sv bio 5VWO h15
15.1
In het inwendige deel van je oren registeren je evenwichtsorganen hoe de stand van je
hoofd is ten opzichte van de richting van de zwaartekracht en welke bewegingen je hoofd
maakt.
Beide evenwichtsorganen bestaan uit een centraal deel, het vestibulum, en drie
halfcirkelvormige kanalen. Vestibulum en halfcirkelvormige kanalen zijn gevuld met een
vloeistof: endolymfe.
Over rechtlijnige bewegingen krijg je informatie uit je beide maculae. Deze kleine
zintuigorgaantjes bevinden zich in het vestibulum.
De zintuigcellen in een macula steken met lange zintuigharen in een geleilaag met daar
bovenop een laag kalksteentjes. De massa van de kalksteentjes geeft de geleilaag een zekere
‘traagheid’. Dat merk je als je een beweging start (versnellen) of stopt (vertragen). De
zintuigharen buigen in een bepaalde richting, informatie die de zintuigcellen doorgeven aan
de hersenen. Maculae reageren op verandering in snelheid bij een rechtlijnige beweging.
Informatie over draaibewegingen van je hoofd, komt uit drie halfcirkelvormige kanalen. Deze
staan in drie vlakken vrijwel loodrecht op elkaar, om draaiingen in elke richting waar te
nemen: ja-knikken (bovenkanaal), hoofd van links naar rechts naar de schouder laten zakken
(achterkanaal) en nee schudden (zijkanaal). Elk kanaal heeft aan de basis een knobbel met
daarin zintuigcellen met lange zintuigharen. Die haren steken in een geleiachtige massa, de
cupula, die vrij heen en weer kan bewegen met de endolymfe.
Bij elke draaiing van je hoofd bewegen de wanden van de kanalen met daarin de
zintuigcellen en hun zintuigharen mee. Maar de endolymfe beweegt niet direct mee, die
blijft even staan en daarmee ook de cupula. De cupula beweegt als een klapdeur in de
endolymfe ten opzichte van de wand van het kanaal.
De zintuigharen buigen en de zintuigcellen sturen impulsen naar het evenwichtsscentrum in
de hersenstam.
Het evenwichtsscentrum in de hersenstam ontvangt ook informatie uit ogen, gewrichten,
pezen, spieren en huid. Al die informatie gecombineerd, maakt het mogelijk dat we naar een
voorwerp blijven kijken, terwijl we bewegen.
Misselijkheid komt doordat de evenwichtscentrum de informatie uit de diverse zintuigen
niet goed meer kan combineren.
Receptorcellen maken de ‘input’ van informatie mogelijk. Je hebt de volgende typen:
- mechanische receptoren: reageren op uiteenlopende vormen van mechanische
energie zoals aanraking, tast, druk, beweging en geluid.
- chemische receptoren: binnen bepaalde moleculen in intern of extern milieu.
- thermoreceptoren: registeren verschillen in temp.
- pijnreceptoren: er ontstaan impulsen door extreme druk, extreme temp., of door
chemische stoffen die vrijkomen bij weefselbeschadiging.
- lichtreceptoren (fotoreceptoren): impulsen ontstaan door zichtbaar licht.
Adequate prikkel: de soort prikkel waarvoor de prikkeldrempel van een zintuigcel het laagst
is.
Ook bij de membraanpotentiaal van receptorcellen is er een prikkeldrempel.
, sv bio 5VWO h15
Door langdurig prikkelen boven de prikkeldrempel kan de prikkeldrempel van een
receptorcel omhoog gaan. De receptorcel reageert dan minder op de adequate prikkel. Dit
heet gewenning of adaptatie.
15.2
buitenoor en middenoor:
De oorschelp vangt de geluidstrillingen op en geleidt ze via de gehoorgang het oor in.
Oorschelp en gehoorgang vormen het buitenoor.
De trillingen bereiken aan het einde van de gehoorgang het trommelvlies, dat de
gehoorgang afsluit van het middenoor. Het trommelvlies trilt mee met de luchttrillingen. Dat
gaat goed als de luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies gelijk is. Tijdens
dalen/stijgen van vliegtuig of duiken in het water, is dat niet het geval, het trommelvlies
komt onder spanning en kan zelfs pijn gaan doen.
De drukverschillen tussen buitenoor en middenoor los je op via de buis van Eustachius. Dat
buisje loopt van het middenoor naar de keelholte.
Door te slikken gaat het klepje van de buis van Eustachius in de keel even op en de over- of
onderdruk in het middenoor verdwijnt. Een verkoudheid of oorontsteking hebben een
nadelig effect op het luchttransport.
Een deel van het geluid verplaatst zich via de beenderen van de schedel.
In het middenoor zijn drie gehoorbeentjes verbonden met het trommelvlies: hamer,
aambeeld en stijgbeugel.
Deze beentjes versterken de trillingen van het trommelvlies. Na deze mechanische
versterking gaan de trillingen naar het binnenoor.
binnenoor:
De trillingen van de stijgbeugel brengen via het ovale venster (een membraan in de wand
van het slakkenhuis) de vloeistof in het slakkenhuis in trilling. Het ovale venster is kleiner dan
het trommelvlies, wat tot een extra versterking van de trillingen leidt. Dat is niet overbodig,
want vloeistof is moeilijker in trilling te brengen dan lucht.
Een doorsnede van het slakkenhuis laat zien dat het drie opgerolde kanalen bevat. Dat zijn
er eigenlijk twee: de twee grootste kanalen (voorhoftrap en trommelholtetrap) vormen een
doorlopend kanaal dat van het membraan (voorhoftrap en trommelholtetrap) van het ovale
venster naar het midden van het slakkenhuis loopt en terug naar een andere plek: het
membraan van het ronde venster. De membranen aan het begin en einde van het kanaal
werken als drukventielen die het mogelijk maken dat de vloeistof beweegt en trillingen zich
kunnen verplaatsen.
Het kleine kanaal tussen beide kanalen (slakkenhuisgang) bevat endolymfe. Deze vloeistof
bevat K+-ionen, verantwoordelijk voor het depolariseren van de zintuigcellen.
De grote kanalen zijn gevuld met perilymfe, een vloeistof met een eigen ionensamenstelling.
Een trilling verplaatst zich van het ovale venster door de perilymfe in de richting van het
centrum van het slakkenhuis.
Afhankelijk van de frequentie van de trilling gaat ergens onderweg het membraan in het
kanaal meetrillen. Op die plaats gaat de endolymfe in het kleine kanaal meetrillen, wat de
trilling weer doorgeeft naar de perilymfe in het andere grote kanaal, die de trilling ‘afvoert’
naar het ronde venster.
15.1
In het inwendige deel van je oren registeren je evenwichtsorganen hoe de stand van je
hoofd is ten opzichte van de richting van de zwaartekracht en welke bewegingen je hoofd
maakt.
Beide evenwichtsorganen bestaan uit een centraal deel, het vestibulum, en drie
halfcirkelvormige kanalen. Vestibulum en halfcirkelvormige kanalen zijn gevuld met een
vloeistof: endolymfe.
Over rechtlijnige bewegingen krijg je informatie uit je beide maculae. Deze kleine
zintuigorgaantjes bevinden zich in het vestibulum.
De zintuigcellen in een macula steken met lange zintuigharen in een geleilaag met daar
bovenop een laag kalksteentjes. De massa van de kalksteentjes geeft de geleilaag een zekere
‘traagheid’. Dat merk je als je een beweging start (versnellen) of stopt (vertragen). De
zintuigharen buigen in een bepaalde richting, informatie die de zintuigcellen doorgeven aan
de hersenen. Maculae reageren op verandering in snelheid bij een rechtlijnige beweging.
Informatie over draaibewegingen van je hoofd, komt uit drie halfcirkelvormige kanalen. Deze
staan in drie vlakken vrijwel loodrecht op elkaar, om draaiingen in elke richting waar te
nemen: ja-knikken (bovenkanaal), hoofd van links naar rechts naar de schouder laten zakken
(achterkanaal) en nee schudden (zijkanaal). Elk kanaal heeft aan de basis een knobbel met
daarin zintuigcellen met lange zintuigharen. Die haren steken in een geleiachtige massa, de
cupula, die vrij heen en weer kan bewegen met de endolymfe.
Bij elke draaiing van je hoofd bewegen de wanden van de kanalen met daarin de
zintuigcellen en hun zintuigharen mee. Maar de endolymfe beweegt niet direct mee, die
blijft even staan en daarmee ook de cupula. De cupula beweegt als een klapdeur in de
endolymfe ten opzichte van de wand van het kanaal.
De zintuigharen buigen en de zintuigcellen sturen impulsen naar het evenwichtsscentrum in
de hersenstam.
Het evenwichtsscentrum in de hersenstam ontvangt ook informatie uit ogen, gewrichten,
pezen, spieren en huid. Al die informatie gecombineerd, maakt het mogelijk dat we naar een
voorwerp blijven kijken, terwijl we bewegen.
Misselijkheid komt doordat de evenwichtscentrum de informatie uit de diverse zintuigen
niet goed meer kan combineren.
Receptorcellen maken de ‘input’ van informatie mogelijk. Je hebt de volgende typen:
- mechanische receptoren: reageren op uiteenlopende vormen van mechanische
energie zoals aanraking, tast, druk, beweging en geluid.
- chemische receptoren: binnen bepaalde moleculen in intern of extern milieu.
- thermoreceptoren: registeren verschillen in temp.
- pijnreceptoren: er ontstaan impulsen door extreme druk, extreme temp., of door
chemische stoffen die vrijkomen bij weefselbeschadiging.
- lichtreceptoren (fotoreceptoren): impulsen ontstaan door zichtbaar licht.
Adequate prikkel: de soort prikkel waarvoor de prikkeldrempel van een zintuigcel het laagst
is.
Ook bij de membraanpotentiaal van receptorcellen is er een prikkeldrempel.
, sv bio 5VWO h15
Door langdurig prikkelen boven de prikkeldrempel kan de prikkeldrempel van een
receptorcel omhoog gaan. De receptorcel reageert dan minder op de adequate prikkel. Dit
heet gewenning of adaptatie.
15.2
buitenoor en middenoor:
De oorschelp vangt de geluidstrillingen op en geleidt ze via de gehoorgang het oor in.
Oorschelp en gehoorgang vormen het buitenoor.
De trillingen bereiken aan het einde van de gehoorgang het trommelvlies, dat de
gehoorgang afsluit van het middenoor. Het trommelvlies trilt mee met de luchttrillingen. Dat
gaat goed als de luchtdruk aan beide kanten van het trommelvlies gelijk is. Tijdens
dalen/stijgen van vliegtuig of duiken in het water, is dat niet het geval, het trommelvlies
komt onder spanning en kan zelfs pijn gaan doen.
De drukverschillen tussen buitenoor en middenoor los je op via de buis van Eustachius. Dat
buisje loopt van het middenoor naar de keelholte.
Door te slikken gaat het klepje van de buis van Eustachius in de keel even op en de over- of
onderdruk in het middenoor verdwijnt. Een verkoudheid of oorontsteking hebben een
nadelig effect op het luchttransport.
Een deel van het geluid verplaatst zich via de beenderen van de schedel.
In het middenoor zijn drie gehoorbeentjes verbonden met het trommelvlies: hamer,
aambeeld en stijgbeugel.
Deze beentjes versterken de trillingen van het trommelvlies. Na deze mechanische
versterking gaan de trillingen naar het binnenoor.
binnenoor:
De trillingen van de stijgbeugel brengen via het ovale venster (een membraan in de wand
van het slakkenhuis) de vloeistof in het slakkenhuis in trilling. Het ovale venster is kleiner dan
het trommelvlies, wat tot een extra versterking van de trillingen leidt. Dat is niet overbodig,
want vloeistof is moeilijker in trilling te brengen dan lucht.
Een doorsnede van het slakkenhuis laat zien dat het drie opgerolde kanalen bevat. Dat zijn
er eigenlijk twee: de twee grootste kanalen (voorhoftrap en trommelholtetrap) vormen een
doorlopend kanaal dat van het membraan (voorhoftrap en trommelholtetrap) van het ovale
venster naar het midden van het slakkenhuis loopt en terug naar een andere plek: het
membraan van het ronde venster. De membranen aan het begin en einde van het kanaal
werken als drukventielen die het mogelijk maken dat de vloeistof beweegt en trillingen zich
kunnen verplaatsen.
Het kleine kanaal tussen beide kanalen (slakkenhuisgang) bevat endolymfe. Deze vloeistof
bevat K+-ionen, verantwoordelijk voor het depolariseren van de zintuigcellen.
De grote kanalen zijn gevuld met perilymfe, een vloeistof met een eigen ionensamenstelling.
Een trilling verplaatst zich van het ovale venster door de perilymfe in de richting van het
centrum van het slakkenhuis.
Afhankelijk van de frequentie van de trilling gaat ergens onderweg het membraan in het
kanaal meetrillen. Op die plaats gaat de endolymfe in het kleine kanaal meetrillen, wat de
trilling weer doorgeeft naar de perilymfe in het andere grote kanaal, die de trilling ‘afvoert’
naar het ronde venster.
