aardr kskunde H2 -1
Perm
De perm is een geologische t dperk die duurde van 300 miljoen tot 250 miljoen
jaar geleden . Sedimenten ( Neil steen bodem) die in die t d op de oceaanbodem z n
gevormd kunnen via diepzeeboringen naar boven worden gehaald . Daardoor is
het
gelukt om de ligging van continenten in die t d te reconstrueren . Continent -
verschuivingen met zeespiegelbewegingen z n bepalend geweest voor veranderingen
in het klimaat .
Alfred Wegener
In 1915 publiceerde Alfred Wegener een boek met z n idee over de vorming
van continenten .
Volgens hem hebben alle continenten vroeger aan elkaar gezeten .
H noemde dit oercontinent pangea en de Oceaan er omheen pantnaiassa .
Pangea
bestond uit twee grote stukken .
In het noorden Laarazië en in het zuiden
Gondwana .
Europa ,
Azië en Noord -
Amerika z n restanten van Laarazië en
Zuid-Amerika ,
Afrika , India ,
Australië en Antartica van Gondwana .
H had
geen verklaring waarom Pangea was opengebroken en waarom de continenten
verschoven .
Mid -
oceanische ruggen
Sinds 1950 is het bekend dat in het midden van de Atlantische Oceaan een
gebergterug loopt ,
de midden Atlantische rug . Die strekt zich uit van sland
tot Antartica . Dit is niet uniek want dit soort gebergtegordels liggen ook in
de andere Door het is veel
oceanen . onderzoek van gesteente gebleken dat met
is dan gesteente continenten Hoe verder weg
jonger van de . van de onderzeese
gebergteketens met gesteente ligt ,
hoe ouder het bleek te z n . Het oude
gesteente ligt dus tegen de continenten aan . midden in de gebergten open
breuken waar magma uit komt .
nieuw gesteente wordt dus opz geschoven
zodat er dan weer nieuw gesteente kan opwellen . Dit wordt seafloor
spreading genoemd .
aardplaten
de aardkorst bestaat uit delen die b de Mid oceanische
-
ruggen uit elkaar
dr ven . De oceaanbodem neemt daarb stukken continent mee . Als oceanische
platen aangroeien b de Mid -
oceanische ruggen moeten ze
ergens anders
worden afgebroken om plaats te maken voor de nieuwe aardkorst . 20 z n er
plekken waar platen botsen , de ene plaat onder de andere duikt en wordt
vernietigd . De
beweging van de platen komt door warmte van de aarde .
Het binnenste van de aarde is zeer heet .
De warmte st gt op maar als
het b het aardoppervlak aankomt is net afgekoeld waardoor het naar beneden
convectiestromen
zakt .
gebieden
op deze manier ontstaan convectiestromen . In waar
omhoog geduwd
naar boven komen wordt de aardkorst en scheurt .
De platen w ken uiteen en het gebied ertussen wordt opgevuld met
magma .
Hierdoor ontstaan de Mid -
oceanische ruggen .
ijijij
ij
ijij
ij
ijij ij ij ij
, Supercontinent
Pangea was ontstaan door botsing van kleinere platen . Oude gebergten laten
zien waar de platen tegen elkaar gebotst z n .
Pangea strekte uit van
In deze t d de een
content
Pool groot
tot poot . kende een deel van wereld
droog Dit
inaal klimaat : . kwam doordat veel land ver van de Oceaan
lag . Er
lag veel swater opgeslagen in de skap van Gondwana . Hierdoor
stond de zeespiegel laag . Door een lage zeespiegel werden gesteenten bloot
gesteld aan wind en erosie . Het afbraakmateriaal namen rivieren mee naar
oceanen . De flora en fauna in de oceanen kregen meer voedingsstoffen en
konden zich uitbreiden .
Plantengroei leidde tot minder CO2 aan de atmosfeer
Dit leidde weer tot vermindering van het broeikaseffect en dus afkoeling .
Daardoor groeiden de skappen en daalde de zeespiegel nog meer Zandlagen .
die door woest nen werd afgezet werden samengedrukt tot
zandsteen
wind in de
z n zer De rode komt door
deeltjes
en nog steeds te herkennen .
kleur
genoemd
. Hierdoor werd deze periode ook wel rednouse earth .
zout in Nederland
ook in Nederland z n lagen zandsteen op een diepte van ong .
4/5 km .
Gedurende de perm lag nederland op 20430° v. B . waar nu de Sahara ligt .
Het maakte deel uit van een grote woest n die zich van engeland tot polen
strekte . aan het einde van de perm overstroomde dit
gebied door een uitloper
van de Panthaiassa Oceaan : noordel ke helft van Duitsland en Polen . In de
gevormde binnenzee verdampte het water
vanwege het droge klimaat en
hierdoor werd de zoutconcentratie steeds hoger . Er kwamen zoutkristallen
die Doordat de de steeds
overspoelde
zoutlagen vormden . Oceaan binnenzee weer
dit herhaalde proces zich . Daardoor kwam er een zoutsteenlaag die
wel 1 am dik kan z n .
Dankz dat droge klimaat kan er nu zout worden
gewonnen .
Het word op 3 km diepte opgelost met water en
omhoog gepompt .
Steenkool en aardgas in Nederland
In de periode voor de perm ,
het Carboon , lag nederland op de plek waar
Suriname ligt begroeiing weelderig :
mangrovebossen
nu .
De was grote varens en
grote oppervlakten afgestorven planten
strekten zich over uit .
kwamen
in het zuurstofarme water terecht : er ontstonden veenlagen . Als planten
droog z n bestaan ze voor 50% uit koolstof en verder uit waterstof en
zuurstof .
Als dode planten in een zuurstofarme omgeving ontbinden ontstaan
waterdamp , moerasgas en koolzuurgas . Ze kunnen makkel k ontsnappen .
Bacteriën onttrekken zuurstof aan de plantenresten . Er verdw nt weinig
koolstof en het aandeel koolstof in de achterbl vende massa neemt toe .
Dit inkorting proces gaat verder wanneer plantenresten door dikke lagen
sendimenten worden bedekt en dieper in de aardkorst b een hogere
temperatuur en druk worden samengeperst . als ze door inkorting snel
worden bedekt kunnen de gassen niet ontsnappen . De dikke zoutlagen
uit het perm vormen een
goed dekgesteente om de ontsnappende gassen
tegen te houden .
Aan alleen een
dekgesteente heb je niet genoeg .
het
gas moet worden opgeslagen .
Zandlagen uit het perm die onder zout -
lagen lagen boden daar voldoende ruimte voor .
ijijij
ij
ijij
ijijijij
Perm
De perm is een geologische t dperk die duurde van 300 miljoen tot 250 miljoen
jaar geleden . Sedimenten ( Neil steen bodem) die in die t d op de oceaanbodem z n
gevormd kunnen via diepzeeboringen naar boven worden gehaald . Daardoor is
het
gelukt om de ligging van continenten in die t d te reconstrueren . Continent -
verschuivingen met zeespiegelbewegingen z n bepalend geweest voor veranderingen
in het klimaat .
Alfred Wegener
In 1915 publiceerde Alfred Wegener een boek met z n idee over de vorming
van continenten .
Volgens hem hebben alle continenten vroeger aan elkaar gezeten .
H noemde dit oercontinent pangea en de Oceaan er omheen pantnaiassa .
Pangea
bestond uit twee grote stukken .
In het noorden Laarazië en in het zuiden
Gondwana .
Europa ,
Azië en Noord -
Amerika z n restanten van Laarazië en
Zuid-Amerika ,
Afrika , India ,
Australië en Antartica van Gondwana .
H had
geen verklaring waarom Pangea was opengebroken en waarom de continenten
verschoven .
Mid -
oceanische ruggen
Sinds 1950 is het bekend dat in het midden van de Atlantische Oceaan een
gebergterug loopt ,
de midden Atlantische rug . Die strekt zich uit van sland
tot Antartica . Dit is niet uniek want dit soort gebergtegordels liggen ook in
de andere Door het is veel
oceanen . onderzoek van gesteente gebleken dat met
is dan gesteente continenten Hoe verder weg
jonger van de . van de onderzeese
gebergteketens met gesteente ligt ,
hoe ouder het bleek te z n . Het oude
gesteente ligt dus tegen de continenten aan . midden in de gebergten open
breuken waar magma uit komt .
nieuw gesteente wordt dus opz geschoven
zodat er dan weer nieuw gesteente kan opwellen . Dit wordt seafloor
spreading genoemd .
aardplaten
de aardkorst bestaat uit delen die b de Mid oceanische
-
ruggen uit elkaar
dr ven . De oceaanbodem neemt daarb stukken continent mee . Als oceanische
platen aangroeien b de Mid -
oceanische ruggen moeten ze
ergens anders
worden afgebroken om plaats te maken voor de nieuwe aardkorst . 20 z n er
plekken waar platen botsen , de ene plaat onder de andere duikt en wordt
vernietigd . De
beweging van de platen komt door warmte van de aarde .
Het binnenste van de aarde is zeer heet .
De warmte st gt op maar als
het b het aardoppervlak aankomt is net afgekoeld waardoor het naar beneden
convectiestromen
zakt .
gebieden
op deze manier ontstaan convectiestromen . In waar
omhoog geduwd
naar boven komen wordt de aardkorst en scheurt .
De platen w ken uiteen en het gebied ertussen wordt opgevuld met
magma .
Hierdoor ontstaan de Mid -
oceanische ruggen .
ijijij
ij
ijij
ij
ijij ij ij ij
, Supercontinent
Pangea was ontstaan door botsing van kleinere platen . Oude gebergten laten
zien waar de platen tegen elkaar gebotst z n .
Pangea strekte uit van
In deze t d de een
content
Pool groot
tot poot . kende een deel van wereld
droog Dit
inaal klimaat : . kwam doordat veel land ver van de Oceaan
lag . Er
lag veel swater opgeslagen in de skap van Gondwana . Hierdoor
stond de zeespiegel laag . Door een lage zeespiegel werden gesteenten bloot
gesteld aan wind en erosie . Het afbraakmateriaal namen rivieren mee naar
oceanen . De flora en fauna in de oceanen kregen meer voedingsstoffen en
konden zich uitbreiden .
Plantengroei leidde tot minder CO2 aan de atmosfeer
Dit leidde weer tot vermindering van het broeikaseffect en dus afkoeling .
Daardoor groeiden de skappen en daalde de zeespiegel nog meer Zandlagen .
die door woest nen werd afgezet werden samengedrukt tot
zandsteen
wind in de
z n zer De rode komt door
deeltjes
en nog steeds te herkennen .
kleur
genoemd
. Hierdoor werd deze periode ook wel rednouse earth .
zout in Nederland
ook in Nederland z n lagen zandsteen op een diepte van ong .
4/5 km .
Gedurende de perm lag nederland op 20430° v. B . waar nu de Sahara ligt .
Het maakte deel uit van een grote woest n die zich van engeland tot polen
strekte . aan het einde van de perm overstroomde dit
gebied door een uitloper
van de Panthaiassa Oceaan : noordel ke helft van Duitsland en Polen . In de
gevormde binnenzee verdampte het water
vanwege het droge klimaat en
hierdoor werd de zoutconcentratie steeds hoger . Er kwamen zoutkristallen
die Doordat de de steeds
overspoelde
zoutlagen vormden . Oceaan binnenzee weer
dit herhaalde proces zich . Daardoor kwam er een zoutsteenlaag die
wel 1 am dik kan z n .
Dankz dat droge klimaat kan er nu zout worden
gewonnen .
Het word op 3 km diepte opgelost met water en
omhoog gepompt .
Steenkool en aardgas in Nederland
In de periode voor de perm ,
het Carboon , lag nederland op de plek waar
Suriname ligt begroeiing weelderig :
mangrovebossen
nu .
De was grote varens en
grote oppervlakten afgestorven planten
strekten zich over uit .
kwamen
in het zuurstofarme water terecht : er ontstonden veenlagen . Als planten
droog z n bestaan ze voor 50% uit koolstof en verder uit waterstof en
zuurstof .
Als dode planten in een zuurstofarme omgeving ontbinden ontstaan
waterdamp , moerasgas en koolzuurgas . Ze kunnen makkel k ontsnappen .
Bacteriën onttrekken zuurstof aan de plantenresten . Er verdw nt weinig
koolstof en het aandeel koolstof in de achterbl vende massa neemt toe .
Dit inkorting proces gaat verder wanneer plantenresten door dikke lagen
sendimenten worden bedekt en dieper in de aardkorst b een hogere
temperatuur en druk worden samengeperst . als ze door inkorting snel
worden bedekt kunnen de gassen niet ontsnappen . De dikke zoutlagen
uit het perm vormen een
goed dekgesteente om de ontsnappende gassen
tegen te houden .
Aan alleen een
dekgesteente heb je niet genoeg .
het
gas moet worden opgeslagen .
Zandlagen uit het perm die onder zout -
lagen lagen boden daar voldoende ruimte voor .
ijijij
ij
ijij
ijijijij
