Profe
SAMENVATTING
PROFESSIONELE
OPVOEDERS
Universiteit van Amsterdam
Soraya Symor
2020/2021
, Inhoudsopgave
Webcollege 1: Gehechtheidstheorie 2
Artikelen bij webcollege 1: 5
Webcollege 2: Verschillende rollen en kwaliteit leerkracht 9
Artikelen bij webcollege 2: 16
Webcollege 3: Effecten leerkracht-leerling relatie op leerlinguitkomsten 19
Artikelen bij webcollege 3: 27
Webcollege 4: Effect leerlingkenmerken op relaties met leerkrachten 29
Artikelen bij webcollege 4: 38
Webcollege 5: De residentiële setting: kindkenmerken 42
Artikelen bij webcollege 5: 50
Webcollege 6: effecten van groepsleider-kindrelatie op kinduitkomsten 54
Artikelen bij webcollege 6: 62
Webcollege 7: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders in de residentiële setting 67
Artikelen bij webcollege 7: 72
Vragen per webcollege 76
1
Soraya Symor
,Webcollege 1: Gehechtheidstheorie
Introductie Toepassing gehechtheidstheorie op professionele opvoeders
Basisidee gehechtheidstheorie: Sensitiviteit is van invloed op de mentale representatie van een kind zoals
emotionele veiligheid en zelfwaardering. Hoe anderen op jouw reageren is van invloed op hoe jij jezelf
waardeert. Als hieraan wordt voldaan kun je de omgeving exploreren.
Kunnen relaties met professionele opvoeders (leerkrachten, pm-ers, groepsleiders) gezien worden als
gehechtheidsrelaties?
Wat is een gehechtheidsrelatie?
‘…a relatively long-enduring tie in which the partner is important as an unique individual and is interchangable
with none other’ (Ainsworth, 1989)
'... een relatief langdurige band waarin de partner als uniek individu belangrijk is en met niemand anders
inwisselbaar is’
Dus….
1. Een speciale emotionele band die
• Een duurzaam, exclusief (uniek) karakter heeft
• Niet per definitie wederkerig is
• Een belangrijke context biedt voor het (leren) reguleren van emoties
2. Gehechtheidsband is meer dan een affectieve band
→onderscheidend kenmerk: het zoeken van veiligheid bij de partner
Zie Ainsworth, 1991
2
Soraya Symor
, Relaties met professionele opvoeders als gehechtheidsrelaties? (Verschueren & Koomen, 2012)
Relatie met professionele opvoeders is
• Niet langdurig
• Niet exclusief
MAAR TOCH gelijkenissen:
• bv. vergelijkbare reacties bij stress
→veilige haven: nabijheid bij stress
→veilige basis: voor exploratie omgeving
Professionele opvoeders nodig als potentiële gehechtheidsfiguren?
• Jonge kinderen (kinderopvang, kleuters)
• Kinderen uit bepaalde risicogroepen
• Kinderen in overgangssituaties (verhuizen, van school veranderen)
• Kinderen die lijden onder (duurzame) stress in het gezin (bijv. bij een vechtscheiding de leraar
opzoeken als vervangend hechtingfiguur, de leraar zorgt dan voor voldoende compensatie)
• Kinderen in jeugdzorg
Emotionele veiligheid (lastig concept om te meten, wordt vaak niet gemeten bij onderzoeken)
• …is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen functioneren
• Alternatieven: passiviteit, agressie, drugsgebruik etc.
• Als het je zelf niet lukt……… …hechtingsfiguur nodig
Verder……(de gehechtheidstheorie biedt nog meer als we het gaan toepassen op relaties met professionele
opvoeders)
• Gelijkenissen tussen ouder & kind gehechtheid en professionele opvoeder& kind gehechtheid/relatie.
o Aantal studies: Als kinderen veilig gehecht/relatie zijn aan hun ouders, hebben ze vaak ook
een betere band met de leerkracht. Dus als kinderen met hun primaire opvoeders een goede
band opbouwen, veilig gehecht bent, je ook met andere opvoeders, zoals leerkrachten en
PM’ers makkelijker een positieve band opbouwt, dan wanneer je onveilig bent gehecht.
→mentale representaties kind
• Compenserende rol hechting professionele opvoeder
o Als het je niet lukt om je veilig te hechten aan jouw eigen ouders, kan een goede band met
een professionele opvoeder helpen om dat te compenseren.
• Belang affectieve relatie/ sensitiviteit
o De pedagogische rol van de leerkracht is ook erg gestimuleerd door de gehechtheidstheorie.
Het is misschien niet altijd zo dat je je hecht aan een leerkracht, maar het belang dat ook de
emotionele band belangrijk kan zijn voor de ontwikkeling van kinderen, dat is ontstaan op
basis van de gehechtheidstheorie.
• Basis voor interventies
Mentale representaties
• Intern werkmodel/ geïnternaliseerd beeld v.d. relatie met een belangrijk persoon (vaak ouders, later
leerkrachten, PM’ers) = gevoelens, gedachten, verwachtingen over…
….zichzelf, de relatiepartner en de onderlinge relatie
• Op basis hiervan vorm jij een beeld hoe het zit in relaties met anderen.
o Ben ik de moeite waard? Zijn anderen te vertrouwen? Zullen mensen er
voor mij zijn?
• Gebaseerd op vroegere ervaringen met relaties/interacties met belangrijke anderen
• (Mede)bepalend voor toekomstig gedrag binnen de relatie.
o Specifiek gedrag van de interactiepartner (bijv. leerkracht) kan je heel anders interpreteren
op basis van de mentale representatie. Dus de manier waarop je kijkt naar hoe anderen met
jouw omgaan, wordt grotendeels bepaald door die mentale representatie.
• MR: Kan later nog aangepast worden op het moment dat je wel weer positieve ervaringen opdoet.
3
Soraya Symor
SAMENVATTING
PROFESSIONELE
OPVOEDERS
Universiteit van Amsterdam
Soraya Symor
2020/2021
, Inhoudsopgave
Webcollege 1: Gehechtheidstheorie 2
Artikelen bij webcollege 1: 5
Webcollege 2: Verschillende rollen en kwaliteit leerkracht 9
Artikelen bij webcollege 2: 16
Webcollege 3: Effecten leerkracht-leerling relatie op leerlinguitkomsten 19
Artikelen bij webcollege 3: 27
Webcollege 4: Effect leerlingkenmerken op relaties met leerkrachten 29
Artikelen bij webcollege 4: 38
Webcollege 5: De residentiële setting: kindkenmerken 42
Artikelen bij webcollege 5: 50
Webcollege 6: effecten van groepsleider-kindrelatie op kinduitkomsten 54
Artikelen bij webcollege 6: 62
Webcollege 7: Relaties tussen ouders en professionele opvoeders in de residentiële setting 67
Artikelen bij webcollege 7: 72
Vragen per webcollege 76
1
Soraya Symor
,Webcollege 1: Gehechtheidstheorie
Introductie Toepassing gehechtheidstheorie op professionele opvoeders
Basisidee gehechtheidstheorie: Sensitiviteit is van invloed op de mentale representatie van een kind zoals
emotionele veiligheid en zelfwaardering. Hoe anderen op jouw reageren is van invloed op hoe jij jezelf
waardeert. Als hieraan wordt voldaan kun je de omgeving exploreren.
Kunnen relaties met professionele opvoeders (leerkrachten, pm-ers, groepsleiders) gezien worden als
gehechtheidsrelaties?
Wat is een gehechtheidsrelatie?
‘…a relatively long-enduring tie in which the partner is important as an unique individual and is interchangable
with none other’ (Ainsworth, 1989)
'... een relatief langdurige band waarin de partner als uniek individu belangrijk is en met niemand anders
inwisselbaar is’
Dus….
1. Een speciale emotionele band die
• Een duurzaam, exclusief (uniek) karakter heeft
• Niet per definitie wederkerig is
• Een belangrijke context biedt voor het (leren) reguleren van emoties
2. Gehechtheidsband is meer dan een affectieve band
→onderscheidend kenmerk: het zoeken van veiligheid bij de partner
Zie Ainsworth, 1991
2
Soraya Symor
, Relaties met professionele opvoeders als gehechtheidsrelaties? (Verschueren & Koomen, 2012)
Relatie met professionele opvoeders is
• Niet langdurig
• Niet exclusief
MAAR TOCH gelijkenissen:
• bv. vergelijkbare reacties bij stress
→veilige haven: nabijheid bij stress
→veilige basis: voor exploratie omgeving
Professionele opvoeders nodig als potentiële gehechtheidsfiguren?
• Jonge kinderen (kinderopvang, kleuters)
• Kinderen uit bepaalde risicogroepen
• Kinderen in overgangssituaties (verhuizen, van school veranderen)
• Kinderen die lijden onder (duurzame) stress in het gezin (bijv. bij een vechtscheiding de leraar
opzoeken als vervangend hechtingfiguur, de leraar zorgt dan voor voldoende compensatie)
• Kinderen in jeugdzorg
Emotionele veiligheid (lastig concept om te meten, wordt vaak niet gemeten bij onderzoeken)
• …is een noodzakelijke voorwaarde om te kunnen functioneren
• Alternatieven: passiviteit, agressie, drugsgebruik etc.
• Als het je zelf niet lukt……… …hechtingsfiguur nodig
Verder……(de gehechtheidstheorie biedt nog meer als we het gaan toepassen op relaties met professionele
opvoeders)
• Gelijkenissen tussen ouder & kind gehechtheid en professionele opvoeder& kind gehechtheid/relatie.
o Aantal studies: Als kinderen veilig gehecht/relatie zijn aan hun ouders, hebben ze vaak ook
een betere band met de leerkracht. Dus als kinderen met hun primaire opvoeders een goede
band opbouwen, veilig gehecht bent, je ook met andere opvoeders, zoals leerkrachten en
PM’ers makkelijker een positieve band opbouwt, dan wanneer je onveilig bent gehecht.
→mentale representaties kind
• Compenserende rol hechting professionele opvoeder
o Als het je niet lukt om je veilig te hechten aan jouw eigen ouders, kan een goede band met
een professionele opvoeder helpen om dat te compenseren.
• Belang affectieve relatie/ sensitiviteit
o De pedagogische rol van de leerkracht is ook erg gestimuleerd door de gehechtheidstheorie.
Het is misschien niet altijd zo dat je je hecht aan een leerkracht, maar het belang dat ook de
emotionele band belangrijk kan zijn voor de ontwikkeling van kinderen, dat is ontstaan op
basis van de gehechtheidstheorie.
• Basis voor interventies
Mentale representaties
• Intern werkmodel/ geïnternaliseerd beeld v.d. relatie met een belangrijk persoon (vaak ouders, later
leerkrachten, PM’ers) = gevoelens, gedachten, verwachtingen over…
….zichzelf, de relatiepartner en de onderlinge relatie
• Op basis hiervan vorm jij een beeld hoe het zit in relaties met anderen.
o Ben ik de moeite waard? Zijn anderen te vertrouwen? Zullen mensen er
voor mij zijn?
• Gebaseerd op vroegere ervaringen met relaties/interacties met belangrijke anderen
• (Mede)bepalend voor toekomstig gedrag binnen de relatie.
o Specifiek gedrag van de interactiepartner (bijv. leerkracht) kan je heel anders interpreteren
op basis van de mentale representatie. Dus de manier waarop je kijkt naar hoe anderen met
jouw omgaan, wordt grotendeels bepaald door die mentale representatie.
• MR: Kan later nog aangepast worden op het moment dat je wel weer positieve ervaringen opdoet.
3
Soraya Symor
