Biologie Samenvatting
H9 erfelijkheid
9.1 jouw waarneembare eigenschappen
Haploide zaadcel (n) + haploide eicel (n) = diploide zygote (2n)
Chromosomen bestaan uit DNA opgerold rond steuneiwitten (binas 70a). Het DNA bevat erfelijke
informatie over je eigenschappen. De chromosomen van je vader en moeder vormen paren in de
bevruchte eicel. Zo’n paar noem je homologe chromosomen. Centromeer is het gedeelte waar twee
chromatiden aan elkaar vast zitten. De chromosomen 1 t/m 22 heten de autosomen. Het 23e paar
heten de geslachtschromosomen. Mannen hebben twee keer X en vrouwen hebben XY. Een extra
chromosoom heet trisomie en een minder heet monosomie.
Als je geboren wordt heb je bepaalde eigenschappen, aangeboren eigenschappen. Sommige
ontstaan al door invloeden in de baarmoeder. Een gen is een stukje DNA met informatie voor een
bepaalde eigenschap. Dergelijke genvarianten, met verschillende informatie heten allelen. Alle
allelen vormen je genotype: jouw DNA-software om je eigenschappen te vormen. Ruim 90% van je
dna bevat geen genen.
Het fenotype zijn je eigenschappen die je kan zien vanaf de buitenkant. Het milieu heeft ook invloed
op je. Emergente eigenschappen zijn eigenschappen die niet valt af te leiden uit het dna of uit het
fenotype. Het zit hem in de combi en de samenwerking van factoren. Dus genotype, milieu en jezelf
spelen een factor.
Via celdifferentiatie specialiseren cellen in een bepaalde taak. Het is een proces, waarbij cellen
steeds meer gaan verschillen in vorm en functie. Genen kunnen worden aan en uitgezet. Als genen
worden aangezet, komen erfelijke eigenschappen tot uiting. Je spreekt dan van genexpressie.
Speciale regulatorgenen in het DNA regelen de genexpressie door de structuurgenen, aan of juist uit
te schakelen.
9.2 stamboomonderzoek
Een stamboom geeft een overzicht van de overerving van een eigenschap in een bepaalde familie.
Vrouw is rondje, man is vierkantje.
Liggen allelen op de autosomen, dan is er sprake van autosomale overerving. Ligt het op een x-
chromosoom, dan is er sprake van x-chromosomale overerving. Mannen kunnen voor x-
chromosomale allelen niet heterozygoot zijn. Zonen (XY) krijgen het x-chromsoom altijd van hun
moeder. Dochters (XX) krijgen van beide ouders een X-chromosoom. BIJ X-CHROMOSOMALE
OVERERVING GELDT:
- Alle zonen van een moeder die homozygoot recessief is, krijgen het fenotype dat hoort bij
het recessieve allel.
- De dochters van een vader met een dominant allel, krijgen het fenotype dat hoort bij het
dominante allel.
Is dat in een stamboom allebei niet het geval? Dan ligt het op een autosoom.
9.3 overerving in de familie
Een kans varieert altijd tussen 0 en 1. Voor het bepalen van de genotypen van nakomelingen gebruik
je kansberekening. TIP: maak een combinatietabel. (de geslachtscellen van beide ouderplanten
H9 erfelijkheid
9.1 jouw waarneembare eigenschappen
Haploide zaadcel (n) + haploide eicel (n) = diploide zygote (2n)
Chromosomen bestaan uit DNA opgerold rond steuneiwitten (binas 70a). Het DNA bevat erfelijke
informatie over je eigenschappen. De chromosomen van je vader en moeder vormen paren in de
bevruchte eicel. Zo’n paar noem je homologe chromosomen. Centromeer is het gedeelte waar twee
chromatiden aan elkaar vast zitten. De chromosomen 1 t/m 22 heten de autosomen. Het 23e paar
heten de geslachtschromosomen. Mannen hebben twee keer X en vrouwen hebben XY. Een extra
chromosoom heet trisomie en een minder heet monosomie.
Als je geboren wordt heb je bepaalde eigenschappen, aangeboren eigenschappen. Sommige
ontstaan al door invloeden in de baarmoeder. Een gen is een stukje DNA met informatie voor een
bepaalde eigenschap. Dergelijke genvarianten, met verschillende informatie heten allelen. Alle
allelen vormen je genotype: jouw DNA-software om je eigenschappen te vormen. Ruim 90% van je
dna bevat geen genen.
Het fenotype zijn je eigenschappen die je kan zien vanaf de buitenkant. Het milieu heeft ook invloed
op je. Emergente eigenschappen zijn eigenschappen die niet valt af te leiden uit het dna of uit het
fenotype. Het zit hem in de combi en de samenwerking van factoren. Dus genotype, milieu en jezelf
spelen een factor.
Via celdifferentiatie specialiseren cellen in een bepaalde taak. Het is een proces, waarbij cellen
steeds meer gaan verschillen in vorm en functie. Genen kunnen worden aan en uitgezet. Als genen
worden aangezet, komen erfelijke eigenschappen tot uiting. Je spreekt dan van genexpressie.
Speciale regulatorgenen in het DNA regelen de genexpressie door de structuurgenen, aan of juist uit
te schakelen.
9.2 stamboomonderzoek
Een stamboom geeft een overzicht van de overerving van een eigenschap in een bepaalde familie.
Vrouw is rondje, man is vierkantje.
Liggen allelen op de autosomen, dan is er sprake van autosomale overerving. Ligt het op een x-
chromosoom, dan is er sprake van x-chromosomale overerving. Mannen kunnen voor x-
chromosomale allelen niet heterozygoot zijn. Zonen (XY) krijgen het x-chromsoom altijd van hun
moeder. Dochters (XX) krijgen van beide ouders een X-chromosoom. BIJ X-CHROMOSOMALE
OVERERVING GELDT:
- Alle zonen van een moeder die homozygoot recessief is, krijgen het fenotype dat hoort bij
het recessieve allel.
- De dochters van een vader met een dominant allel, krijgen het fenotype dat hoort bij het
dominante allel.
Is dat in een stamboom allebei niet het geval? Dan ligt het op een autosoom.
9.3 overerving in de familie
Een kans varieert altijd tussen 0 en 1. Voor het bepalen van de genotypen van nakomelingen gebruik
je kansberekening. TIP: maak een combinatietabel. (de geslachtscellen van beide ouderplanten
