De diagnostische Cyclus: H.1, 2 & 3
Het boek is er voor de klinische psychodiagnostiek (=diagnostiek). In de klinische
psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over de cliënt en diens omgeving
met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen
die door de cliënt zelf of door dienst omgeving zijn gesignaleerd. De diagnostiek
is als het ware ingebouwd in het proces van interventie. De diagnostiek is te
beschrijven als een zoek- en beslissingsprocedure dat in dialoog met de cliënt en
diens omgeving wordt uitgevoerd.
De definitie: ‘’het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische
kenmerken, zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en
uitingsvomen, en wel met behulp van tests.’’
Wat is diagnostiek?
Diagnostiek is het analyseren van problemen van mensen en het zoeken
naar verklaringen en oplossingen hiervoor, ondersteund vanuit
wetenschappelijke kennis.
Het is een zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en
diens omgeving wordt uitgevoerd.
Het is een systematisch opgezet ten te evalueren
besluitvormingsproces waarin een formele en inhoudelijke relatie wordt
gelegd tussen klacht, probleem, diagnose en advies/behandeling.
We willen beter begrijpen om beter te kunnen beslissen bij het ingrijpen!
Uitgangspunten van diagnostisch handelen:
- Methodisch proces, cyclus
- Wetenschappelijk gebaseerd antwoord zoeken
- Start vanuit hulpvraag, participatief: tussen cliënt(systeem) en
hulpverlener
- Genereren, toetsen en modificeren van hypothesen
- Multidisciplinair: psychologen, psychiaters, docenten, huisarts etc
- Meer dan afname van testen, het gaat vooral om de besluitvorming, testen
zijn vooral de hulpmiddelen daarvoor.
- Goede hulpverlening zonder diagnostiek is ondenkbaar
Het beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie is het klinisch oordeel, ook
wel het ongewapend oordeel genoemd er is dus behoefte aan meer opleiding
over diagnostiek, dit komt door drie ontwikkelingen:
1 Het ongewapende oordee leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten
en vertekeningen.
2 In de besliskunde zijn nu procedures ontwikkeld die de gebruiker in staat
stelt op rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen.
3 Er wordt geeist dat er een duidelijke visie is, ene prescriptief kader of
model.
Uitgangspunt:
Persoonlijkheids- en gedragsproblemen ondersteunen met wetenschappelijke-
,empirische kennis wetenschappelijke diagnostiek. Er is dus sprake van een
empirische benadering: de veronderstellingen over de werkelijkheid worden aan
de feiten getoetst waardoor het voor andere onderzoekers ook haalbaar is. In de
praktijk kan de diagnostiek lang niet altijd voldoen aan alle eisen die aan het
wetenschappelijk handelen worden gesteld. Bovendien vereist ze als
toepassingsgebied van de gedragwetesnchap enerzijds en als onderdeel van
hulpverlening anderzijds een aantal denk en doe activiteiten die niet of zelden tot
het gedragsrepetoire van de wetenschappelijke onderzoeker behoren. De
wetenschappelijke kwaliteit van de diagnostiek laat zich afmeten naar de
doorzichtigheid en zorgvuldigheid van de empirische toetsing in elk van de te
onderscheiden stappen.
Waarom een methodisch proces?
Dit is omdat ons klinisch oordeel al gauw vertekend is. Mensen hanteren allerlei
strategieën en vuistregels om met informatie om te gaan. Heel veel mensen
beslissen vaak op basis van intuitie, ervaring. Dit zorgt vaak voor fouten:
- Een belangrijke fout is het vasthouden aan je eigen mening, ondanks dat je
daarna informatie krijgt die je mening ontkracht. Je hebt een mening
gevormd en daar blijf je bij.
- Of datgene wat je het eerst van een cliënt hoort dat je dat gelijk op je
neemt, die informatie bevoorneem je.
- Of het zoeken naar informatie die consistent is met de hypothese die je
hebt opgesteld.
- Het overschatten van een bepaalde kans op een diagnose die maar heel
weinig voor komen.
- Vaak onderschatten mensen van zichzelf dat ze vatbaar zijn voor het
maken van dit soort fouten.
1 Foutbronnen die zich hierbij kunnen voordoen:
De diagnosticus probeert natuurlijk te zoeken naar een oplossing voor het
probleem van de cliënt. De theoretische, methodologische, instrumentele
en ervaringskennis van de diagnosticus fungeren hierbij als inspiratiebron
voor diens denkproces. Hierin kunnen zich natuurlijk fouten voordoen: het
oordelen en beslissen gebeurt namelijk bijna altijd in onzekerheid. Binnen
dit oordelen en beslissen kunnen zich zo dus foutbronnen voordoen. Drie
bronnen:
a Onderzoek naar de wijze waarop mensen met kansen en
waarschijnlijkheden omgaan
De diagnosticus is continue aan het schatten, afwegen en het herzien van
kansen. Iets wat hij ziet kan vaak meerdere dingen betekenen en de keuze
die hij daarin maakt bepaalt de aanpak van het probleem. De keuze die hij
gaat maken hangt af van de literatuur die hij op zoekt om de
mogelijkheden meer uit te diepen en zo dus een breder beeld te krijgen
van welke van de mogelijkheden meer kans heeft om zich voor te doen bij
de cliënt. In de praktijk loopt dit proces van schatten, afwegen en het
herzien van kansen vaak erg slecht en vaak wijkt het erg af van wat
statistisch-logisch verwacht kan worden.
, b Onderzoek naar de vuistregels en heuristieken die mensen doorgaans
geneigd zijn te volgen
De zoekstrategieën die tot oplossingen kunnen leiden. Voorbeelden van
fouten die hierbij gemaakt kunnen worden is dat mensen de neiging
hebben de kans op het optreden van een verschijnsel hoger in te schatten
naarmate zij met minder moeite voorbeelden van het verschijnsel voor de
geest kunnen halen (beschikbaarheidsheuristiek) en mensen hebben
bovendien dan de neiging vooral ook informatie op te zoeken die de eigen
opvatting ondersteunt.
c Onderzoek naar de kwaliteit van professionele diagnostiek.
De kwaliteit van het professionele oordeel laat dus dikwijls aan de wensen
over. Fouten en vertekeningen blijken bij de professionele diagnosticus in
elke fase van diagnostische besluitvorming voor te komen. Diagnostici
moeten hierdoor kritischer naar hun eigen handelen en oordelen leren te
kijken.
2 Besliskundige ondersteuning
= een verzameling van modellen en procedures die aangeven hoe de
beslisser in de verschillende stappen van het beslissingsproces het best
kan handelen met het oog op het te bereiken doel. Waarbij het vermijden
van fouten en vertekeningen een belangrijk onderdeel vormt.
Het beslissingsprobleem = is een keuzeprobleem waarbij verschillende
opties verschillende consequtenties kunnen hebben met betrekking tot het
doel.
De normatieve beslissingstheorie: gaat verder dan beschrijven en verklare,
maar schrijft ook voor hoe de beslisser formeel te werk moet gaat op basis
van een aantal rationele axioma’s.
3 Prescriptieve diagnostiek (= leer van de diagnostiek)
De voorschriften op zich garanderen niet dat het onderzoek ook feitelijk tot
de oplossing van het het onderzoeksprobleem bijdraagt. Wel wordt
aangenomen dat het volgen van voorschriften op termijn de kans op het
leveren van een bijdrage aan de oplossing verhoogt. De regels
(voorschriften) fungeren als normen waarnaar de kwaliteit van het
onderzoekshandelen wordt afgemeten.
De tak van de methodologie die zich bezighoudt met het funderen,
formuleren en onderzoeken van diagostische regels en procedures wordt
de normatieve diagnostiek genoemd.
Het specifieke van de prescriptiee diagnostiek is dat de fundering van de
spelregels gezocht wordt in het analyseren en blootleggen van de
grondkenmerken van het professionele diagnostisch proces. Prescriptieve
studies houden zich steeds bezig met de vraag hoe de diagnosticus het
best het diagnostisch prooces vorm kan geven.
Het Diagnostische Proces
Het model van de diagnostische cyclus
Het boek is er voor de klinische psychodiagnostiek (=diagnostiek). In de klinische
psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over de cliënt en diens omgeving
met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen
die door de cliënt zelf of door dienst omgeving zijn gesignaleerd. De diagnostiek
is als het ware ingebouwd in het proces van interventie. De diagnostiek is te
beschrijven als een zoek- en beslissingsprocedure dat in dialoog met de cliënt en
diens omgeving wordt uitgevoerd.
De definitie: ‘’het onderscheiden van personen naar hun individuele psychische
kenmerken, zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en
uitingsvomen, en wel met behulp van tests.’’
Wat is diagnostiek?
Diagnostiek is het analyseren van problemen van mensen en het zoeken
naar verklaringen en oplossingen hiervoor, ondersteund vanuit
wetenschappelijke kennis.
Het is een zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en
diens omgeving wordt uitgevoerd.
Het is een systematisch opgezet ten te evalueren
besluitvormingsproces waarin een formele en inhoudelijke relatie wordt
gelegd tussen klacht, probleem, diagnose en advies/behandeling.
We willen beter begrijpen om beter te kunnen beslissen bij het ingrijpen!
Uitgangspunten van diagnostisch handelen:
- Methodisch proces, cyclus
- Wetenschappelijk gebaseerd antwoord zoeken
- Start vanuit hulpvraag, participatief: tussen cliënt(systeem) en
hulpverlener
- Genereren, toetsen en modificeren van hypothesen
- Multidisciplinair: psychologen, psychiaters, docenten, huisarts etc
- Meer dan afname van testen, het gaat vooral om de besluitvorming, testen
zijn vooral de hulpmiddelen daarvoor.
- Goede hulpverlening zonder diagnostiek is ondenkbaar
Het beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie is het klinisch oordeel, ook
wel het ongewapend oordeel genoemd er is dus behoefte aan meer opleiding
over diagnostiek, dit komt door drie ontwikkelingen:
1 Het ongewapende oordee leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten
en vertekeningen.
2 In de besliskunde zijn nu procedures ontwikkeld die de gebruiker in staat
stelt op rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen.
3 Er wordt geeist dat er een duidelijke visie is, ene prescriptief kader of
model.
Uitgangspunt:
Persoonlijkheids- en gedragsproblemen ondersteunen met wetenschappelijke-
,empirische kennis wetenschappelijke diagnostiek. Er is dus sprake van een
empirische benadering: de veronderstellingen over de werkelijkheid worden aan
de feiten getoetst waardoor het voor andere onderzoekers ook haalbaar is. In de
praktijk kan de diagnostiek lang niet altijd voldoen aan alle eisen die aan het
wetenschappelijk handelen worden gesteld. Bovendien vereist ze als
toepassingsgebied van de gedragwetesnchap enerzijds en als onderdeel van
hulpverlening anderzijds een aantal denk en doe activiteiten die niet of zelden tot
het gedragsrepetoire van de wetenschappelijke onderzoeker behoren. De
wetenschappelijke kwaliteit van de diagnostiek laat zich afmeten naar de
doorzichtigheid en zorgvuldigheid van de empirische toetsing in elk van de te
onderscheiden stappen.
Waarom een methodisch proces?
Dit is omdat ons klinisch oordeel al gauw vertekend is. Mensen hanteren allerlei
strategieën en vuistregels om met informatie om te gaan. Heel veel mensen
beslissen vaak op basis van intuitie, ervaring. Dit zorgt vaak voor fouten:
- Een belangrijke fout is het vasthouden aan je eigen mening, ondanks dat je
daarna informatie krijgt die je mening ontkracht. Je hebt een mening
gevormd en daar blijf je bij.
- Of datgene wat je het eerst van een cliënt hoort dat je dat gelijk op je
neemt, die informatie bevoorneem je.
- Of het zoeken naar informatie die consistent is met de hypothese die je
hebt opgesteld.
- Het overschatten van een bepaalde kans op een diagnose die maar heel
weinig voor komen.
- Vaak onderschatten mensen van zichzelf dat ze vatbaar zijn voor het
maken van dit soort fouten.
1 Foutbronnen die zich hierbij kunnen voordoen:
De diagnosticus probeert natuurlijk te zoeken naar een oplossing voor het
probleem van de cliënt. De theoretische, methodologische, instrumentele
en ervaringskennis van de diagnosticus fungeren hierbij als inspiratiebron
voor diens denkproces. Hierin kunnen zich natuurlijk fouten voordoen: het
oordelen en beslissen gebeurt namelijk bijna altijd in onzekerheid. Binnen
dit oordelen en beslissen kunnen zich zo dus foutbronnen voordoen. Drie
bronnen:
a Onderzoek naar de wijze waarop mensen met kansen en
waarschijnlijkheden omgaan
De diagnosticus is continue aan het schatten, afwegen en het herzien van
kansen. Iets wat hij ziet kan vaak meerdere dingen betekenen en de keuze
die hij daarin maakt bepaalt de aanpak van het probleem. De keuze die hij
gaat maken hangt af van de literatuur die hij op zoekt om de
mogelijkheden meer uit te diepen en zo dus een breder beeld te krijgen
van welke van de mogelijkheden meer kans heeft om zich voor te doen bij
de cliënt. In de praktijk loopt dit proces van schatten, afwegen en het
herzien van kansen vaak erg slecht en vaak wijkt het erg af van wat
statistisch-logisch verwacht kan worden.
, b Onderzoek naar de vuistregels en heuristieken die mensen doorgaans
geneigd zijn te volgen
De zoekstrategieën die tot oplossingen kunnen leiden. Voorbeelden van
fouten die hierbij gemaakt kunnen worden is dat mensen de neiging
hebben de kans op het optreden van een verschijnsel hoger in te schatten
naarmate zij met minder moeite voorbeelden van het verschijnsel voor de
geest kunnen halen (beschikbaarheidsheuristiek) en mensen hebben
bovendien dan de neiging vooral ook informatie op te zoeken die de eigen
opvatting ondersteunt.
c Onderzoek naar de kwaliteit van professionele diagnostiek.
De kwaliteit van het professionele oordeel laat dus dikwijls aan de wensen
over. Fouten en vertekeningen blijken bij de professionele diagnosticus in
elke fase van diagnostische besluitvorming voor te komen. Diagnostici
moeten hierdoor kritischer naar hun eigen handelen en oordelen leren te
kijken.
2 Besliskundige ondersteuning
= een verzameling van modellen en procedures die aangeven hoe de
beslisser in de verschillende stappen van het beslissingsproces het best
kan handelen met het oog op het te bereiken doel. Waarbij het vermijden
van fouten en vertekeningen een belangrijk onderdeel vormt.
Het beslissingsprobleem = is een keuzeprobleem waarbij verschillende
opties verschillende consequtenties kunnen hebben met betrekking tot het
doel.
De normatieve beslissingstheorie: gaat verder dan beschrijven en verklare,
maar schrijft ook voor hoe de beslisser formeel te werk moet gaat op basis
van een aantal rationele axioma’s.
3 Prescriptieve diagnostiek (= leer van de diagnostiek)
De voorschriften op zich garanderen niet dat het onderzoek ook feitelijk tot
de oplossing van het het onderzoeksprobleem bijdraagt. Wel wordt
aangenomen dat het volgen van voorschriften op termijn de kans op het
leveren van een bijdrage aan de oplossing verhoogt. De regels
(voorschriften) fungeren als normen waarnaar de kwaliteit van het
onderzoekshandelen wordt afgemeten.
De tak van de methodologie die zich bezighoudt met het funderen,
formuleren en onderzoeken van diagostische regels en procedures wordt
de normatieve diagnostiek genoemd.
Het specifieke van de prescriptiee diagnostiek is dat de fundering van de
spelregels gezocht wordt in het analyseren en blootleggen van de
grondkenmerken van het professionele diagnostisch proces. Prescriptieve
studies houden zich steeds bezig met de vraag hoe de diagnosticus het
best het diagnostisch prooces vorm kan geven.
Het Diagnostische Proces
Het model van de diagnostische cyclus
