Samenvatting Sociale wetenschappen Jaar 1 Blok 2 Kinderen begeleiden

Sociale wetenschappen; blok 1.2: Kinderen begeleiden
Werken in het basisonderwijs: H1.2; H3
Pedagogisch-didactisch begeleiden: H2; H3; H5.3; H7

Ontwikkeling van kinderen (PDB H2)
Ontwikkelingspsychologie bestudeert hoe de ontwikkeling van baby tot volwassene
verloopt en welke factoren er invloed op hebben. Ontwikkeling is een proces waarbij
zowel aanleg als omgeving een rol spelen.
Definities van ontwikkeling:
- Natuurlijk proces waardoor een persoon andere of meer gedrags- en
handelingsmogelijkheden verwerft
- Vergroten van kennis, bekwaamheden of vaardigheden voor specifieke
handelingen
- Kennis of kunde hebben (algemene ontwikkeling)
Ontwikkeling komt tot stand door biologische factoren: groei en rijping, door
psychologische factoren: aanleg en persoonlijkheid en door de omgeving. Het vindt plaats
in interactie met de fysieke en sociale omgeving.

Theorieën over de ontwikkelingspsychologie
Rijping: ‘rijping is de motor tot ontwikkeling’
- Rousseau: stimulerende omgeving
- Montessori: tegenhanger Behaviorisme
Ervaring: ‘alle kennis komt voort uit ervaring’
Behaviorisme
- Locke: omgeving van invloed
- Watson: grondlegger behaviorisme
- Pavlov: klassiek conditioneren
- Skinner: gewenst gedrag aanleren door te belonen
- Bandura: model-leren, sociaal leren
Interactionisme
- Vygotski: zone van naaste ontwikkeling

Rijping
Rousseau (1712-1778)
- Gevoel
- Kind is een actief onderzoekend wezen
- Rijping is de motor tot ontwikkeling
- Stimulerende omgeving

Montessori (1870-1952)
- Innerlijke drang tot ontwikkeling
- Keuze vrijheid
- Voorbereide omgeving

Behaviorisme
John Locke (1632-1704)

, - Tabula Rasa; onbeschreven blad
- Kinderen fundamenteel anders dan volwassenen
- Omgeving heeft invloed op de ontwikkeling
John Watson (1878-1958)
- Grondlegger van het behaviorisme
- Leren door het effect/de gevolgen dat gedrag heeft

Burrhus Skinner (1904-1990)
- Nieuw gewenst gedrag aanleren door dat gedrag te belonen/bekrachtigen
- Aflerennegeren
- Vorm: operant conditioneren

Albert Bandura (1925)
- Model-leren / sociaal leren
- Leren door naar een voorbeeld te kijken

Interactionisme
Lev Vygotsky (1896-1934)
- Ontwikkeling is een afwisseling tussen leren en rijping
- Zone van actuele ontwikkeling en zone van naaste ontwikkeling
o Actueel: handelingen die een kind kan verrichten zonder hulp van anderen
o Naaste: handelingen die een kind kan verrichten alleen met hulp van
anderen
- De leerkracht stimuleert actief en bewust het leerproces van het kind
- Taal is het scharnier van de ontwikkeling
- Vorm: klassiek conditioneren

Ontwikkelingsfactoren
- Interne factoren: in het kind zelf
o Aanleg
o Uiterlijk
- Externe factoren: in fysieke en sociale omgeving
o (historisch-geografische) omgevingsfactoren
o Pedagogisch milieu
o Kwaliteit van onderwijsprocessen
o Levenservaringen
- Zelfbepaling
o Zelf richting geven aan de ontwikkeling

Ontwikkelingsfasen:
- 0 tot 6 jaar
- 6 tot 12 jaar
- 12 tot 18 jaar

Ontwikkelingsaspecten:
- Lichamelijke ontwikkeling

, o Lichamelijke groei, motorische ontwikkeling, zintuigelijke ontwikkeling
- Cognitieve ontwikkeling
o Ontwikkeling van begripsvorming, van het denken
o Invloed van taal
- Creatieve ontwikkeling
o Vaardigheid om nieuwe dingen tot stand te brengen
o Creatieve expressie en spelontwikkeling
- Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Ontwikkeling in de omgang van de mens met zichzelf en met andere
mensen

Voorwaarden voor ontwikkeling:
- Veiligheid en vertrouwen
o Erik Erikson: ontwikkelingsfasen
o Bowlby: hechting is het sleutelwoord: de basis voor een veilig gehecht kind
wordt gelegd in de eerste drie levensjaren
 Veiligheid is de basis voor een voorspoedige ontwikkeling
o Maslow: grondlegger van de humanistische psychologie
 Motivatietheorie: vijf fundamentele basisbehoeften
 Lichamelijke behoeften
 Behoefte aan veiligheid en zekerheid
 Behoefte aan sociaal contact
 Behoefte aan erkenning en waardering
 Zelfontplooiing
- Verbaal en non-verbaal contact
o Taal: communicatieve functie, denkontwikkeling
- Stimulerende omgeving
o Aanmoediging en positieve ondersteuning geven een kind zelfvertrouwen
- Ruimte en gelegenheid voor spelen en leren
o Ontdekkend leren, samenwerkend leren en uitdagende leeractiviteiten
prikkelen de natuurlijke drang tot ontwikkelen

Voorschoolse periode
- Lichamelijke ontwikkeling; steeds meer mogelijkheden om de omgeving te
verkennen
- Hechting: vertrouwen in zichzelf en de omgeving.
o Veilig gehechte kinderen hebben meer zelfwaardering, een hogere
frustratietolerantie, zijn minder angstig en sociaal competenter
- Sociaal-emotionele ontwikkeling: confrontatie met uitdagingen, conflicten,
angsten en leert nieuwe lichamelijke en sociale vaardigheden.
o Koppigheidsperiode
o Vorming van de persoonlijkheid
- Taalontwikkeling: communiceren met anderen; gevoelens, conflicten etc.
o Voortalige periode: communicatie met het hele lijf
 Brabbelen, luisteren en imiteren