INLEIDING FILM – HOORCOLLEGES
Hoorcollege 1 – clip 1
8 feb 2021
‘Pre-cinema & de vroege film’
? Wat ging er vooraf aan (vroege) film? Wanneer is het begin van de geschiedenis van de film?
- Over het algemeen gebruikt men hiervoor de eerste filmvoorstelling (gebroeders Lumière) in
1895 als beginpunt.
- VS: legt dat punt jaar later, Edisons voorstelling
- Usai: We hadden niet ‘ineens’ de film, het was niet een soort ‘Big Bang’.
Voorgeschiedenis die wij gaan gebruiken: met projectie op een groot scherm voor groot
publiek.
Vanuit technologisch perspectief: meerdere uitvindingen/experimenten over registreren/projecteren
van beeld die bijdragen aan ontstaan van film
1. Toverlantaarn
2. Optisch speelgoed
3. Fotografie
Einde 19e eeuw -> deze uitvindingen monden samen uit in uitvinding van film & filmcamera, in het
begin was dit nog hetzelfde apparaat.
Cinematograaf (gebr. Lumiere) = een van de dominantste apparaten in vroege filmperiode.
1. 17e eeuw: uitvinding toverlantaarn
= soort projector, principe van projectie was wel al in oudheid bekend.
- In het begin projecteerde men alleen statische beelden, erna kon door
technische/mechanische trucjes het beeld bewegen
vb. wieken van molen laten draaien
2e helft 19e eeuw: lantaarn was medium waarmee je een spectaculaire voorstelling kon geven
met ‘special effects’
vb. ‘The rat eating man’ = klassieke blockbuster van de toverlantaarn, veel remakes van gemaakt.
De projecties waren ook in kleur, dus lag best dicht bij film.
Soort ‘horrorshows’, heel populair genre vanaf 1800. Na Franse revolutie in de grote
Catacombe etc., want ‘zo brachten we de doden weer tot leven’. Klassiek genre van de
toverlantaarn.
Soorten toverlantaarnvoorstellingen:
- Commercieel, met winstoogmerk
- Educatief (scholen, kerken, beweging voor drankbestrijding (doelgroep: arbeiderswijken) -> combi
entertainment en moralistische verhalen (iemand in de zaal gaf dan toelichting bij het verhaal)).
- In huiselijke kring (voor hogere sociale klassen, elites) -> speelgoed/vrijetijdsbesteding
Commercieel gebruik voor ons het belangrijkst als voorloper v/d film
Explicateur = iemand bij voorstelling die uitleg geeft
Contexten: Voorstellingen op kermissen en jaarmarkten door rondtrekkende
toverlantaarnisten.
Variété-theaters als klein onderdeel van een programma met allerlei
soorten acts.
, Deze vertoningscontexten zien we terug bij de vroege film:
Rondtrekkende filmexploitanten
Reisbioscopen (trekken rond, kermissen en parken)
In bestaande zalen (café, hotel, parochiehuizen)
Variété-theaters en circussen (in NL was dit beperkt, eigenlijk alleen grote steden)
Genres toverlantaarn:
- Bekende verhalen (sprookjes, bijbel, legendes) -> weinig explicatie nodig
- Actualiteit (functie van krant, weinig mensen konden lezen)
- Historisch (stukjes geschiedenis)
- Travellogues (visueel toerisme, gemaakt met weinig begrip voor die plaatselijke bevolking, men werd
tot visueel object gemaakt voor het amusement van de westerse consument)
- Komedie/slapstick (niet alle humor kunnen wij nu nog waarderen, want soms: racisme, anti-
semitisme, vrouwonvriendelijk)
Dit zijn ook de belangrijkste genres v/d vroege film
In de vroege film kwam racisme tegenover de zwarte bevolking niet echt voor, daar speelde
vooral antisemitisme een rol. Racisme is wel verankerd in klassiek Hollywood.
Type beweging van de toverlantaarn bleef beperkt, heel mechanisch. Film zoals wij kennen is
gebaseerd op een effect van optische illusie.
2. Optisch speelgoed
Persistence of vision = optische effect waarop film is gebaseerd
= als je precies snel genoeg een aantal stilstaande beelden achter elkaar ziet ervaar je
dit als een doorlopende beweging
(Minimaal 16 beelden, idealiter 24 beelden per seconde.)
Voorbeelden optisch speelgoed
Phenakistoskoop (1832): ronde schijf met afbeeldingen, als je door een gleufje kijkt terwijl hij
draait zie je een soort filmpje.
Zoëtroop (1834): ook voor middenklasse, productie op grote schaal. Ook met een gleufje, dat
overeenkomt met de zwarte strepen op een analoge filmstrook.
Praxinoscope (Reynaud, 1878): geen gleuf meer, maar projectie met spiegelsysteem.
Optisch theater (Reynaud, 1892): Combi toverlantaarn en praxinoscope, geschikt voor een
groter publiek. In Museum Grévin (Parijs). Handgeschilderde transparante beelden
(voorloper tekenfilm) die door toverlantaarn worden geprojecteerd. Voorstellingen
aangevuld met live-muziek en dialoog.
3. Fotografie
Heeft film o.a. realistisch gemaakt.
Vanaf 1816: uitvinders werken aan proces om beeld vast te leggen op glas-/metaalplaat
o.a. Niépce en Daguerre (Frans) en Talbot (Engeland)
De belichtingstijd duurde eerste enorm lang, stilzitten ging a.d.h.v. hoofdklemmen. Rond
1890 was deze tijd gereduceerd van meerdere uren tot minder dan een seconde.
Chronofotografie (Muybridge):
Een van de eersten die fotografie inzette om beweging te analyseren
vb. Zijn de benen van een paard tijdens galopperen ook allemaal tegelijk van de grond? Het
leveren van fotografisch bewijs kost 6 jaar, a.d.h.v. 24 camera’s die afgingen als het paard een
draad raakte dat over de renbaan was gespannen.
, Ook interesse voor de beweging van man en vrouw, vaak naakt -> is dit pornografie?
Beelden van chronografie achter elkaar in 24FPS zijn eigenlijk filmpjes, maar dan van 20 jaar
voor dat wat men ziet als de uitvinding van film -> beginpunt lastig te bepalen. Deze beelden
werden ook uitgegeven in de vorm van flipbooks.
Chronofotgrafie (Etienne-Jules Marey):
Bestudeerde vogels, geinteresseerd in werk van Muybridge.
Fotografisch geweer, om vogels te kunnen fotograferen.
Film bouwt dus voort op al bestaande praktijken, theorieën en technieken. Er was al een grote
diversiteit aan circulerende verhalen in vormen die lijken of film, waar filmmakers later inspiratie uit
konden halen. Er waren dus ook al verwachtingspatronen toen film op de markt werd gebracht.
Ook de naaimachine (eind 19e eeuw) was belangrijk voor het ontstaan van film -> de stof wordt met
gelijkmatige tussenpozen voortgeduwd in het apparaat = intermittent mechanism
De gebroeders Lumière gebruikten dit om de film gelijkmatig door de projector te laten gaan,
zowel bij opname als vertoning.
Hoorcollege 1 – clip 2
8 feb 2021
‘Pre-cinema & de vroege film’
Ontwikkeling film ging twee kanten op:
- Projectie in zaal voor groot publiek (vooral EU, o.a. Lumière)
- Apparaten gericht op individuele kijker, ‘peepshows’ (vooral VS, kinestoscope, mutoscope)
Penny arcade = amusementshallen, muntje in kijk- en luisterkast en dan on je kort
iets horen/zien. (stonden ook op plaatsen zoals stations, hotellobby’s)
Kinetoscope in NL: eerste tentoonstelling in Ams, januari 1895.
In maart in Utrecht, maar dat was al in combinatie met Edisons Phonograph.
‘een wetenschappelijk genot voor jong en oud’ -> wetenschappelijk met een korreltje zout, omdat
het individuele kijkkasten waren was er ook veel sprake van voyeurisme.
Cinematograaf (Lumière, een van de grootste spelers op dit vlak) = projector en camera tegelijk,
eenvoudig te bedienen
- Paar uur na filmen kon je met hetzelfde apparaat je film vertonen
- Naaimachine mechanisme, in tegenstelling tot andere systemen hierdoor heel stabiel beeld
- Lumière waren kapitaalkrachtig, maar bezaten ook veel kennis van zaken als distributie
Voorjaar 1895: eerste presentatie Cinematograaf op congres voor fotografen
December 1895: eerste voorstelling voor groot publiek in Parijs, voor chique publiek dat tussen het
winkelen door ontspanning zocht.
SLIDES: FILMPJES KIJKEN VOOR TENTAMEN!
Hoorcollege 1 – clip 1
8 feb 2021
‘Pre-cinema & de vroege film’
? Wat ging er vooraf aan (vroege) film? Wanneer is het begin van de geschiedenis van de film?
- Over het algemeen gebruikt men hiervoor de eerste filmvoorstelling (gebroeders Lumière) in
1895 als beginpunt.
- VS: legt dat punt jaar later, Edisons voorstelling
- Usai: We hadden niet ‘ineens’ de film, het was niet een soort ‘Big Bang’.
Voorgeschiedenis die wij gaan gebruiken: met projectie op een groot scherm voor groot
publiek.
Vanuit technologisch perspectief: meerdere uitvindingen/experimenten over registreren/projecteren
van beeld die bijdragen aan ontstaan van film
1. Toverlantaarn
2. Optisch speelgoed
3. Fotografie
Einde 19e eeuw -> deze uitvindingen monden samen uit in uitvinding van film & filmcamera, in het
begin was dit nog hetzelfde apparaat.
Cinematograaf (gebr. Lumiere) = een van de dominantste apparaten in vroege filmperiode.
1. 17e eeuw: uitvinding toverlantaarn
= soort projector, principe van projectie was wel al in oudheid bekend.
- In het begin projecteerde men alleen statische beelden, erna kon door
technische/mechanische trucjes het beeld bewegen
vb. wieken van molen laten draaien
2e helft 19e eeuw: lantaarn was medium waarmee je een spectaculaire voorstelling kon geven
met ‘special effects’
vb. ‘The rat eating man’ = klassieke blockbuster van de toverlantaarn, veel remakes van gemaakt.
De projecties waren ook in kleur, dus lag best dicht bij film.
Soort ‘horrorshows’, heel populair genre vanaf 1800. Na Franse revolutie in de grote
Catacombe etc., want ‘zo brachten we de doden weer tot leven’. Klassiek genre van de
toverlantaarn.
Soorten toverlantaarnvoorstellingen:
- Commercieel, met winstoogmerk
- Educatief (scholen, kerken, beweging voor drankbestrijding (doelgroep: arbeiderswijken) -> combi
entertainment en moralistische verhalen (iemand in de zaal gaf dan toelichting bij het verhaal)).
- In huiselijke kring (voor hogere sociale klassen, elites) -> speelgoed/vrijetijdsbesteding
Commercieel gebruik voor ons het belangrijkst als voorloper v/d film
Explicateur = iemand bij voorstelling die uitleg geeft
Contexten: Voorstellingen op kermissen en jaarmarkten door rondtrekkende
toverlantaarnisten.
Variété-theaters als klein onderdeel van een programma met allerlei
soorten acts.
, Deze vertoningscontexten zien we terug bij de vroege film:
Rondtrekkende filmexploitanten
Reisbioscopen (trekken rond, kermissen en parken)
In bestaande zalen (café, hotel, parochiehuizen)
Variété-theaters en circussen (in NL was dit beperkt, eigenlijk alleen grote steden)
Genres toverlantaarn:
- Bekende verhalen (sprookjes, bijbel, legendes) -> weinig explicatie nodig
- Actualiteit (functie van krant, weinig mensen konden lezen)
- Historisch (stukjes geschiedenis)
- Travellogues (visueel toerisme, gemaakt met weinig begrip voor die plaatselijke bevolking, men werd
tot visueel object gemaakt voor het amusement van de westerse consument)
- Komedie/slapstick (niet alle humor kunnen wij nu nog waarderen, want soms: racisme, anti-
semitisme, vrouwonvriendelijk)
Dit zijn ook de belangrijkste genres v/d vroege film
In de vroege film kwam racisme tegenover de zwarte bevolking niet echt voor, daar speelde
vooral antisemitisme een rol. Racisme is wel verankerd in klassiek Hollywood.
Type beweging van de toverlantaarn bleef beperkt, heel mechanisch. Film zoals wij kennen is
gebaseerd op een effect van optische illusie.
2. Optisch speelgoed
Persistence of vision = optische effect waarop film is gebaseerd
= als je precies snel genoeg een aantal stilstaande beelden achter elkaar ziet ervaar je
dit als een doorlopende beweging
(Minimaal 16 beelden, idealiter 24 beelden per seconde.)
Voorbeelden optisch speelgoed
Phenakistoskoop (1832): ronde schijf met afbeeldingen, als je door een gleufje kijkt terwijl hij
draait zie je een soort filmpje.
Zoëtroop (1834): ook voor middenklasse, productie op grote schaal. Ook met een gleufje, dat
overeenkomt met de zwarte strepen op een analoge filmstrook.
Praxinoscope (Reynaud, 1878): geen gleuf meer, maar projectie met spiegelsysteem.
Optisch theater (Reynaud, 1892): Combi toverlantaarn en praxinoscope, geschikt voor een
groter publiek. In Museum Grévin (Parijs). Handgeschilderde transparante beelden
(voorloper tekenfilm) die door toverlantaarn worden geprojecteerd. Voorstellingen
aangevuld met live-muziek en dialoog.
3. Fotografie
Heeft film o.a. realistisch gemaakt.
Vanaf 1816: uitvinders werken aan proces om beeld vast te leggen op glas-/metaalplaat
o.a. Niépce en Daguerre (Frans) en Talbot (Engeland)
De belichtingstijd duurde eerste enorm lang, stilzitten ging a.d.h.v. hoofdklemmen. Rond
1890 was deze tijd gereduceerd van meerdere uren tot minder dan een seconde.
Chronofotografie (Muybridge):
Een van de eersten die fotografie inzette om beweging te analyseren
vb. Zijn de benen van een paard tijdens galopperen ook allemaal tegelijk van de grond? Het
leveren van fotografisch bewijs kost 6 jaar, a.d.h.v. 24 camera’s die afgingen als het paard een
draad raakte dat over de renbaan was gespannen.
, Ook interesse voor de beweging van man en vrouw, vaak naakt -> is dit pornografie?
Beelden van chronografie achter elkaar in 24FPS zijn eigenlijk filmpjes, maar dan van 20 jaar
voor dat wat men ziet als de uitvinding van film -> beginpunt lastig te bepalen. Deze beelden
werden ook uitgegeven in de vorm van flipbooks.
Chronofotgrafie (Etienne-Jules Marey):
Bestudeerde vogels, geinteresseerd in werk van Muybridge.
Fotografisch geweer, om vogels te kunnen fotograferen.
Film bouwt dus voort op al bestaande praktijken, theorieën en technieken. Er was al een grote
diversiteit aan circulerende verhalen in vormen die lijken of film, waar filmmakers later inspiratie uit
konden halen. Er waren dus ook al verwachtingspatronen toen film op de markt werd gebracht.
Ook de naaimachine (eind 19e eeuw) was belangrijk voor het ontstaan van film -> de stof wordt met
gelijkmatige tussenpozen voortgeduwd in het apparaat = intermittent mechanism
De gebroeders Lumière gebruikten dit om de film gelijkmatig door de projector te laten gaan,
zowel bij opname als vertoning.
Hoorcollege 1 – clip 2
8 feb 2021
‘Pre-cinema & de vroege film’
Ontwikkeling film ging twee kanten op:
- Projectie in zaal voor groot publiek (vooral EU, o.a. Lumière)
- Apparaten gericht op individuele kijker, ‘peepshows’ (vooral VS, kinestoscope, mutoscope)
Penny arcade = amusementshallen, muntje in kijk- en luisterkast en dan on je kort
iets horen/zien. (stonden ook op plaatsen zoals stations, hotellobby’s)
Kinetoscope in NL: eerste tentoonstelling in Ams, januari 1895.
In maart in Utrecht, maar dat was al in combinatie met Edisons Phonograph.
‘een wetenschappelijk genot voor jong en oud’ -> wetenschappelijk met een korreltje zout, omdat
het individuele kijkkasten waren was er ook veel sprake van voyeurisme.
Cinematograaf (Lumière, een van de grootste spelers op dit vlak) = projector en camera tegelijk,
eenvoudig te bedienen
- Paar uur na filmen kon je met hetzelfde apparaat je film vertonen
- Naaimachine mechanisme, in tegenstelling tot andere systemen hierdoor heel stabiel beeld
- Lumière waren kapitaalkrachtig, maar bezaten ook veel kennis van zaken als distributie
Voorjaar 1895: eerste presentatie Cinematograaf op congres voor fotografen
December 1895: eerste voorstelling voor groot publiek in Parijs, voor chique publiek dat tussen het
winkelen door ontspanning zocht.
SLIDES: FILMPJES KIJKEN VOOR TENTAMEN!
