Samenvatting
Hoofdstuk 1 Terreinverkenning
1.2 Waarom recht?
Waarom is er recht?
Recht zorgt ervoor dat je weet waar je aan toe bent. Recht legt de waarden en
normen vast van een bepaald gebied in een bepaalde tijd.
Vier functies van het recht:
- Normatieve functie: Straf stellen op regels die worden overtreden.
- Geschiloplossende functie: geen eigenrichting, rechterlijke organisatie
oordeelt of iemand moet worden gestraft en zo ja, op welke wijze en welke
procedure.
- Additionele functie: aanvullende; een rechtsregel als partijen vergeten zijn
op een bepaald punt afspraken te maken, hebben ze dit wel dan wijkt
daarvoor de wettelijke regeling.
- Instrumentele functie: De wetgever bepaald op tal van onderwerpen wat er
gebeurd.
o (rechts rijden in het verkeer).
1.3 Waar vinden we recht?
Rechtsbronnen = Waar je recht kunt vinden.
De vier rechtsbronnen:
1. De wet; geschreven rechtsregels.
2. Het verdrag; een afspraak, overeenkomst, gesloten door twee of meer
staten.
3. De jurisprudentie; afspraken die gemaakt zijn door rechtelijke instanties
van zaken die geweest zijn. Wordt gevormd door rechtbanken,
gerechtshoven en Hoge Raad.
4. De gewoonte; recht wat nergens vast ligt, is ontstaan omdat het een
gewoonte is
1.3.1 Wet
Wetten die betrekking hebben tot privaatrecht.
Privaatrecht = Al het recht dat geldt tussen burgers onderling of tussen burgers
en bedrijven.
Onderverdeling privaatrecht
- Personen- en familierecht; recht dat regelt zaken als geboorte, huwelijk,
echtscheiding, adoptie, enz. Veel van dit recht trekken we aan in het
Burgerlijk Wetboek (BW).
- Vermogensrecht; regelt alle zaken die te maken hebben met iemands
vermogen. Veel van dit recht trekken we aan in het Burgerlijk Wetboek
(BW).
- Ondernemingsrecht; het rechtsgebied dat alles regelt wat ondernemingen
of bedrijven betreft.
- Burgerlijk procesrecht; het recht dat je als burger hebt in het proces naar
de rechter toe.
,Wetten die betrekking hebben tot publiekrecht.
Publiekrecht = Alles wat de overheid wel kan doen maar wat burgers/bedrijven
niet kunnen doen.
Onderverdeling publiekrecht
- Strafrecht; recht waarbij de staat door middel van het Openbaar Ministerie
actief optreedt wanneer burgers zich niet aan de normen houden. Dit
wordt gedaan door een sanctie/boete op te leggen.
- Staatsrecht; recht dat regelt hoe de staat in al zijn onderdelen is
georganiseerd. Een zeer belangrijke wet op dit gebied is de Grondwet,
waarin de basisregels van ons staatsbestel staan beschreven.
- Bestuursrecht; heeft betrekking op de mogelijkheden die de overheid heeft
om regulerend op te treden ten aanzien van de maatschappij.
Wie zijn wetgevers?
1. Nationale wetgevers; samengesteld uit de regering en Staten Generaal.
Regering bestaat uit koning en ministers, Staten Generaal bestaat uit de
Eerste en Tweede kamer.
2. Decentrale wetgevers; provincies en gemeenten
3. Andere instanties; wetten worden door meer dan één instantie gemaakt.
Rangorde tussen wetgevende organen
1. Hogere regels gaan boven lagere regels
2. Bijzondere regels gaan boven algemene regels
3. Jongere regels gaan boven oudere regels
Wet in formele en materiële zin
Wet in formele zin (WIFM) = Ieder besluit dat tot stand is gekomen op grond
van samenwerking tussen regering en Staten Generaal. (er staat bijna altijd het
woord ‘wet’ in)
Wet is materiële zin (WIMZ) = Ieder besluit dat gericht is tot een onbepaald
aantal en dus niet bij name genoemde personen. Dit besluit moet natuurlijk
afkomst zijn van een daartoe bevoegd overheidsorgaan. (iedereen is er aan
verbonden)
!Let op: een wet in formele zin is bijna altijd ook een wet in materiële zin!
1.3.2 Verdrag
Verdrag = een afspraak, overeenkomst, gesloten door twee of meer staten.
Bilateraal verdrag = Een verdrag tussen 2 landen.
Multilateraal verdrag = Een verdrag tussen meer dan 2 staten.
, 1.3.3 Jurisprudentie
Jurisprudentie = Afspraken die gemaakt zijn door rechtelijke instanties van
zaken die geweest zijn. Wordt gevormd door rechtbanken, gerechtshoven en
Hoge Raad.
Vonnis = Uitspraak die wordt gedaan door een rechtbank.
Arrest = Uitspraak die wordt gedaan door een gerechtshof en de Hoge Raad.
Interpretatiemethoden
- Grammaticale interpretatie; wat staat er taalkundig?
- Wetshistorische interpretatie; bedoeling opstellers van de wet.
- Anticiperende interpretatie; rechter houdt alvast rekening met op stapel
staande wetswijziging.
- Rechtsvergelijkende interpretatie; rekening houden met de wet van
omringende landen.
- Systematisch interpretatie; oog voor de logische opbouw van de wet
- Teleologische interpretatie; rechter heeft oog voor de bedoeling.
- Overige interpretatie;
1) Precedenteninterpretatie; dat rechters bij hun uitleg van onduidelijke
bewoordingen in een wet verwijzen naar eerdere uitspraken van rechters
waarin die onduidelijk bewoordingen al zijn uitgelegd.
2) Interpretatie naar redelijkheid en billijkheid; De interpretatiemethode
waarbij de rechter onduidelijke bewoordingen uitlegt met een beroep op de
redelijkheid en billijkheid.
Redeneerwijzen = een bepaalde manier van denken om tot een bepaalde
uitspraak te komen.
Twee bekendste manieren van redeneren
- A-contrario-redenering; bij de a-contrarioredenering gaat de rechter ervan
uit dat een bepaalde rechtsregel niet van toepassing is, omdat de regel
uitsluitend geschreven is voor de gevallen die uitdrukkelijk in die regel
worden genoemd. (Specifieke regel voor een specifiek geval, dus alle
andere gevallen zijn wel acceptabel, alles wat niet verboden is is
toegestaan)
- Redenering naar analogie; redenering waarbijde rechter zich op het
standpunt stelt dat een bepaalde, niet wettelijke geregelde kwestie zoveel
lijkt op een kwestie waarin de wet wel voorziet, dat die laatste regel ook
van toepassing wordt verklaard op de niet-geregelde kwestie.
(Tegenovergestelde van a-contrario-redenering)
1.3.4 Gewoonte
Ook de gewoonte kan tenslotte als bron van recht fungeren. Uiteraard
moet er wel een bepaalde voorwaarden zijn voldaan.
- Vaste gedragslijn; binnen de groep in kwestie handelt men (alle
betrokkenen) overeenkomstig de gegroeide opvatting.
- Rechtsplicht; zijn achten zich moreel verplicht de regel te volgen.
Is aan deze twee voorwaarden voldaan, dan is er sprake van gewoonterecht.
Hoofdstuk 1 Terreinverkenning
1.2 Waarom recht?
Waarom is er recht?
Recht zorgt ervoor dat je weet waar je aan toe bent. Recht legt de waarden en
normen vast van een bepaald gebied in een bepaalde tijd.
Vier functies van het recht:
- Normatieve functie: Straf stellen op regels die worden overtreden.
- Geschiloplossende functie: geen eigenrichting, rechterlijke organisatie
oordeelt of iemand moet worden gestraft en zo ja, op welke wijze en welke
procedure.
- Additionele functie: aanvullende; een rechtsregel als partijen vergeten zijn
op een bepaald punt afspraken te maken, hebben ze dit wel dan wijkt
daarvoor de wettelijke regeling.
- Instrumentele functie: De wetgever bepaald op tal van onderwerpen wat er
gebeurd.
o (rechts rijden in het verkeer).
1.3 Waar vinden we recht?
Rechtsbronnen = Waar je recht kunt vinden.
De vier rechtsbronnen:
1. De wet; geschreven rechtsregels.
2. Het verdrag; een afspraak, overeenkomst, gesloten door twee of meer
staten.
3. De jurisprudentie; afspraken die gemaakt zijn door rechtelijke instanties
van zaken die geweest zijn. Wordt gevormd door rechtbanken,
gerechtshoven en Hoge Raad.
4. De gewoonte; recht wat nergens vast ligt, is ontstaan omdat het een
gewoonte is
1.3.1 Wet
Wetten die betrekking hebben tot privaatrecht.
Privaatrecht = Al het recht dat geldt tussen burgers onderling of tussen burgers
en bedrijven.
Onderverdeling privaatrecht
- Personen- en familierecht; recht dat regelt zaken als geboorte, huwelijk,
echtscheiding, adoptie, enz. Veel van dit recht trekken we aan in het
Burgerlijk Wetboek (BW).
- Vermogensrecht; regelt alle zaken die te maken hebben met iemands
vermogen. Veel van dit recht trekken we aan in het Burgerlijk Wetboek
(BW).
- Ondernemingsrecht; het rechtsgebied dat alles regelt wat ondernemingen
of bedrijven betreft.
- Burgerlijk procesrecht; het recht dat je als burger hebt in het proces naar
de rechter toe.
,Wetten die betrekking hebben tot publiekrecht.
Publiekrecht = Alles wat de overheid wel kan doen maar wat burgers/bedrijven
niet kunnen doen.
Onderverdeling publiekrecht
- Strafrecht; recht waarbij de staat door middel van het Openbaar Ministerie
actief optreedt wanneer burgers zich niet aan de normen houden. Dit
wordt gedaan door een sanctie/boete op te leggen.
- Staatsrecht; recht dat regelt hoe de staat in al zijn onderdelen is
georganiseerd. Een zeer belangrijke wet op dit gebied is de Grondwet,
waarin de basisregels van ons staatsbestel staan beschreven.
- Bestuursrecht; heeft betrekking op de mogelijkheden die de overheid heeft
om regulerend op te treden ten aanzien van de maatschappij.
Wie zijn wetgevers?
1. Nationale wetgevers; samengesteld uit de regering en Staten Generaal.
Regering bestaat uit koning en ministers, Staten Generaal bestaat uit de
Eerste en Tweede kamer.
2. Decentrale wetgevers; provincies en gemeenten
3. Andere instanties; wetten worden door meer dan één instantie gemaakt.
Rangorde tussen wetgevende organen
1. Hogere regels gaan boven lagere regels
2. Bijzondere regels gaan boven algemene regels
3. Jongere regels gaan boven oudere regels
Wet in formele en materiële zin
Wet in formele zin (WIFM) = Ieder besluit dat tot stand is gekomen op grond
van samenwerking tussen regering en Staten Generaal. (er staat bijna altijd het
woord ‘wet’ in)
Wet is materiële zin (WIMZ) = Ieder besluit dat gericht is tot een onbepaald
aantal en dus niet bij name genoemde personen. Dit besluit moet natuurlijk
afkomst zijn van een daartoe bevoegd overheidsorgaan. (iedereen is er aan
verbonden)
!Let op: een wet in formele zin is bijna altijd ook een wet in materiële zin!
1.3.2 Verdrag
Verdrag = een afspraak, overeenkomst, gesloten door twee of meer staten.
Bilateraal verdrag = Een verdrag tussen 2 landen.
Multilateraal verdrag = Een verdrag tussen meer dan 2 staten.
, 1.3.3 Jurisprudentie
Jurisprudentie = Afspraken die gemaakt zijn door rechtelijke instanties van
zaken die geweest zijn. Wordt gevormd door rechtbanken, gerechtshoven en
Hoge Raad.
Vonnis = Uitspraak die wordt gedaan door een rechtbank.
Arrest = Uitspraak die wordt gedaan door een gerechtshof en de Hoge Raad.
Interpretatiemethoden
- Grammaticale interpretatie; wat staat er taalkundig?
- Wetshistorische interpretatie; bedoeling opstellers van de wet.
- Anticiperende interpretatie; rechter houdt alvast rekening met op stapel
staande wetswijziging.
- Rechtsvergelijkende interpretatie; rekening houden met de wet van
omringende landen.
- Systematisch interpretatie; oog voor de logische opbouw van de wet
- Teleologische interpretatie; rechter heeft oog voor de bedoeling.
- Overige interpretatie;
1) Precedenteninterpretatie; dat rechters bij hun uitleg van onduidelijke
bewoordingen in een wet verwijzen naar eerdere uitspraken van rechters
waarin die onduidelijk bewoordingen al zijn uitgelegd.
2) Interpretatie naar redelijkheid en billijkheid; De interpretatiemethode
waarbij de rechter onduidelijke bewoordingen uitlegt met een beroep op de
redelijkheid en billijkheid.
Redeneerwijzen = een bepaalde manier van denken om tot een bepaalde
uitspraak te komen.
Twee bekendste manieren van redeneren
- A-contrario-redenering; bij de a-contrarioredenering gaat de rechter ervan
uit dat een bepaalde rechtsregel niet van toepassing is, omdat de regel
uitsluitend geschreven is voor de gevallen die uitdrukkelijk in die regel
worden genoemd. (Specifieke regel voor een specifiek geval, dus alle
andere gevallen zijn wel acceptabel, alles wat niet verboden is is
toegestaan)
- Redenering naar analogie; redenering waarbijde rechter zich op het
standpunt stelt dat een bepaalde, niet wettelijke geregelde kwestie zoveel
lijkt op een kwestie waarin de wet wel voorziet, dat die laatste regel ook
van toepassing wordt verklaard op de niet-geregelde kwestie.
(Tegenovergestelde van a-contrario-redenering)
1.3.4 Gewoonte
Ook de gewoonte kan tenslotte als bron van recht fungeren. Uiteraard
moet er wel een bepaalde voorwaarden zijn voldaan.
- Vaste gedragslijn; binnen de groep in kwestie handelt men (alle
betrokkenen) overeenkomstig de gegroeide opvatting.
- Rechtsplicht; zijn achten zich moreel verplicht de regel te volgen.
Is aan deze twee voorwaarden voldaan, dan is er sprake van gewoonterecht.
