Studievragen Week 1
W.M. Schrama, ‘Aanpassing afstammings- en gezagsrecht gewenst voor ongehuwd samenwonende
ouders’
1. De auteur geeft op p. 30 aan: ‘De vraag is in hoeverre beide rechtsgebieden zich voldoende
hebben aangepast aan de maatschappelijke veranderingen.’
a. Met ‘beide rechtsgebieden’ worden hier het afstammingsrecht en het gezagsrecht bedoeld. Wat
regelen deze rechtsgebieden?
Afstammingsrecht: Regelt wie de juridische ouders van het kind zijn en benoemt welke
rechtsgevolgen daaraan verbonden zijn.
Gezagsrecht: Regelt wie de opvoedverantwoordelijkheid hebben voor een minderjarig kind.
b. Op welke maatschappelijke veranderingen doelt de auteur?
Tegenwoordig worden veel kinderen voor het huwelijk van ouders geboren. Dit heeft
gevolgen voor onder andere de toekenning van gezag voor de vader, welke ouders
gezamenlijk moeten aanvragen. Tevens heeft vader toestemming nodig van moeder om het
kind te erkennen.
2. Er worden drie doelen genoemd die met het afstammings- en gezagsrecht in de huidige
maatschappelijke context worden nagestreefd (p. 34 e.v.).
a. Welke drie doelen zijn dit?
- Verantwoordelijkheidsbeginsel: Duidelijkheid over wie de verantwoordelijkheden dragen
voor de kinderen.
- Beschermingsbeginsel: Bescherming van de kinderen, omdat zij bij hun geboorte zelf geen
verantwoordelijkheid kunnen dragen.
- Conflicten tussen ouders voorkomen.
b. Welk probleem signaleert de auteur in het huidige afstammingsrecht gelet op deze doelen?
Gelijkheid als probleem: Een potentieel juridisch probleem bij het afstammings- en
gezagsrecht is dat de rechtspositie van een ongehuwde moeder en ongehuwde vader niet
gelijk zijn. Wel is er de overtuiging dat beide ouders een belangrijke rol spelen in het leven
van het kind.
c. Voor wat betreft het gezagsrecht geeft de auteur aan dat het een probleem is dat onnodige
conflicten aan de rechter worden voorgelegd (p. 38). Wat bedoelt ze met ‘onnodige conflicten’?
Zaken waarbij ouders nog wel ouders zijn, maar geen partner meer en waarin zij dus
gezamenlijk gezag uitoefenen, ook als hun relatie voorbij is.
3. Volgens de auteur zouden het afstammings- en gezagsrecht (waarschijnlijk) nog beter kunnen
voldoen aan de doelen waarvoor deze rechtsgebieden in het leven zijn gesteld (p. 39). Welke regel
stelt de auteur voor en welke voordelen van deze regel benoemt ze?
Kiezen voor een dubbele aanknoping. Hierbij zouden de automatische rechtsgevolgen alleen
gelden als de man die geboorteaangifte van het kind doet op hetzelfde adres staat
ingeschreven als moeder. Hij zou dan juridisch vader van het kind zijn en gezamenlijk gezag
krijgen. Toestemming van de moeder is dan niet vereist.
, ‘One-nightstand-vader’ valt dan niet onder deze regel, omdat hij niet op hetzelfde
adres als moeder geregistreerd staat en wellicht ook niet de geboorteaangifte doet.
Voordelen:
o Laagdrempelig, want ouders hoeven er niets voor te doen.
o Een dergelijke regeling laat het afstammings- en gezagsrecht aansluiten bij een
veelvoorkomende situatie (de rechtspositie van de betrokken is helder, geen conflict
over de vraag of de vader het kind mag erkennen of gezag mag krijgen).
o Lager conflictpotentieel: Het huidige recht biedt de moeder de mogelijkheid om niet
mee te werken, wat kan leiden tot conflicten.
o Als je handelen ertoe leidt dat een kind geboren wordt, ben je beiden
verantwoordelijk voor het kind.
De uitspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) in de zaak A.V./Slovenia
Deze uitspraak van het EHRM betreft een zaak waar het gaat over het contact tussen een vader en
zijn drie kinderen, nadat vader en moeder gescheiden zijn. De vader klaagt bij het EHRM dat zijn recht
op respect voor zijn family life (artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM)) is geschonden met de uitspraken van de Sloveense rechters (van het Kranj Dictrict Court en
van het Ljubljana Higher Court) om het contact tussen vader en kinderen te beëindigen en het niet
bevelen van familietherapie, en met het inadequate werk van de welzijnsautoriteiten (het Centre).
Het EHRM oordeelt in deze zaak dat er sprake is van een inbreuk op het family life. Volgens artikel 8
EVRM kan een dergelijke inbreuk gerechtvaardigd zijn als deze i) overeenkomstig de wet is, ii) een
legitiem doel dient, en iii) noodzakelijk is in een democratische samenleving. Het EHRM oordeelt dat
aan de eerste twee van deze criteria is voldaan. Vanaf par. 68 gaat het EHRM in op het derde
criterium.
1. In par. 69 t/m 74 benoemt het EHRM de algemene beginselen die gelden voor zaken zoals de
onderhavige, waaronder de positieve verplichtingen die gelden voor de Staat. Welke positieve
verplichtingen zijn dit (zie par. 73 en 74)?
Maatregelen nemen met het oog op hereniging van ouders met hun kinderen en de
verplichting om dergelijke herenigingen te faciliteren, voor zover het in het belang van het
kind is om persoonlijke relaties in stand te houden en het gezin weer op te bouwen. Dit is
een verplichting van middelen, niet van resultaat. Het vereist dat de autoriteiten maatregelen
nemen om de tegenstrijdige belangen met elkaar te verzoenen, waarbij de belangen van het
kind vooropstaan. Daarnaast is het belangrijk, in gevallen die betrekking hebben op de relatie
van een persoon met zijn/haar kind, om uitzonderlijk zorgvuldig te zijn, gezien het risico dat
het verstrijken van de tijd kan leiden tot een feitelijke vaststelling van de zaak. Deze plicht
geldt niet alleen voor procedures die betrekking hebben op de bepaling van het gezag en
contactrechten, maar ook voor procedures met betrekking tot de uitvoering van die rechten.
2. In par. 75 t/m 88 past het EHRM de algemene beginselen toe op de onderhavige zaak. Lees par.
75 t/m 78 over onder andere de achtergrond van de zaak.
a. Wat is het oordeel van het EHRM over het werk van het Centre, rekening houdende met het
gedrag van vader en moeder (par. 79 t/m 84)? Vat dit kort samen.
W.M. Schrama, ‘Aanpassing afstammings- en gezagsrecht gewenst voor ongehuwd samenwonende
ouders’
1. De auteur geeft op p. 30 aan: ‘De vraag is in hoeverre beide rechtsgebieden zich voldoende
hebben aangepast aan de maatschappelijke veranderingen.’
a. Met ‘beide rechtsgebieden’ worden hier het afstammingsrecht en het gezagsrecht bedoeld. Wat
regelen deze rechtsgebieden?
Afstammingsrecht: Regelt wie de juridische ouders van het kind zijn en benoemt welke
rechtsgevolgen daaraan verbonden zijn.
Gezagsrecht: Regelt wie de opvoedverantwoordelijkheid hebben voor een minderjarig kind.
b. Op welke maatschappelijke veranderingen doelt de auteur?
Tegenwoordig worden veel kinderen voor het huwelijk van ouders geboren. Dit heeft
gevolgen voor onder andere de toekenning van gezag voor de vader, welke ouders
gezamenlijk moeten aanvragen. Tevens heeft vader toestemming nodig van moeder om het
kind te erkennen.
2. Er worden drie doelen genoemd die met het afstammings- en gezagsrecht in de huidige
maatschappelijke context worden nagestreefd (p. 34 e.v.).
a. Welke drie doelen zijn dit?
- Verantwoordelijkheidsbeginsel: Duidelijkheid over wie de verantwoordelijkheden dragen
voor de kinderen.
- Beschermingsbeginsel: Bescherming van de kinderen, omdat zij bij hun geboorte zelf geen
verantwoordelijkheid kunnen dragen.
- Conflicten tussen ouders voorkomen.
b. Welk probleem signaleert de auteur in het huidige afstammingsrecht gelet op deze doelen?
Gelijkheid als probleem: Een potentieel juridisch probleem bij het afstammings- en
gezagsrecht is dat de rechtspositie van een ongehuwde moeder en ongehuwde vader niet
gelijk zijn. Wel is er de overtuiging dat beide ouders een belangrijke rol spelen in het leven
van het kind.
c. Voor wat betreft het gezagsrecht geeft de auteur aan dat het een probleem is dat onnodige
conflicten aan de rechter worden voorgelegd (p. 38). Wat bedoelt ze met ‘onnodige conflicten’?
Zaken waarbij ouders nog wel ouders zijn, maar geen partner meer en waarin zij dus
gezamenlijk gezag uitoefenen, ook als hun relatie voorbij is.
3. Volgens de auteur zouden het afstammings- en gezagsrecht (waarschijnlijk) nog beter kunnen
voldoen aan de doelen waarvoor deze rechtsgebieden in het leven zijn gesteld (p. 39). Welke regel
stelt de auteur voor en welke voordelen van deze regel benoemt ze?
Kiezen voor een dubbele aanknoping. Hierbij zouden de automatische rechtsgevolgen alleen
gelden als de man die geboorteaangifte van het kind doet op hetzelfde adres staat
ingeschreven als moeder. Hij zou dan juridisch vader van het kind zijn en gezamenlijk gezag
krijgen. Toestemming van de moeder is dan niet vereist.
, ‘One-nightstand-vader’ valt dan niet onder deze regel, omdat hij niet op hetzelfde
adres als moeder geregistreerd staat en wellicht ook niet de geboorteaangifte doet.
Voordelen:
o Laagdrempelig, want ouders hoeven er niets voor te doen.
o Een dergelijke regeling laat het afstammings- en gezagsrecht aansluiten bij een
veelvoorkomende situatie (de rechtspositie van de betrokken is helder, geen conflict
over de vraag of de vader het kind mag erkennen of gezag mag krijgen).
o Lager conflictpotentieel: Het huidige recht biedt de moeder de mogelijkheid om niet
mee te werken, wat kan leiden tot conflicten.
o Als je handelen ertoe leidt dat een kind geboren wordt, ben je beiden
verantwoordelijk voor het kind.
De uitspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens (EHRM) in de zaak A.V./Slovenia
Deze uitspraak van het EHRM betreft een zaak waar het gaat over het contact tussen een vader en
zijn drie kinderen, nadat vader en moeder gescheiden zijn. De vader klaagt bij het EHRM dat zijn recht
op respect voor zijn family life (artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM)) is geschonden met de uitspraken van de Sloveense rechters (van het Kranj Dictrict Court en
van het Ljubljana Higher Court) om het contact tussen vader en kinderen te beëindigen en het niet
bevelen van familietherapie, en met het inadequate werk van de welzijnsautoriteiten (het Centre).
Het EHRM oordeelt in deze zaak dat er sprake is van een inbreuk op het family life. Volgens artikel 8
EVRM kan een dergelijke inbreuk gerechtvaardigd zijn als deze i) overeenkomstig de wet is, ii) een
legitiem doel dient, en iii) noodzakelijk is in een democratische samenleving. Het EHRM oordeelt dat
aan de eerste twee van deze criteria is voldaan. Vanaf par. 68 gaat het EHRM in op het derde
criterium.
1. In par. 69 t/m 74 benoemt het EHRM de algemene beginselen die gelden voor zaken zoals de
onderhavige, waaronder de positieve verplichtingen die gelden voor de Staat. Welke positieve
verplichtingen zijn dit (zie par. 73 en 74)?
Maatregelen nemen met het oog op hereniging van ouders met hun kinderen en de
verplichting om dergelijke herenigingen te faciliteren, voor zover het in het belang van het
kind is om persoonlijke relaties in stand te houden en het gezin weer op te bouwen. Dit is
een verplichting van middelen, niet van resultaat. Het vereist dat de autoriteiten maatregelen
nemen om de tegenstrijdige belangen met elkaar te verzoenen, waarbij de belangen van het
kind vooropstaan. Daarnaast is het belangrijk, in gevallen die betrekking hebben op de relatie
van een persoon met zijn/haar kind, om uitzonderlijk zorgvuldig te zijn, gezien het risico dat
het verstrijken van de tijd kan leiden tot een feitelijke vaststelling van de zaak. Deze plicht
geldt niet alleen voor procedures die betrekking hebben op de bepaling van het gezag en
contactrechten, maar ook voor procedures met betrekking tot de uitvoering van die rechten.
2. In par. 75 t/m 88 past het EHRM de algemene beginselen toe op de onderhavige zaak. Lees par.
75 t/m 78 over onder andere de achtergrond van de zaak.
a. Wat is het oordeel van het EHRM over het werk van het Centre, rekening houdende met het
gedrag van vader en moeder (par. 79 t/m 84)? Vat dit kort samen.
