Samenvatting blok 1 – pre master mental health
Klinische kind- en jeugdpsychopathologie
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 & 2 Theorieën in de ontwikkelingspsychologie...............................................................3
5 benaderingen...................................................................................................................................3
Leer theoretische benadering.............................................................................................................3
Behaviorisme..................................................................................................................................3
Sociale leertheorie (Bandura) – Taak 4...........................................................................................3
Cognitieve ontwikkelingsbenadering..................................................................................................5
Piaget – taak 2................................................................................................................................5
Neo-piagetianen/neo-nativisten...................................................................................................11
Informatieverwerkingsbenadering...................................................................................................11
Informatieverwerkingsbenadering – taak 10................................................................................11
psychodynamica...............................................................................................................................17
Psychoseksuele ontwikkelingstheorie Freud – taak 10................................................................17
Psychosociale ontwikkelingstheorie Erikson – taak 10.................................................................18
Temperament – taak 10...............................................................................................................20
Psychobiologische benadering Rothbart – taak 10.......................................................................20
Five factor model voor het onstaat van psychopathologie – taak 10...........................................21
De gedragsstijlen benadering Thomas & Chess – taak 10............................................................22
De kritische benadering Buss & Plomin – taak 10........................................................................22
Contextuele benadering...................................................................................................................23
De sociaal culturele theorie Vygotsky (cultuurhistorische) – taak 4.............................................23
Taak 1 Verstandelijke beperking...........................................................................................................26
Literatuur..........................................................................................................................................26
Artikelen...........................................................................................................................................31
Taak 3 Autisme – hoorcollege 3............................................................................................................32
Literatuur en hoorcollege.................................................................................................................32
Artikelen...........................................................................................................................................37
Taak 4 Psychomotorische ontwikkeling................................................................................................40
Literatuur..........................................................................................................................................40
Bandura & Vygotsky zie hoorcollege 1 & 2: de theorieën van ontwikkelingspsychologie................42
Taak 5 Angststoornissen – hoorcollege 4..............................................................................................42
Literatuur..........................................................................................................................................42
Artikelen.......................................................................................................................................51
Taak 6 de breinontwikkeling.................................................................................................................52
Literatuur..........................................................................................................................................52
1
, Artikelen.......................................................................................................................................54
Taak 7 ADHD –......................................................................................................................................56
Literatuur..........................................................................................................................................56
Artikelen.......................................................................................................................................63
Taak 8 Hechting – hoorcollege 5...........................................................................................................64
Literatuur..........................................................................................................................................64
Artikelen.......................................................................................................................................70
Taak 9 Depressie – hoorcollege 4.........................................................................................................71
Literatuur..........................................................................................................................................71
Artikel...............................................................................................................................................76
Taak 11 Gedragsstoornissen - hoorcollege 7........................................................................................78
Literatuur..........................................................................................................................................78
Artikelen...........................................................................................................................................85
Toevoeging uit het hoorcollege:...................................................................................................86
Taak 12 de morele ontwikkeling – hoorcollege 8.................................................................................86
Literatuur..........................................................................................................................................86
Artikelen.......................................................................................................................................92
2
,Hoorcollege 1 & 2 Theorieën in de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkeling: relatief permanente veranderingen in gedrag, emoties en competenties. Die
plaatsvinden gedurende de gehele levensloop. Dit is een combinatie van continue
interactie tussen rijping- en leerprocessen.
Rijpingsprocessen: de biologische ontplooiing van een organisme/individu (relatief
onafhankelijk van de omgeving)
Er zijn drie domeinen van ontwikkelen, die onlosmakelijk verbonden en in interactie zijn met
elkaar:
- fysieke ontwikkeling: de biologische ontwikkeling van het lichaam.
- Cognitieve ontwikkeling: het leren, begrijpen en toepassen.
- psychosociale ontwikkeling: persoonlijke, emotionele en relationele ontwikkeling.
3 kenmerken van een goede theorie:
- beknoptheid/spaarzaamheid: hoe minder onderbouwing nodig is, hoe beter.
- falsifieerbaarheid: een theorie is te toetsen en geldig tot het (Evt) wordt verworpen.
- heuristische waarde: naast bevestigingen, roept het ook nieuwe vragen op.
5 benaderingen
Leer theoretische benadering
Behaviorisme
Verklaart ontwikkeling vanuit fundamentele klassieke en operante leerprincipes, waarin
(straffen) en belonen altijd een rol speelt.
Watson: klassieke conditioneringstheorie & Skinner: operante leertheorie.
Kritiek: Er is meer nodig dan deze twee leerprincipes om hele complexe kennis te
verwerven.
6 Kwesties: Behaviorisme (klassieke leertheorieën; zoals Watson & Skinner)
Nature-nurture Omgeving controleert gedrag
Rol sociaal culturele context Universaliteit leerprincipes
Actieve rol kind Passieve ontvangers van omgevingsinvloeden
Ontwikkelingsverloop Continu/gradueel/kwantitatief
Kritieke perioden Geen nadruk op kritieke periode
Interactie domeinen In elk domein onderworpen aan fundamentele leerwetten.
Sociale leertheorie (Bandura) – Taak 4
De sociale leertheorie van Bandura ziet leren als een interactie tussen omgeving,
persoonlijke factoren en gedrag. Het grootste deel van leren komt door het bekijken en
imiteren van het gedrag van anderen.
Mensen zijn actieve informatieverwerkers, die nadenken over hun relaties met anderen,
hun gedrag hierin en de gevolgen daarvan.
Centraal ontwikkelingsproces van Bandura
Observationeel leren: leren door het gedrag van anderen te observeren (modellen).
Bandura beweert dat kinderen voortdurend, zowel wenselijk als onwenselijk gedrag leren
door observatie. Hierdoor verloopt de ontwikkeling van kinderen snel.
Dit modellen (intermediaire cognitieve processen), gaan volgens 4 stappen:
- Aandacht: aandacht hebben voor bepaalde informatie en gedrag.
- geheugen: informatie kunnen verwerken (coderen), opslaan en terughalen.
- reproductie: zelf het gedrag kunnen vertonen (of imiteren).
3
, - motivatie: gemotiveerd zijn om dit gedrag te vertonen.
Reciprook determinisme (reciproke determinism)
Kinderen en mensen zijn actieve, denkende wezens, die op veel manieren bijdragen aan
hun eigen ontwikkeling. (Kinderen kiezen zelf een model, besteden actief aandacht, coderen
en vasthouden van informatie) Kinderen hebben zelf invloed op wat en van wie ze leren.
De verbanden tussen personen, gedragingen en omgevingen zijn bi-directioneel: Een kind
beïnvloedt ook de omgeving met zijn/haar gedrag.
Ontwikkeling vindt plaats door continue wederkerige interactie tussen kinderen en hun
omgeving. Kinderen zijn actief betrokken bij het vormgeven van hun omgeving, die weer de
groei en ontwikkeling van het kind zullen beïnvloeden.
Het concept van wederkerig determinisme (reciproke determinism)
De menselijke ontwikkeling weerspiegelt een interactie tussen een actief persoon (P), het
gedrag van een persoon (B) en de omgeving (E).
Een model heeft als primaire functie om informatie door te geven aan een observeerder.
Bandura gelooft niet in het sturen van gedrag door straffen en belonen, maar een
observeerder is wel minder geneigd om gedrag te imiteren als het model wordt gestraft en
meer geneigd om gedrag te imiteren bij het ontbreken van straf of het legitimeren van
bepaalde ongewenste gedragingen (zoals het gebruik van geweld).
(Het conditioneringsmodel)
De uitkomsten, die het gedrag van een model heeft worden vicarious voor de observeerder.
Vicarious (plaatsvervangend): het roept emotionele reacties op bij de observeerder. Er
zijn twee componenten van vicarious reinforcement:
1. Het gedrag van een model zorgt voor reinforcement van bepaald gedrag.
2. Dit roept positieve emotionele reacties op bij de observeerder.
Zo roept het straffen van een model ook reacties op; 3 primaire effecten bij punishment:
1. de uitkomst geeft informatie over welk gedrag “slecht” is en bestraft wordt.
2. Hierdoor is de kans op imitatie van (agressief) gedrag klein.
3. Het model krijgt een minder goede status, vanwege onsuccesvol gedrag.
Directe reïnforcement: de positieve reinforcement bij imitatie van het model (door de
observeerder). Zelf-reinforcement komt voor als individuen zelf standaarden hebben
gesteld voor hun gedrag en aan de hand van die standaarden hun gedrag evalueren.
Self-efficacy (zelfeffectiviteit): Het geloof in je eigen kunnen om succesvol te zijn in
situaties. Als mensen geloven dat ze voldoende bekwaam zijn om een bepaalde taak uit te
voeren, dan vergroot dat de kans om die taak met een positief resultaat af te ronden.
4 manieren voor het vergroten van self-efficacy:
1. Social modelling: een identificatie-persoon voert gedrag succesvol uit.
2. Mastery: mensen doorstaan fouten en bereiken hun doel.
3. Social persuasion: anderen in jouw omgeving overtuigen je van je eigen kunnen.
4. De fysieke en emotionele staat
4
Klinische kind- en jeugdpsychopathologie
Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 & 2 Theorieën in de ontwikkelingspsychologie...............................................................3
5 benaderingen...................................................................................................................................3
Leer theoretische benadering.............................................................................................................3
Behaviorisme..................................................................................................................................3
Sociale leertheorie (Bandura) – Taak 4...........................................................................................3
Cognitieve ontwikkelingsbenadering..................................................................................................5
Piaget – taak 2................................................................................................................................5
Neo-piagetianen/neo-nativisten...................................................................................................11
Informatieverwerkingsbenadering...................................................................................................11
Informatieverwerkingsbenadering – taak 10................................................................................11
psychodynamica...............................................................................................................................17
Psychoseksuele ontwikkelingstheorie Freud – taak 10................................................................17
Psychosociale ontwikkelingstheorie Erikson – taak 10.................................................................18
Temperament – taak 10...............................................................................................................20
Psychobiologische benadering Rothbart – taak 10.......................................................................20
Five factor model voor het onstaat van psychopathologie – taak 10...........................................21
De gedragsstijlen benadering Thomas & Chess – taak 10............................................................22
De kritische benadering Buss & Plomin – taak 10........................................................................22
Contextuele benadering...................................................................................................................23
De sociaal culturele theorie Vygotsky (cultuurhistorische) – taak 4.............................................23
Taak 1 Verstandelijke beperking...........................................................................................................26
Literatuur..........................................................................................................................................26
Artikelen...........................................................................................................................................31
Taak 3 Autisme – hoorcollege 3............................................................................................................32
Literatuur en hoorcollege.................................................................................................................32
Artikelen...........................................................................................................................................37
Taak 4 Psychomotorische ontwikkeling................................................................................................40
Literatuur..........................................................................................................................................40
Bandura & Vygotsky zie hoorcollege 1 & 2: de theorieën van ontwikkelingspsychologie................42
Taak 5 Angststoornissen – hoorcollege 4..............................................................................................42
Literatuur..........................................................................................................................................42
Artikelen.......................................................................................................................................51
Taak 6 de breinontwikkeling.................................................................................................................52
Literatuur..........................................................................................................................................52
1
, Artikelen.......................................................................................................................................54
Taak 7 ADHD –......................................................................................................................................56
Literatuur..........................................................................................................................................56
Artikelen.......................................................................................................................................63
Taak 8 Hechting – hoorcollege 5...........................................................................................................64
Literatuur..........................................................................................................................................64
Artikelen.......................................................................................................................................70
Taak 9 Depressie – hoorcollege 4.........................................................................................................71
Literatuur..........................................................................................................................................71
Artikel...............................................................................................................................................76
Taak 11 Gedragsstoornissen - hoorcollege 7........................................................................................78
Literatuur..........................................................................................................................................78
Artikelen...........................................................................................................................................85
Toevoeging uit het hoorcollege:...................................................................................................86
Taak 12 de morele ontwikkeling – hoorcollege 8.................................................................................86
Literatuur..........................................................................................................................................86
Artikelen.......................................................................................................................................92
2
,Hoorcollege 1 & 2 Theorieën in de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkeling: relatief permanente veranderingen in gedrag, emoties en competenties. Die
plaatsvinden gedurende de gehele levensloop. Dit is een combinatie van continue
interactie tussen rijping- en leerprocessen.
Rijpingsprocessen: de biologische ontplooiing van een organisme/individu (relatief
onafhankelijk van de omgeving)
Er zijn drie domeinen van ontwikkelen, die onlosmakelijk verbonden en in interactie zijn met
elkaar:
- fysieke ontwikkeling: de biologische ontwikkeling van het lichaam.
- Cognitieve ontwikkeling: het leren, begrijpen en toepassen.
- psychosociale ontwikkeling: persoonlijke, emotionele en relationele ontwikkeling.
3 kenmerken van een goede theorie:
- beknoptheid/spaarzaamheid: hoe minder onderbouwing nodig is, hoe beter.
- falsifieerbaarheid: een theorie is te toetsen en geldig tot het (Evt) wordt verworpen.
- heuristische waarde: naast bevestigingen, roept het ook nieuwe vragen op.
5 benaderingen
Leer theoretische benadering
Behaviorisme
Verklaart ontwikkeling vanuit fundamentele klassieke en operante leerprincipes, waarin
(straffen) en belonen altijd een rol speelt.
Watson: klassieke conditioneringstheorie & Skinner: operante leertheorie.
Kritiek: Er is meer nodig dan deze twee leerprincipes om hele complexe kennis te
verwerven.
6 Kwesties: Behaviorisme (klassieke leertheorieën; zoals Watson & Skinner)
Nature-nurture Omgeving controleert gedrag
Rol sociaal culturele context Universaliteit leerprincipes
Actieve rol kind Passieve ontvangers van omgevingsinvloeden
Ontwikkelingsverloop Continu/gradueel/kwantitatief
Kritieke perioden Geen nadruk op kritieke periode
Interactie domeinen In elk domein onderworpen aan fundamentele leerwetten.
Sociale leertheorie (Bandura) – Taak 4
De sociale leertheorie van Bandura ziet leren als een interactie tussen omgeving,
persoonlijke factoren en gedrag. Het grootste deel van leren komt door het bekijken en
imiteren van het gedrag van anderen.
Mensen zijn actieve informatieverwerkers, die nadenken over hun relaties met anderen,
hun gedrag hierin en de gevolgen daarvan.
Centraal ontwikkelingsproces van Bandura
Observationeel leren: leren door het gedrag van anderen te observeren (modellen).
Bandura beweert dat kinderen voortdurend, zowel wenselijk als onwenselijk gedrag leren
door observatie. Hierdoor verloopt de ontwikkeling van kinderen snel.
Dit modellen (intermediaire cognitieve processen), gaan volgens 4 stappen:
- Aandacht: aandacht hebben voor bepaalde informatie en gedrag.
- geheugen: informatie kunnen verwerken (coderen), opslaan en terughalen.
- reproductie: zelf het gedrag kunnen vertonen (of imiteren).
3
, - motivatie: gemotiveerd zijn om dit gedrag te vertonen.
Reciprook determinisme (reciproke determinism)
Kinderen en mensen zijn actieve, denkende wezens, die op veel manieren bijdragen aan
hun eigen ontwikkeling. (Kinderen kiezen zelf een model, besteden actief aandacht, coderen
en vasthouden van informatie) Kinderen hebben zelf invloed op wat en van wie ze leren.
De verbanden tussen personen, gedragingen en omgevingen zijn bi-directioneel: Een kind
beïnvloedt ook de omgeving met zijn/haar gedrag.
Ontwikkeling vindt plaats door continue wederkerige interactie tussen kinderen en hun
omgeving. Kinderen zijn actief betrokken bij het vormgeven van hun omgeving, die weer de
groei en ontwikkeling van het kind zullen beïnvloeden.
Het concept van wederkerig determinisme (reciproke determinism)
De menselijke ontwikkeling weerspiegelt een interactie tussen een actief persoon (P), het
gedrag van een persoon (B) en de omgeving (E).
Een model heeft als primaire functie om informatie door te geven aan een observeerder.
Bandura gelooft niet in het sturen van gedrag door straffen en belonen, maar een
observeerder is wel minder geneigd om gedrag te imiteren als het model wordt gestraft en
meer geneigd om gedrag te imiteren bij het ontbreken van straf of het legitimeren van
bepaalde ongewenste gedragingen (zoals het gebruik van geweld).
(Het conditioneringsmodel)
De uitkomsten, die het gedrag van een model heeft worden vicarious voor de observeerder.
Vicarious (plaatsvervangend): het roept emotionele reacties op bij de observeerder. Er
zijn twee componenten van vicarious reinforcement:
1. Het gedrag van een model zorgt voor reinforcement van bepaald gedrag.
2. Dit roept positieve emotionele reacties op bij de observeerder.
Zo roept het straffen van een model ook reacties op; 3 primaire effecten bij punishment:
1. de uitkomst geeft informatie over welk gedrag “slecht” is en bestraft wordt.
2. Hierdoor is de kans op imitatie van (agressief) gedrag klein.
3. Het model krijgt een minder goede status, vanwege onsuccesvol gedrag.
Directe reïnforcement: de positieve reinforcement bij imitatie van het model (door de
observeerder). Zelf-reinforcement komt voor als individuen zelf standaarden hebben
gesteld voor hun gedrag en aan de hand van die standaarden hun gedrag evalueren.
Self-efficacy (zelfeffectiviteit): Het geloof in je eigen kunnen om succesvol te zijn in
situaties. Als mensen geloven dat ze voldoende bekwaam zijn om een bepaalde taak uit te
voeren, dan vergroot dat de kans om die taak met een positief resultaat af te ronden.
4 manieren voor het vergroten van self-efficacy:
1. Social modelling: een identificatie-persoon voert gedrag succesvol uit.
2. Mastery: mensen doorstaan fouten en bereiken hun doel.
3. Social persuasion: anderen in jouw omgeving overtuigen je van je eigen kunnen.
4. De fysieke en emotionele staat
4
