Inleiding - Hoofdstuk 1 en 2 maatschappelijke vraagstukken
Welke onderliggende waarden en belangen botsen in de discussie over automatisch
donorschap?
Bij de discussie om Nederlanders automatisch orgaandonor te laten worden, is er een
spanning tussen het belang van een individu en van het collectief. Wat belangrijk kan zijn
voor één persoon is niet altijd belangrijk voor een hele groep.
Regels en wetten zijn er om botsingen te beperken.
Als mensen het niet eens zijn met regels of afspraken wordt er vaak gezocht naar een
compromis.
Normen een waarden
Waarden zijn uitgangspunten of principes die mensen belangrijk vinden in hun leven en die
ze daarom willen nastreven.
Normen zijn opvattingen over hoe je je op grond van een bepaalde waarde hoort te
gedragen. (een sociale verplichting)
Waarde - Eerlijkheid → Norm - niet stelen
Waarde - Familie → Norm - Je zorgt voor je ouders als ze ouder worden
Voorbeelden van Maatschappelijke Vraagstukken
Wat doen met...
Milieuvervuiling?
Werkloosheid?
Criminaliteit?
Iets is een maatschappelijk vraagstuk als..
1. Grote groepen in de samenleving de gevolgen ervan ondervinden.
2. Tegengestelde belangen meespelen.
3. Een gemeenschappelijke oplossing nodig is.
Verschil tussen persoonlijke problemen en publieke kwesties is dat bij een persoonlijk
probleem heeft alleen de persoon zelf er last van en bij een publieke kwestie hebben
meerdere mensen er last van.
Veel maatschappelijke problemen zijn grensoverschrijdend.
Maatschappelijke vraagstukken gaan over problemen op macroniveau: Het zijn
grootschalige vraagstukken. De gevolgen zijn op microniveau merkbaar.
Bij maatschappelijke vraagstukken zijn er verschillende visies voor het probleem en de
oplossing. Dit komt doordat betrokkenen verschillende belangen hebben.
Belangentegenstellingen kunnen ontstaan uit verschillen in levensovertuiging of
sociaaleconomische positie.
Een belang heeft vaak met een financieel voor- of nadeel te maken.
, Een dilemma is een lastige keuze uit twee of meerdere alternatieven die allemaal duidelijke
nadelen hebben.
Vaak zien we een dilemma tussen individuele en collectieve rationaliteit: kies je voor je
eigen, persoonlijke belang, of voor het belang van de groep of samenleving waar je toe
behoort.
Gemeenschappelijke oplossingen
In Nederland wegen de politici de verschillende belangen tegen elkaar af. Zij stellen nieuwe
regels vast. Het oplossen van een maatschappelijk vraagstuk brengt vaak nieuwe
regels/wetten met zich mee.
Dynamische samenleving
Sommige ontwikkelingen hebben onvoorziene gevolgen: de vergrijzing is het gevolg van
medische vooruitgang.
Het constant veranderen van normen, waarden en belangen noem je de dynamiek van de
samenleving. Deze is afhankelijk van:
● De plaats - Door het kastenstelsel in Nepal zijn de mensen in Nepal vanaf hun
geboorte ongelijk. Dat wordt daar als normaal ervaren.
● De tijd - Op zondag zijn veel winkels in Nederland open, terwijl er vroeger de Wet op
de zondagsrust bestond.
● De groep - Internationaal georiënteerde jongeren zien culturele uitwisseling als een
verrijking voor Nederland.
Vier thema’s van maatschappijleer
Rechtsstaat - Een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn. Bovendien geniet de burger bescherming
van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid.
Parlementaire democratie - Een parlementaire democratie is een representatieve
democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de
wetgevende macht, invloed hebben op het beleid.
Pluriforme samenleving - Mensen met verschillende culturen, levensstijlen en religies
leven naast elkaar. Tolerantie en sociale cohesie kunnen bijdragen aan het prettig
samenleven van mensen.
Verzorgingsstaat - De overheid zorgt voor welvaart en welzijn voor alle burgers in de
samenleving. Met welvaart bedoelen we dat mensen voldoende inkomen krijgen om van te
kunnen leven en met welzijn gaat het om de gezondheid van mensen.
Bij het bestuderen en analyseren van een maatschappelijk vraagstuk worden een aantal
kernconcepten gebruikt.
● Normen en waarden
● Belangen
● Macht
● Sociale ongelijkheid
● Sociale cohesie
Welke onderliggende waarden en belangen botsen in de discussie over automatisch
donorschap?
Bij de discussie om Nederlanders automatisch orgaandonor te laten worden, is er een
spanning tussen het belang van een individu en van het collectief. Wat belangrijk kan zijn
voor één persoon is niet altijd belangrijk voor een hele groep.
Regels en wetten zijn er om botsingen te beperken.
Als mensen het niet eens zijn met regels of afspraken wordt er vaak gezocht naar een
compromis.
Normen een waarden
Waarden zijn uitgangspunten of principes die mensen belangrijk vinden in hun leven en die
ze daarom willen nastreven.
Normen zijn opvattingen over hoe je je op grond van een bepaalde waarde hoort te
gedragen. (een sociale verplichting)
Waarde - Eerlijkheid → Norm - niet stelen
Waarde - Familie → Norm - Je zorgt voor je ouders als ze ouder worden
Voorbeelden van Maatschappelijke Vraagstukken
Wat doen met...
Milieuvervuiling?
Werkloosheid?
Criminaliteit?
Iets is een maatschappelijk vraagstuk als..
1. Grote groepen in de samenleving de gevolgen ervan ondervinden.
2. Tegengestelde belangen meespelen.
3. Een gemeenschappelijke oplossing nodig is.
Verschil tussen persoonlijke problemen en publieke kwesties is dat bij een persoonlijk
probleem heeft alleen de persoon zelf er last van en bij een publieke kwestie hebben
meerdere mensen er last van.
Veel maatschappelijke problemen zijn grensoverschrijdend.
Maatschappelijke vraagstukken gaan over problemen op macroniveau: Het zijn
grootschalige vraagstukken. De gevolgen zijn op microniveau merkbaar.
Bij maatschappelijke vraagstukken zijn er verschillende visies voor het probleem en de
oplossing. Dit komt doordat betrokkenen verschillende belangen hebben.
Belangentegenstellingen kunnen ontstaan uit verschillen in levensovertuiging of
sociaaleconomische positie.
Een belang heeft vaak met een financieel voor- of nadeel te maken.
, Een dilemma is een lastige keuze uit twee of meerdere alternatieven die allemaal duidelijke
nadelen hebben.
Vaak zien we een dilemma tussen individuele en collectieve rationaliteit: kies je voor je
eigen, persoonlijke belang, of voor het belang van de groep of samenleving waar je toe
behoort.
Gemeenschappelijke oplossingen
In Nederland wegen de politici de verschillende belangen tegen elkaar af. Zij stellen nieuwe
regels vast. Het oplossen van een maatschappelijk vraagstuk brengt vaak nieuwe
regels/wetten met zich mee.
Dynamische samenleving
Sommige ontwikkelingen hebben onvoorziene gevolgen: de vergrijzing is het gevolg van
medische vooruitgang.
Het constant veranderen van normen, waarden en belangen noem je de dynamiek van de
samenleving. Deze is afhankelijk van:
● De plaats - Door het kastenstelsel in Nepal zijn de mensen in Nepal vanaf hun
geboorte ongelijk. Dat wordt daar als normaal ervaren.
● De tijd - Op zondag zijn veel winkels in Nederland open, terwijl er vroeger de Wet op
de zondagsrust bestond.
● De groep - Internationaal georiënteerde jongeren zien culturele uitwisseling als een
verrijking voor Nederland.
Vier thema’s van maatschappijleer
Rechtsstaat - Een rechtsstaat is een staat waarin vrijheid, rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid voor de burger heel belangrijk zijn. Bovendien geniet de burger bescherming
van zijn rechten en vrijheden, tegen medeburgers én tegen de overheid.
Parlementaire democratie - Een parlementaire democratie is een representatieve
democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de
wetgevende macht, invloed hebben op het beleid.
Pluriforme samenleving - Mensen met verschillende culturen, levensstijlen en religies
leven naast elkaar. Tolerantie en sociale cohesie kunnen bijdragen aan het prettig
samenleven van mensen.
Verzorgingsstaat - De overheid zorgt voor welvaart en welzijn voor alle burgers in de
samenleving. Met welvaart bedoelen we dat mensen voldoende inkomen krijgen om van te
kunnen leven en met welzijn gaat het om de gezondheid van mensen.
Bij het bestuderen en analyseren van een maatschappelijk vraagstuk worden een aantal
kernconcepten gebruikt.
● Normen en waarden
● Belangen
● Macht
● Sociale ongelijkheid
● Sociale cohesie
