Dwang en Drang
Dwang: wettelijke onvrijwilligheid
- Ouders en kinderen in problematische opvoedingssituaties
- Reclassering en jeugdreclassering
- Mensen met psychiatrische klachten
Drang: sociale onvrijwilligheid
- Weigerachtige cliënten (verwaarlozing/isolement)
- Gevaar voor zichzelf en anderen (gevaar, overlast, verloedering)
- Cliënten die door anderen zijn gestuurd
- Cliënten die hulp moeten accepteren
Beroepsethiek vs sociale ethiek
Beroepscodes:
Art. 1: De maatschappelijk werker bevordert primair het optimaal tot zijn recht
komen van de persoon in wisselwerking met zijn omgeving.
Art. 6: De maatschappelijk werker laat na misbruik te maken van het uit
de deskundigheid en/of positie voortvloeiende overwicht in de professionele
relatie tot de cliënt.
Art. 11: Handelen buiten medeweten en toestemming van de cliënt is slechts
gerechtvaardigd voor zover deze niet in staat is zijn wil te bepalen of indien
levensbelangen van anderen ernstig worden bedreigd. Overleg met
beroepsgenoten/andere deskundigen is noodzakelijk. Dit handelen verantwoordt
de werker indien mogelijk tegenover de cliënt. Het overnemen van
verantwoordelijkheden is slechts aan de orde wanneer het om zaken gaat die
geen uitstel kunnen velen.
Elke burger heeft recht op zorg. Dit recht kan haaks staan op of dient
gecombineerd te zijn met het recht op autonomie en zelfbeschikking.
Vertrouwensrelatie: eigen doen en laten verklaren. Primaire gaat het om de
samenwerking tussen cliënt en hulpverlening die de zelfde doelen na streven.
Wenselijk gedrag van de werker: openheid en duidelijkheid over rechten, plichten
keuzen en grenzen. De hulpverlener moet zich zowel naast als tegenover de
cliënt kunnen opstellen. Bij onvrijwillige hulpverlening en zeker bij wettelijke is er
vaak spraken van wantrouwen i.p.v. vertrouwen.
- Transparant zijn, jezelf zijn
- Feedback
- Belangen wegen
- Samen doelen stellen
- Concreet zijn
Vrijwillige cliënten:
- Herkennen en erkennen hun probleem
- Bereid om met andere over het probleem te praten en te laten adviseren
- Bereid om zaken anders aan te pakken
- Nemen uit zichzelf het initiatief voor hulpverleningscontact
Onvrijwillige cliënten:
- Ontkennen hun probleem
- Weigeren om met andere over het probleem te praten en te adviseren.
- Overwegen niet om zaken anders aan te pakken
- Nemen niet uit zichzelf het initiatief voor hulpverleningscontact
,Wettelijke onvrijwillige cliënten:
- Door de rechter opgelegd/gedwongen kader
- Reclassering, jeugdzorg, Psychiatrie gedwongen opgenomen met
machtiging rechter.
Sociale onvrijwillige cliënten:
- wel stap naar hulpverlening, maar onder druk
- Ook als hulpverlener afstapt op cliënt
- Outreachend werken, bemoeizorg, voorwaardelijke hulpverlening
Grenzen stellen/aangeven vooral bij dwang.
Wet beroepscode organisatie jezelf
sociaal onvrijwillige cliënten nader te specificeren:
1. Cliënten die door anderen gestuurd zijn
2. Cliënten die op voorwaarden hulpverlening moeten accepteren
3. Voorwaarden van derden (dak boven je hoofd, gas, licht, leefgeld)
4. Cliënten die in hun leefomgeving/buurt met elkaar botsen
5. Cliënten die te maken krijgen met ‘ingebouwd’ maatschappelijk werk
(ziekenhuis, onderwijs)
Motivatie en weerstand:
Beperking vrijheid:
- Reactance: Hoe reageer je als mensen van buitenaf je gedrag willen
veranderen? Rooney deed hier onderzoek naar. De reactie van cliënt wordt
sterk beïnvloed door onvrijwilligheid van de ‘transacties’.
Op de ‘inperking van vrijheid’ wordt per persoon anders gereageerd:
vrijeheid heroveren, sabotage, rechtstreekse boosheid, ja zeggen nee
doen, onverschilligheid (je doet maar), overdreven meegaand en
strategische zelfpresentatie. Reactance is algemeen voorkomende reactie.
Dit moet je niet verwarren met weerstand. Het is een onderdeel van de
startmotivatie. Belangrijk: aan geven wat onderhandelbaar is en wat niet:
concreet en specifiek zijn!
- Strategische zelfpresentatie: Je zelf mooier, beter, zieliger, armer, of
bedreigender voor te doen dat je bent of voelt. Dit is een
overlevingsstrategie. Minder onschuldig, Incest. Dader heeft slachtoffer de
schuld van uitlokking. Jagt schrijft dat social workers die met onvrijwillige
cliënten te maken hebben van buiten naar binnen moeten werken:
condities scheppen die de cliënt stimuleren mee te werken.
- Motivational Congruence: De hier bovengenoemde condities.
Hulpverlener zal waar mogelijk keuzemogelijkheden, en eigen
mogelijkheden van de cliënten moeten benoemen die belangrijk zijn om de
ervaren vrijheidsbeperkingen op te heffen. Contracten kunnen werkwijze,
doelen, rechten en plichten verhelderen.
Motivatie:
- Motivatie: het verouderde idee was: dat je niet kunt werken met
ongemotiveerde mensen. Weerstand is een blokkade, die moet worden
gebroken met overtuigingskracht. Het nieuwe uitgangspunt is dat
motivatie het resultaat is van interactie. Motivatie en weerstand moeten
open op tafel komen en worden verkend: als onderdeel van het
hulpverleningsproces.
, - Intrinsieke motivatie: activiteit op zich is bevredigend. (roken, boek
lezen)
- Extrinsieke motivatie: als je met de activiteit iets anders krijgt wat ook
bevredigend is. (je wil een boek lezen, maar gaat met de kinderen langs
het straks lopen, omdat je een leuke vader wil zijn)
- Interne motivatie: ik wil zelf veranderen, van binnen uit
- Externe motivatie: Willen veranderen onderdruk van anderen. Van
buiten af (leren)
Weerstand: Het beïnvloeden van iemands motivatie begint vaak met een
onderzoek naar de weerstand die iemand biedt. Negatieve positief maken.
(zie motiverende gespreksvoering)
Werken op tweesporen: Alle hulpverlening kent zowel emanciperende als
disciplinerende aspecten. Bij onvrijwillige hulpverlening wordt geopereerd op het
snijvlak van individu en samenleving.
Werken op 2 sporen heeft betrekking op:
- De structuur (hulpverlenen/toezicht houden)
- De inhoud (agenda cliënt/social worker vs opdrachtgever)
Schema van hulpverleningsvormen:
1. Hulpverleningsactiviteiten complexer worden naarmate de social worker
meer in de verantwoordelijkheden van de cliënt treedt.
2. Belangen van cliënten niet altijd verenigbaar zijn met die van andere
(bijvoorbeeld ouder/kind)
3. In de onvrijwillige hulpverlening niet alleen de cliënt, maar ook derden
(personen/instanties/gezag/maatschappij) betrokken zijn.
4. Er naast emanciperende mogelijkheden (mobilisering mogelijkheden) ook
disciplinerende hulp (bijv. maatschappelijke verantwoordelijkheid) geboden
moet worden.
5. Er een win-win situatie dient te ontstaan voor beide ‘partijen’.
Basisstrategieën voor onvrijwillige hulpverlening/gedwongen kader:
- aandacht besteden aan positioneren (houdingsaspect eerste gesprek)
- Engageren: verbintenis aangegaan met iemand, voor betrokkenheid en
vertrouwen winnen
hulpverlener moet hierin zijn bevoegdheden en gezagspositie duidelijk
uitleggen.
- confronteren: het tegenover elkaar plaatsen van geconstateerde feiten en
de cliënt confronteren met de ernst van zijn/haar gedrag. (kunst is om hier
niet beschuldigend in te zijn)
middenweg vinden tussen: goede sfeer en vertrouwensrelatie en kritisch
zijn en confronteren.
Rolverduidelijking (Totter):
1. maak duidelijk waar wel/niet over kan worden onderhandeld
2. Geef aan wanneer je optreedt als belangenbehartiger of als casemanager
3. Bespreek de verwachtingen van de cliënt en hoe er met afspraken wordt
omgegaan.
4. De aard van de werkrelatie
5. Wat is de theorie achter de benadering (bijv. Deltamethode jeugdzorg)
Pro-sociale bendering (totter):
Dwang: wettelijke onvrijwilligheid
- Ouders en kinderen in problematische opvoedingssituaties
- Reclassering en jeugdreclassering
- Mensen met psychiatrische klachten
Drang: sociale onvrijwilligheid
- Weigerachtige cliënten (verwaarlozing/isolement)
- Gevaar voor zichzelf en anderen (gevaar, overlast, verloedering)
- Cliënten die door anderen zijn gestuurd
- Cliënten die hulp moeten accepteren
Beroepsethiek vs sociale ethiek
Beroepscodes:
Art. 1: De maatschappelijk werker bevordert primair het optimaal tot zijn recht
komen van de persoon in wisselwerking met zijn omgeving.
Art. 6: De maatschappelijk werker laat na misbruik te maken van het uit
de deskundigheid en/of positie voortvloeiende overwicht in de professionele
relatie tot de cliënt.
Art. 11: Handelen buiten medeweten en toestemming van de cliënt is slechts
gerechtvaardigd voor zover deze niet in staat is zijn wil te bepalen of indien
levensbelangen van anderen ernstig worden bedreigd. Overleg met
beroepsgenoten/andere deskundigen is noodzakelijk. Dit handelen verantwoordt
de werker indien mogelijk tegenover de cliënt. Het overnemen van
verantwoordelijkheden is slechts aan de orde wanneer het om zaken gaat die
geen uitstel kunnen velen.
Elke burger heeft recht op zorg. Dit recht kan haaks staan op of dient
gecombineerd te zijn met het recht op autonomie en zelfbeschikking.
Vertrouwensrelatie: eigen doen en laten verklaren. Primaire gaat het om de
samenwerking tussen cliënt en hulpverlening die de zelfde doelen na streven.
Wenselijk gedrag van de werker: openheid en duidelijkheid over rechten, plichten
keuzen en grenzen. De hulpverlener moet zich zowel naast als tegenover de
cliënt kunnen opstellen. Bij onvrijwillige hulpverlening en zeker bij wettelijke is er
vaak spraken van wantrouwen i.p.v. vertrouwen.
- Transparant zijn, jezelf zijn
- Feedback
- Belangen wegen
- Samen doelen stellen
- Concreet zijn
Vrijwillige cliënten:
- Herkennen en erkennen hun probleem
- Bereid om met andere over het probleem te praten en te laten adviseren
- Bereid om zaken anders aan te pakken
- Nemen uit zichzelf het initiatief voor hulpverleningscontact
Onvrijwillige cliënten:
- Ontkennen hun probleem
- Weigeren om met andere over het probleem te praten en te adviseren.
- Overwegen niet om zaken anders aan te pakken
- Nemen niet uit zichzelf het initiatief voor hulpverleningscontact
,Wettelijke onvrijwillige cliënten:
- Door de rechter opgelegd/gedwongen kader
- Reclassering, jeugdzorg, Psychiatrie gedwongen opgenomen met
machtiging rechter.
Sociale onvrijwillige cliënten:
- wel stap naar hulpverlening, maar onder druk
- Ook als hulpverlener afstapt op cliënt
- Outreachend werken, bemoeizorg, voorwaardelijke hulpverlening
Grenzen stellen/aangeven vooral bij dwang.
Wet beroepscode organisatie jezelf
sociaal onvrijwillige cliënten nader te specificeren:
1. Cliënten die door anderen gestuurd zijn
2. Cliënten die op voorwaarden hulpverlening moeten accepteren
3. Voorwaarden van derden (dak boven je hoofd, gas, licht, leefgeld)
4. Cliënten die in hun leefomgeving/buurt met elkaar botsen
5. Cliënten die te maken krijgen met ‘ingebouwd’ maatschappelijk werk
(ziekenhuis, onderwijs)
Motivatie en weerstand:
Beperking vrijheid:
- Reactance: Hoe reageer je als mensen van buitenaf je gedrag willen
veranderen? Rooney deed hier onderzoek naar. De reactie van cliënt wordt
sterk beïnvloed door onvrijwilligheid van de ‘transacties’.
Op de ‘inperking van vrijheid’ wordt per persoon anders gereageerd:
vrijeheid heroveren, sabotage, rechtstreekse boosheid, ja zeggen nee
doen, onverschilligheid (je doet maar), overdreven meegaand en
strategische zelfpresentatie. Reactance is algemeen voorkomende reactie.
Dit moet je niet verwarren met weerstand. Het is een onderdeel van de
startmotivatie. Belangrijk: aan geven wat onderhandelbaar is en wat niet:
concreet en specifiek zijn!
- Strategische zelfpresentatie: Je zelf mooier, beter, zieliger, armer, of
bedreigender voor te doen dat je bent of voelt. Dit is een
overlevingsstrategie. Minder onschuldig, Incest. Dader heeft slachtoffer de
schuld van uitlokking. Jagt schrijft dat social workers die met onvrijwillige
cliënten te maken hebben van buiten naar binnen moeten werken:
condities scheppen die de cliënt stimuleren mee te werken.
- Motivational Congruence: De hier bovengenoemde condities.
Hulpverlener zal waar mogelijk keuzemogelijkheden, en eigen
mogelijkheden van de cliënten moeten benoemen die belangrijk zijn om de
ervaren vrijheidsbeperkingen op te heffen. Contracten kunnen werkwijze,
doelen, rechten en plichten verhelderen.
Motivatie:
- Motivatie: het verouderde idee was: dat je niet kunt werken met
ongemotiveerde mensen. Weerstand is een blokkade, die moet worden
gebroken met overtuigingskracht. Het nieuwe uitgangspunt is dat
motivatie het resultaat is van interactie. Motivatie en weerstand moeten
open op tafel komen en worden verkend: als onderdeel van het
hulpverleningsproces.
, - Intrinsieke motivatie: activiteit op zich is bevredigend. (roken, boek
lezen)
- Extrinsieke motivatie: als je met de activiteit iets anders krijgt wat ook
bevredigend is. (je wil een boek lezen, maar gaat met de kinderen langs
het straks lopen, omdat je een leuke vader wil zijn)
- Interne motivatie: ik wil zelf veranderen, van binnen uit
- Externe motivatie: Willen veranderen onderdruk van anderen. Van
buiten af (leren)
Weerstand: Het beïnvloeden van iemands motivatie begint vaak met een
onderzoek naar de weerstand die iemand biedt. Negatieve positief maken.
(zie motiverende gespreksvoering)
Werken op tweesporen: Alle hulpverlening kent zowel emanciperende als
disciplinerende aspecten. Bij onvrijwillige hulpverlening wordt geopereerd op het
snijvlak van individu en samenleving.
Werken op 2 sporen heeft betrekking op:
- De structuur (hulpverlenen/toezicht houden)
- De inhoud (agenda cliënt/social worker vs opdrachtgever)
Schema van hulpverleningsvormen:
1. Hulpverleningsactiviteiten complexer worden naarmate de social worker
meer in de verantwoordelijkheden van de cliënt treedt.
2. Belangen van cliënten niet altijd verenigbaar zijn met die van andere
(bijvoorbeeld ouder/kind)
3. In de onvrijwillige hulpverlening niet alleen de cliënt, maar ook derden
(personen/instanties/gezag/maatschappij) betrokken zijn.
4. Er naast emanciperende mogelijkheden (mobilisering mogelijkheden) ook
disciplinerende hulp (bijv. maatschappelijke verantwoordelijkheid) geboden
moet worden.
5. Er een win-win situatie dient te ontstaan voor beide ‘partijen’.
Basisstrategieën voor onvrijwillige hulpverlening/gedwongen kader:
- aandacht besteden aan positioneren (houdingsaspect eerste gesprek)
- Engageren: verbintenis aangegaan met iemand, voor betrokkenheid en
vertrouwen winnen
hulpverlener moet hierin zijn bevoegdheden en gezagspositie duidelijk
uitleggen.
- confronteren: het tegenover elkaar plaatsen van geconstateerde feiten en
de cliënt confronteren met de ernst van zijn/haar gedrag. (kunst is om hier
niet beschuldigend in te zijn)
middenweg vinden tussen: goede sfeer en vertrouwensrelatie en kritisch
zijn en confronteren.
Rolverduidelijking (Totter):
1. maak duidelijk waar wel/niet over kan worden onderhandeld
2. Geef aan wanneer je optreedt als belangenbehartiger of als casemanager
3. Bespreek de verwachtingen van de cliënt en hoe er met afspraken wordt
omgegaan.
4. De aard van de werkrelatie
5. Wat is de theorie achter de benadering (bijv. Deltamethode jeugdzorg)
Pro-sociale bendering (totter):
