Inleiding bestuursrecht hoorcollege week 1
Inleiding tot het bestuursrecht en de Awb
De drie B’s: bestuursorgaan
Bestuursrecht is de relatie tussen overheid en burger.
Alles wat rechtstreeks invloed heeft op ons leven is bestuursrecht.
Het is een verticale relatie.
Wat is bestuursrecht?
- bestuursrecht ziet op de verhouding tussen de overheid en burgers
- kern van het bestuursrecht:
De overheid kan eenzijdig de rechtspositie van burgers vaststellen
Oftewel: de overheid oefent macht uit
Hoe wordt die macht begrensd?
Aan welke rechtsnormen moet de overheid zich houden?
En welke rechtsbescherming staat tegen overheidshandelingen open?
Leerdoelen van deze week
Na afronding van deze week:
- Kunt u onderscheid tussen het algemeen en bijzonder bestuursrecht aangeven.
- Kunt u het volgende kernbegrip van het bestuursrecht definiëren en op een eenvoudige
bestuursrechtelijke toepassen: het bestuursorgaanbegrip.
Algemeen en bijzonder bestuursrecht
In 2003 waren er:
- 1790 wetten
- 2680 algemene maatregelen van bestuur
- 7664 ministeriële regelingen
Awb
- sociale zekerheid
- gezondheidsrecht
- onderwijsrecht
- mededingingsrecht
- omgevingsrecht
- vreemdelingenrecht
Algemeen bestuursrecht
- Wordt behandeld in de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
- Worden algemene regels gegeven over de rechtsbescherming, handhaving en bijvoorbeeld
de begrippen bestuursorgaan, delegatie, attributie, mandaat, besluit en beschikking.
Doelen Awb:
1. Meer eenheid brengen in de bestuursrechtelijke wetgeving
2. Bestuursrechtelijke wetgeving systematiseren en vereenvoudigen
3. Normen die in de rechtspraak zijn ontwikkeld codificeren (= opnemen in de wet)
Bijzonder bestuursrecht
- Richt zich op een bepaald onderdeel van het bestuursrecht.
Voorbeelden: vreemdelingenrecht, belastingrecht, milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht.
- Zijn geregeld in speciale bestuursrechtelijke wetten
1
,Functies van het bestuursrecht
“Bestuursrecht is recht van, voor en tegen het bestuur.”
- Van het bestuur: instrumentele functie.
Bestuursrecht geeft instrumenten om doelstellingen van overheidsbeleid te realiseren.
Bijvoorbeeld een wet die een vergunning verplicht stelt aan de ene kant maar daarna ook de
vergunning zelf die weer voorwaarden met zich mee kan brengen.
- voor het bestuur: normerende functie.
De overheid moet mensen gelijk behandelen.
Het geeft regels waar de overheid zich aan moet houden.
Verbod van vooringenomenheid
- tegen het bestuur: waarborgfunctie.
Is rechtsbescherming voor mensen in de maatschappij. Op grond van het bestuursrecht dient
de overheid zich namelijk te houden aan de geschreven wetten, besluiten, regelingen,
beleidsregels enz) en de ongeschreven rechtsnormen (algemene beginselen van behoorlijk
bestuur die niet gecodificeerd zijn) en deze rechtsnormen bieden daarbij tevens bescherming
tegen besluiten van de overheid (bijvoorbeeld door middel van het maken van bezwaar of het
instellen van beroep).
Ontstaansgeschiedenis van de Awb
- bestuursrecht van oudsher vooral bijzonder bestuursrecht.
Hierdoor had elke wet een andere regeling. Daarom is besloten om te gaan systematiseren:
veranderen naar Awb.
- Algemene wet bestuursrecht:
Vanaf 1994, opgebouwd in tranches
Doelen van de Awb:
- bevorderen eenheid
- systematiseren en vereenvoudigen
- codificeren van jurisprudentie
- regelen van algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving
Awb, omdat wetten heel erg verschillend waren.
Gelaagde opbouw Awb: rechtsbescherming. Hierdoor regelt de wet eerst algemene
bepalingen over een onderwerp en vervolgens bijzondere bepalingen. Consequentie:
vereenvoudigen van de wet. Is dit echt zo? Wat is de reden voor de gelaagde structuur?
Bijzondere bepalingen bezwaar (7) en beroep (8)
Algemene bepalingen en bezwaar en beroep: 6
Begrippen: 1
2
,Specifiek voor de bestuursrechter alleen in hoofdstuk 8.
Gelaagde opbouw Awb: besluitvorming.
1 type besluit: handhaving: H5
Besluiten, bijzonder: H4
Besluiten, algemeen: H3
Algemeen verkeer: H2
Begrippen: H1
Hierdoor moet je vaak naar meerdere hoofdstukken kijken voor een norm van de overheid.
Verschillende soorten regels in de Awb
In de Awb vinden we:
- Dwingend recht
Afwijking van de Awb in beginsel niet mogelijk. Gebeurt dit wel dan is de
overeenkomst nietig.
De wet kent deze bepalingen bij belangrijke onderwerpen, waarvan de wetgever niet
wilde dat contractspartijen ze anders zouden regelen.
Ook onderwerpen waarin het waarschijnlijk is dat er één sterke en één zwakke partij
bij de overeenkomst zijn betrokken zijn vaak dwingend recht. Zo wordt de zwakke
partij beschermd.
Heel hoofdstuk 8 van de Awb is een vorm van dwingend recht.
- Regelend recht
Awb bevat de hoofdregel, maar staat afwijking uitdrukkelijk toe.
Tegenovergestelde van het dwingend recht.
De meeste civielrechtelijke bepalingen betreffen regelend recht. De wetgever is
namelijk, behoudens uitzonderingen, van mening dat de partijen bij de overeenkomst
beter zelf kunnen inschatten wat goed voor ze is, dan dat dwingendrechtelijke
bepalingen dat kunnen.
Handig voor bijvoorbeeld maatwerk.
- Aanvullend recht
Bijzondere wet bevat hoofdregel, maar wanneer daarin niets staat, geldt Awb
Regels van aanvullend recht zijn rechtsregels waar betrokkenen juist wel van mogen
afwijken, bijvoorbeeld door een overeenkomst te sluiten.
Geldt alleen als het niet ergens anders is geregeld.
3
, - Facultatief recht
Awb geldt in principe niet alleen als er staat dat het wel geldt.
De bijzondere wetgever kan een bepaling uit de Awb van toepassing verklaren
Bepalingen die in principe niet gelden, tenzij de (lagere) wetgever bepaalt dat deze
bepalingen wel moeten worden opgevolgd.
Wat betekent het? Hoe herken je het?
Dwingend Awb regel geldt: afwijken kan Ontbreken van de woorden: “wettelijk
bij 1 wet in formele zin mits 2 voorschrift”
uitdrukkelijk.
Regelend Awb regel geldt, tenzij een “Tenzij bij wettelijk voorschrift anders
wettelijk voorschrift (uit het is bepaald”
bijzonder bestuursrecht) afwijkt.
Aanvullend Wettelijk voorschrift geldt; als “Bij wettelijk voorschrift…” – awb
deze ontbreekt geldt de awb regel
regel.
Facultatief Awb bepaling is alleen van “Indien dat bij wettelijk voorschrift (of
toepassing indien een wettelijk besluit) is bepaald.”
voorschrift/besluit daarvoor
kiest.
Drie kernbegrippen in het bestuursrecht
Artikel 8:1, artikel 1:3, artikel 2:4
Artikel 8:1
Een belanghebbende kan tegen een besluit beroep instellen bij de bestuursrechter.
Artikel 1:3
Onder besluit wordt verstaan: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende
een publiekrechtelijke rechtshandeling.
Artikel 2:4
Het bestuursorgaan vervult zijn taak zonder vooringenomenheid.
Bestuursorgaan = overheid
Je kan alleen naar de rechter stappen als je belanghebbend bent.
De drie B’s:
- Belanghebbende
- Besluit
- Bestuursorgaan
Waarom is het zijn van bestuursorgaan van belang?
- de Awb is alleen van toepassing op het handelen van bestuursorganen
- geen bestuursorgaan, dan ook geen besluit, zie art. 1:3 Awb
- geen besluit, dan ook geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming (bezwaar, beroep)
Waarom liever naar de bestuursrechter dan naar de civiele rechter?
Bestuursrechtspraak is:
4
Inleiding tot het bestuursrecht en de Awb
De drie B’s: bestuursorgaan
Bestuursrecht is de relatie tussen overheid en burger.
Alles wat rechtstreeks invloed heeft op ons leven is bestuursrecht.
Het is een verticale relatie.
Wat is bestuursrecht?
- bestuursrecht ziet op de verhouding tussen de overheid en burgers
- kern van het bestuursrecht:
De overheid kan eenzijdig de rechtspositie van burgers vaststellen
Oftewel: de overheid oefent macht uit
Hoe wordt die macht begrensd?
Aan welke rechtsnormen moet de overheid zich houden?
En welke rechtsbescherming staat tegen overheidshandelingen open?
Leerdoelen van deze week
Na afronding van deze week:
- Kunt u onderscheid tussen het algemeen en bijzonder bestuursrecht aangeven.
- Kunt u het volgende kernbegrip van het bestuursrecht definiëren en op een eenvoudige
bestuursrechtelijke toepassen: het bestuursorgaanbegrip.
Algemeen en bijzonder bestuursrecht
In 2003 waren er:
- 1790 wetten
- 2680 algemene maatregelen van bestuur
- 7664 ministeriële regelingen
Awb
- sociale zekerheid
- gezondheidsrecht
- onderwijsrecht
- mededingingsrecht
- omgevingsrecht
- vreemdelingenrecht
Algemeen bestuursrecht
- Wordt behandeld in de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
- Worden algemene regels gegeven over de rechtsbescherming, handhaving en bijvoorbeeld
de begrippen bestuursorgaan, delegatie, attributie, mandaat, besluit en beschikking.
Doelen Awb:
1. Meer eenheid brengen in de bestuursrechtelijke wetgeving
2. Bestuursrechtelijke wetgeving systematiseren en vereenvoudigen
3. Normen die in de rechtspraak zijn ontwikkeld codificeren (= opnemen in de wet)
Bijzonder bestuursrecht
- Richt zich op een bepaald onderdeel van het bestuursrecht.
Voorbeelden: vreemdelingenrecht, belastingrecht, milieurecht en het ruimtelijk bestuursrecht.
- Zijn geregeld in speciale bestuursrechtelijke wetten
1
,Functies van het bestuursrecht
“Bestuursrecht is recht van, voor en tegen het bestuur.”
- Van het bestuur: instrumentele functie.
Bestuursrecht geeft instrumenten om doelstellingen van overheidsbeleid te realiseren.
Bijvoorbeeld een wet die een vergunning verplicht stelt aan de ene kant maar daarna ook de
vergunning zelf die weer voorwaarden met zich mee kan brengen.
- voor het bestuur: normerende functie.
De overheid moet mensen gelijk behandelen.
Het geeft regels waar de overheid zich aan moet houden.
Verbod van vooringenomenheid
- tegen het bestuur: waarborgfunctie.
Is rechtsbescherming voor mensen in de maatschappij. Op grond van het bestuursrecht dient
de overheid zich namelijk te houden aan de geschreven wetten, besluiten, regelingen,
beleidsregels enz) en de ongeschreven rechtsnormen (algemene beginselen van behoorlijk
bestuur die niet gecodificeerd zijn) en deze rechtsnormen bieden daarbij tevens bescherming
tegen besluiten van de overheid (bijvoorbeeld door middel van het maken van bezwaar of het
instellen van beroep).
Ontstaansgeschiedenis van de Awb
- bestuursrecht van oudsher vooral bijzonder bestuursrecht.
Hierdoor had elke wet een andere regeling. Daarom is besloten om te gaan systematiseren:
veranderen naar Awb.
- Algemene wet bestuursrecht:
Vanaf 1994, opgebouwd in tranches
Doelen van de Awb:
- bevorderen eenheid
- systematiseren en vereenvoudigen
- codificeren van jurisprudentie
- regelen van algemene onderwerpen die niet goed passen in bijzondere regelgeving
Awb, omdat wetten heel erg verschillend waren.
Gelaagde opbouw Awb: rechtsbescherming. Hierdoor regelt de wet eerst algemene
bepalingen over een onderwerp en vervolgens bijzondere bepalingen. Consequentie:
vereenvoudigen van de wet. Is dit echt zo? Wat is de reden voor de gelaagde structuur?
Bijzondere bepalingen bezwaar (7) en beroep (8)
Algemene bepalingen en bezwaar en beroep: 6
Begrippen: 1
2
,Specifiek voor de bestuursrechter alleen in hoofdstuk 8.
Gelaagde opbouw Awb: besluitvorming.
1 type besluit: handhaving: H5
Besluiten, bijzonder: H4
Besluiten, algemeen: H3
Algemeen verkeer: H2
Begrippen: H1
Hierdoor moet je vaak naar meerdere hoofdstukken kijken voor een norm van de overheid.
Verschillende soorten regels in de Awb
In de Awb vinden we:
- Dwingend recht
Afwijking van de Awb in beginsel niet mogelijk. Gebeurt dit wel dan is de
overeenkomst nietig.
De wet kent deze bepalingen bij belangrijke onderwerpen, waarvan de wetgever niet
wilde dat contractspartijen ze anders zouden regelen.
Ook onderwerpen waarin het waarschijnlijk is dat er één sterke en één zwakke partij
bij de overeenkomst zijn betrokken zijn vaak dwingend recht. Zo wordt de zwakke
partij beschermd.
Heel hoofdstuk 8 van de Awb is een vorm van dwingend recht.
- Regelend recht
Awb bevat de hoofdregel, maar staat afwijking uitdrukkelijk toe.
Tegenovergestelde van het dwingend recht.
De meeste civielrechtelijke bepalingen betreffen regelend recht. De wetgever is
namelijk, behoudens uitzonderingen, van mening dat de partijen bij de overeenkomst
beter zelf kunnen inschatten wat goed voor ze is, dan dat dwingendrechtelijke
bepalingen dat kunnen.
Handig voor bijvoorbeeld maatwerk.
- Aanvullend recht
Bijzondere wet bevat hoofdregel, maar wanneer daarin niets staat, geldt Awb
Regels van aanvullend recht zijn rechtsregels waar betrokkenen juist wel van mogen
afwijken, bijvoorbeeld door een overeenkomst te sluiten.
Geldt alleen als het niet ergens anders is geregeld.
3
, - Facultatief recht
Awb geldt in principe niet alleen als er staat dat het wel geldt.
De bijzondere wetgever kan een bepaling uit de Awb van toepassing verklaren
Bepalingen die in principe niet gelden, tenzij de (lagere) wetgever bepaalt dat deze
bepalingen wel moeten worden opgevolgd.
Wat betekent het? Hoe herken je het?
Dwingend Awb regel geldt: afwijken kan Ontbreken van de woorden: “wettelijk
bij 1 wet in formele zin mits 2 voorschrift”
uitdrukkelijk.
Regelend Awb regel geldt, tenzij een “Tenzij bij wettelijk voorschrift anders
wettelijk voorschrift (uit het is bepaald”
bijzonder bestuursrecht) afwijkt.
Aanvullend Wettelijk voorschrift geldt; als “Bij wettelijk voorschrift…” – awb
deze ontbreekt geldt de awb regel
regel.
Facultatief Awb bepaling is alleen van “Indien dat bij wettelijk voorschrift (of
toepassing indien een wettelijk besluit) is bepaald.”
voorschrift/besluit daarvoor
kiest.
Drie kernbegrippen in het bestuursrecht
Artikel 8:1, artikel 1:3, artikel 2:4
Artikel 8:1
Een belanghebbende kan tegen een besluit beroep instellen bij de bestuursrechter.
Artikel 1:3
Onder besluit wordt verstaan: een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende
een publiekrechtelijke rechtshandeling.
Artikel 2:4
Het bestuursorgaan vervult zijn taak zonder vooringenomenheid.
Bestuursorgaan = overheid
Je kan alleen naar de rechter stappen als je belanghebbend bent.
De drie B’s:
- Belanghebbende
- Besluit
- Bestuursorgaan
Waarom is het zijn van bestuursorgaan van belang?
- de Awb is alleen van toepassing op het handelen van bestuursorganen
- geen bestuursorgaan, dan ook geen besluit, zie art. 1:3 Awb
- geen besluit, dan ook geen bestuursrechtelijke rechtsbescherming (bezwaar, beroep)
Waarom liever naar de bestuursrechter dan naar de civiele rechter?
Bestuursrechtspraak is:
4
