties opzet
- Opzet als bedoeling
- Opzet als noodzakelijkheidsbewustzijn
- Opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn
- Voorwaardelijk opzet
Culpa: bewuste of onbewuste schuld

Voorwaardelijk opzet
“Bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans” (op de koop toe nemen)
- Op bepaald gevolg
- Of andere omstandigheid

1. Aanmerkelijke kans (obj.)
2. Weten (subj.)

, 3. Willen → aanvaarden (subj.)

Aanmerkelijke kans? → HIV-arrest (en Slaan met Pistool)
- Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
- Aard van gevolg bepaalt niet de aanmerkelijkheid
- Naar algemene ervaringsregels “aanmerkelijk”
- Vaak geen probleem , soms wel
HR zegt: reële, niet onwaarschijnlijke kans

Bewijs van opzet
- Feiten van algemene bekendheid/ ‘de ervaring leert’
- Algemene ervaringsregels
- Let op: niet te makkelijk aannemen!!!

Verhouding opzet en verwijtbaarheid/schuld (element)
- Schulduitsluitingsgrond neemt schuld/verwijtbaarheid weg
- Bestrijden van opzet = bewijsverweer ≠ 358 lid 3, evt. wel art. 359 lid 2, 2e
zin (UOS)
- Beroep op strafuitsluitingsgrond = art. 358 lid 3
- Bij culpose delicten: beroep op strafuitsluitingsgrond → bewijsverweer

Verhouding opzet en verontschuldigbare dwaling (AVAS)
- Opzet wel of niet bewezen? Niet weten → geen opzet, want geen willens en
wetens
- AVAS-verweer wordt bewijsverweer bij ‘opzettelijk’
- Bij niet-opzettelijk is dwaling wel belangrijk

Opzetdelicten en AVAS
Opzet = weten en willen
Dwaling impliceert niet weten
- Dwaling (verontschuldigbaar of niet) t.a.v bestanddeel waarop opzet moet zijn gericht:
opzet niet bewezen (1e materiële vraag, rechter behandelt evt. AVAS-verweer als
opzetverweer)
- Dwaling t.a.v bestanddeel waarop opzet niet hoeft te zijn gericht: indien
verontschuldigbaar wel OVAR (3e materiële vraag)
N.B: bij culpa heel anders, culpa is juist vaak niet weten (onbewuste schuld), alleen geen culpa
indien de dwaling verontschuldigbaar is

Opzet en ontoerekenbaarheid
Ontoerekeningsvatbaarheid
1. Stoornis
2. Verband stoornis en plegen feit
3. Verband is de reden om niet toe te rekenen
a. Voldoende sterk verband

, b. Culpa in causa: eigen schuld, omstandigheden die toerekening toch redelijk
maken?
Arrest Tolbert
- Verweer: door psychose geen opzet
- Hof: verwerpt opzet-verweer
- HR: slechts opzet in de weg wanneer elk inzicht in de draagwijdte van de gedragingen
en gevolgen daarvan ontbreekt (zeldzaam!)

Schulduitsluitingsgronden tasten opzet niet aan
Dat verdachte ontoerekeningsvatbaar was sluit opzet niet uit, maar het kan wel onverwijtbaar
zijn

Hof: wel voorwaardelijk opzet (want door het gebruik van drugs heeft verdachte de kans op een
psychose aanvaard)
HR: drugsgebruik zorgt er niet per se voor dat voorwaardelijk opzet kan worden aangenomen

Week 2 - Noodweer(exces)

1e vraag 350 Sv: is de tll bewezen? Opzet komt hier aan bod
2e vraag 350 Sv: strafbaar feit?
3e vraag 350 Sv: strafuitsluitingsgronden, waaronder noodweer(exces).
Schulduitsluitingsgrond tast opzet niet aan, iets kan opzettelijk gebeuren maar wellicht niet
worden toegerekend ivm een strafuitsluitingsgrond.

N.B: beroep op strafuitsluitingsgrond bij culpoos gevolgsdelict is wél bewijsverweer (want tast
culpa aan)

Noodweer, art. 41 Sr.
1. Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door de noodzakelijke verdediging van
eigen of anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke
aanranding.
2. (Noodweerexces)

Tweeledige grondslag/ratio
- Natuurrechtelijk verdedigingsrecht: recht om jezelf te verdedigen
- Rechtsverdediging: recht tegen onrecht

● De aanval
○ Aanranding van lijf, eerbaarheid of goed van jezelf of een ander
○ Ogenblikkelijke aanranding
○ Wederrechtelijke aanranding
● De verdediging
○ Noodzakelijk (subsidiariteit)
○ Geboden (proportionaliteit)