Zeer uitgebreide samenvatting van alle hoorcolleges WFM! (afgerond met 9)

Hoorcollege 1 Wetenschapsfilosofie en Methodologie
“Wetenschap in tijden van alternatieve feiten en politieke correctheid”

Belangrijke vraag in dit vak: Het verschil tussen feiten en mythes? Wat is een feit en wat is
een mythe?
 Wat moet je doen met feiten wanneer mensen alternatieve feiten presenteren?
 Sommige mensen zeggen dat sommige feiten van tegenwoordig zijn beledigend voor
een bepaalde groepering en deze feiten zouden niet gebruikt mogen worden.


Botsende denkbeelden over wetenschap
Inauguratie van Trump en Obama: bij Trump waren er veel minder mensen aanwezig. Na
deze inauguratie werd door Trump gezegd dat er veel meer mensen bij zijn inauguratie
waren dan bij Obama.  De alternatieve feiten werden nu gepresenteerd. (Die bestonden
eerder ook al)
 Zijn het nou alternatieve feiten (zoals Trump stelt) of onwaarheden/leugens?


 Waarom wordt dit moment nu aangehaald als het begin van de alternatieve feiten?
Voor het eerst in de geschiedenis gaat een belangrijke institutie, zoals het Witte Huis
beginnen te praten over alternatieve feiten.
 Alternatieve feiten hebben altijd al bestaan; maar de discussie lijkt nu urgenter te zijn
dan ooit tevoren


Het probleem met feiten – waarom is het belangrijk om feiten te weten?
- We lijken niet meer te weten wat de feiten zijn
- Maar waarom is dat een probleem?
- Waarom is het belangrijk om de feiten te weten?
 Feiten zijn een basis voor het beleid (we hebben feiten nodig om te handelen)
 Je moet op basis van de waarheid objectief over gebeurtenissen rapporteren (de
media hebben feiten nodig) Feiten hebben we nodig om objectief te zijn. Media
moeten beslissingen nemen
 Mensen moeten keuzes maken op basis van feiten in hun leven.




1

, - Waar kijken we meestal naar voor de feiten?
 Wetenschap: natuur- en sociale wetenschappen (die produceren feiten over de
werkelijkheid) Individuen, organisaties en instituties kijken naar de wetenschap.
 Daarom wordt wetenschap ‘de kroonjuweel van het menselijk denkvermogen’
genoemd. We kijken heel vaak naar wetenschappers als we het over feiten hebben.


 Niet iedereen is het eens met dat we naar de wetenschap kijken voor feiten.
(Scepticisme) Er zijn heel veel issues waarbij feiten bestreden worden door mensen.


Wetenschap: natuur feiten
- Wet van de zwaartekracht
- Water bevriest bij 0 graden
- Het influenzavirus veroorzaakt griep
 Wetenschap produceert natuurlijke feiten


Wetenschap: sociale feiten
- We leven langer
- Meer mensen zijn geletterd
- We worden rijker
 Wetenschap produceert sociale feiten


Wetenschap: technologische feiten
- Zelfrijdende auto’s
- Media en robot technologie
- Klonen
- Medische technologie (zoals MRI scans)
 Wetenschap produceert technologische feiten


Niet iedereen is het eens met de feiten. Er zijn mensen die de feiten proberen te bestrijden.
(Scepticisme)
 VB: HPV vaccinatie. Is een issue. Sommige mensen zeggen dat deze vaccinatie heel slecht



2

,is voor je, terwijl andere mensen juist zeggen dat het goed is. Er zijn verschillende mensen
en wetenschappers met uiteenlopende meningen.
 Mensen weten niet meer wat goede en slechte kennis is, want in de wetenschap/filosofie
zijn er twee manieren waarop je naar de wetenschap kan kijken:


Twee filosofische posities over wetenschap
1. Sciëntisme
Wetenschap is verreweg superieur aan alle andere pogingen om kennis te borgen:
wetenschappelijke wetten bieden zekerheid. Fans van de wetenschap
2. Scepticisme
Wetenschap geeft helemaal geen zekerheid, het is gelijk aan andere vormen van kennis,
wetenschap is een geloof. Alle andere vormen van kennis moet je gelijkstellen aan de
wetenschap. (Dit is wat anti-HPV mensen doen: zeggen dat je er ziek van kunt worden)


 Dit zijn twee grote filosofische posities.
 Doorlopend debat
 Filosofen door de geschiedenis heen hebben geprobeerd om wetenschap te beschermen
tegen scepticisme door de vraag te stellen: wat is er dan wel rationaal aan wetenschap?
Welke feiten kunnen we dan wel stellen?
 Dit verklaart hoe mensen alternatieve feiten hebben, zoals bij de HPV-discussie


Sciëntisme
 Tijdperk van zekerheid
 Wordt geassocieerd met modern, modernisme en modern denken.
 Betekent niet “als vandaag”, maar modern denken betekent dat je rationeel (=de
reden, met je verstand denken, ZELF denken) denkt en seculier (=zonder godsdienst)
denkt. Je maakt gebruik van logisch redeneren. Rationeel, seculier denken. Dit is
modern denken.
 Sciëntisten en moderniteit: Kennis en waarheid worden alleen door en in de
wetenschap gevonden. Alle andere dingen zijn geen kennis en is niet waar. Dit is de
wetenschappelijke methode.


3

,  Slogan: De wetenschappelijke methode is de enige methode om feiten en waarheid
te verkrijgen
 Metafoor: “onze geest is een perfecte spiegel van de werkelijkheid” We hebben een
geest die de werkelijkheid kan weerspiegelen
 Allerlei “iconen” (=symbolen) van sciëntisme vind je ook terug in populaire boeken.


Sceptisme
 We moeten kritisch denken over wetenschap, de methodes en grenzen van
wetenschap een pluralistische opvatting over rationaliteit.
 Waarom zouden we wetenschapper wel geloven en anderen niet?
 Post-modernisme: (=denken (cultuur) na modernisme: ook seculier maar
verschillende individuele en emotionele expressie staat centraal)
Na de moderniteit. Veel meer aandacht aan emotie en andere vormen van kennis en
die moeten ook de ruimte krijgen. Het is ook seculier, maar het is wel meer gericht
op het individu en emotie. Dit moet ook een plaats hebben in de samenleving EN
wetenschap.
 Kennis die wetenschappers formuleren is gelinkt aan de macht in onze samenleving.
Kennis en macht zijn gebonden, waardoor mensen door de kennis onderdrukt.
We moeten die kennis deconstrueren om te kijken wat er precies is gebeurd.
 Er is meer dan één waarheid. Meerdere waarheden zijn net zo goed en relevant.
 Je moet meer onzekerheden creëren dan zekerheden. Want onze geest is helemaal
geen goede afspiegeling van de realiteit:
Onze geest is een gebroken spiegel. We weten niets en zullen ook nooit iets
weten. Hoe kan nu een mens met zijn hoofd de waarheid vinden?
 Een van de “iconen” is Paul Feyerabend (Against the method) Icoon geworden van
dit soort denken. Feyerabend: Anything goes! (Lijkt op een radicale interpretatie dat
alles relatief is. Het is een algemeen idee geworden. Maar hij bedoelde het als een
kritisch nadenken in de filosofie over wetenschap)




4