Diabetes, obesitas &
lifestyle
Casussen blok 1.6
Walsem, Anouk van (Stud. FHML)
,Inhoudsopgave
College: Epidemiologie van obesitas en diabetes.............................................................................................. 2
College: Grenzen aan de zorg .......................................................................................................................... 7
College: Energiebalans, BMR, effecten van omgevingsklimaat ...................................................................... 10
College: Glucoseregulatie en insuline resistentie ........................................................................................... 16
College: Inflammatie – NAFLD in obesitas en diabetes ................................................................................. 20
College: Lipiden fysiologie ............................................................................................................................. 24
College: AGES en oxidatieve stress ................................................................................................................ 30
College: Werkingsmechanismen diabetes-medicatie ..................................................................................... 37
College: Changing lifestyle behaviour (gedragsdeterminanten)..................................................................... 46
College: Changing lifestyle behaviour (gedragsverandering) ......................................................................... 48
College: Macrovasculaire complicaties bij diabetes mellitus ................................. Error! Bookmark not defined.
College: Bariatrische chirurgie .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
1
,College: Epidemiologie van obesitas en diabetes
Epidemiologie = is de wetenschappelijke studie v.h. vóórkomen en de verspreiding van ziekten
binnen en tussen populaties. 2 soorten:
• Analytische epidemiologie
o “observationele epidemiologische gegevens suggereren een beschermende associatie
tussen fysieke activiteit en obesitas”
• Beschrijvende epidemiologie
o “39% van de volwassenen van 18 jaar en ouder had in 2016 overgewicht en 13% was
obesitas” (= prevalentie)
o “Prevalentie van diabetes is bijna verdubbeld van 4,7% in 1980 tot 8,8% in 2016” (=
verhoogde incidentie)
Frequentie maatregelen
Prevalentie = aantal bestaande gevallen van een ziekte op een bepaalde tijd of periode in een
populatie.
P = (Ncases / Npopulatie) x 100%
Incidentie = aantal nieuwe gevallen van een ziekte die zich gedurende een bepaalde periode in een
populatie voordoen.
I = (Nnieuwe gevallen in periode P / Nrisicopopulatie)x 100%
Obesitas
Wereldwijd neemt de prevalentie van obesitas nog steeds toe:
Wereldwijd (> 18 jaar), 2016: 39% van de volwassenen (1,9 miljard) heeft overgewicht,
waarvan 13% (> 650 miljoen) obesitas.
Oorzaken:
• Verhoogde inname van energierijke voedingsmiddelen met veel vet
• Toename van fysieke inactiviteit als gevolg van de steeds meer sedentaire aard van vele
vormen van werk, veranderende vervoerswijzen en toenemende verstedelijking.
www.who.int/data/gho
2
,Er worden heel veel studies gedaan naar obesitas →
Leeftijdspatronen van overgewicht en obesitas:
→ Prevalentie neemt toe met de leeftijd en piekt op 55-65 jaar.
→ In ontwikkelde landen heeft 2/3e op die leeftijd overgewicht of obesitas.
Geslachtsverschil bij overgewicht en obesitas:
→ Mannen hebben meer overgewicht dan vrouwen.
→ Vrouwen hebben vaker obesitas dan mannen.
Nederland (2017):
→ 49% overgewicht (inclusief obesitas)
→ 14% obesitas
→ Mannen hebben vaker overgewicht
→ Vrouwen hebben vaker obesitas
→ Prevalentie neemt toe met de leeftijd
Obesitas - kinderen en adolescenten
Wereldwijd, 2016:
<5 jaar: 41 miljoen kinderen met overgewicht of obesitas.
5-19 jaar:> 340 miljoen kinderen met overgewicht of obesitas
= stijging van 4% (1975) naar 18% (2016), evenzo bij meisjes en jongens.
Bereken BMI z-scores voor kinderen:
Een gezond BMI bij mensen met een Kaukasische achtergrond ligt tussen de 16.5 en 25 kg/m2.
Overgewicht = MBI z-score > 1.04
(85ste percentiel v.d. WHO standaard)
Selectie van referentiepopulatie is belangrijk
Veelvoorkomende gezondheidsgevolgen van obesitas:Dyslipidemia
• Hart-en vaatziekte
• Musculoskeletale aandoeningen
• Kanker
• Type-2 diabetes mellitus
Overgewicht en obesitas zijn de sterkste risicofactoren voor diabetes
3
,Diabetes:
www.diabetesatlas.org
Aantal volwassenen met diabetes verviervoudigd sinds 1980:
→ De prevalentie is bijna verdubbeld van 4,7% in 1980 tot 8,8% in 2015
→ 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes mellitus type 2.
Wereldwijde trends in diabetesprevalentie:
→ Het aantal mensen met diabetes stijgt tot 629 miljoen in 2045 en neemt in elk land toe.
→ Diabetesprevalentie is en zal sneller stijgen in landen met een gemiddeld en laag inkomen,
waar 75% van de mensen met diabetes leeft.
Leeftijds- en geslachtsverschillen bij diabetes:
→ Prevalentie van diabetes neemt toe met de leeftijd (> 5% → +/- 20%)
→ Het grootste aantal mensen met diabetes is tussen de 40 en 59 jaar
→ Over het algemeen is de prevalentie hoger bij mannen dan bij vrouwen
Meer dan 1 miljoen Nederlanders bekend met diabetes
De derde belangrijkste meest prevalente ziekte
Type 2 diabetes mellitus bij kinderen en adolescenten:
→ ~ 2% van diabetes bij kinderen is T2DM
→ Geen recente gegevens voor Nederland (0 incidentgevallen in 1998-2000)
→ Wereldwijde prevalentie: 0-5300 per 100.000 personen (= 5,3%)
4
,Veel mensen leven met diabetes zonder dat ze zich daarvan bewust zijn, vooral in Afrika (69,2%).
In Europa gaat het hierbij om 37,9%
Diabetessterfte:
→ In 2015 werden naar schatting 1,6 miljoen sterfgevallen rechtstreeks veroorzaakt door
diabetes. Nog eens 2,2 miljoen sterfgevallen waren te wijten aan hoge bloedglucose in 2012.
→ Overlijden meestal als gevolg van complicaties van diabetes zoals HVZ; rol van diabetes in
mortaliteit dus ondergerapporteerd.
→ NL: ~ 2% van de sterfgevallen door diabetes als primaire oorzaak, maar ~ 8% stierf met
diabetes (als primaire of secundaire oorzaak).
→ De WHO voorspelt dat diabetes in 2030 de zevende doodsoorzaak zal zijn.
Diabetes preventie/behandeling door leefstijl:
→ Gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, het handhaven van een normaal
lichaamsgewicht en het vermijden van tabaksgebruik zijn manieren om het ontstaan van
diabetes type 2 te voorkomen of uit te stellen.
→ Diabetes kan worden behandeld en de gevolgen ervan worden vermeden of vertraagd met een
dieet, lichaamsbeweging, medicatie en regelmatige screening en behandeling van
complicaties.
5
, Samenvatting:
De incidentie van obesitas en diabetes is de afgelopen decennia enorm toegenomen en zal
blijven stijgen, vooral in ontwikkelingslanden.
39% van de wereldbevolking heeft overgewicht, waarvan 13% obesitas.
Prevalentie van obesitas en diabetes neemt toe met de leeftijd, in ieder geval tot 65 jaar
hoogste prevalentie en aantal mensen met obesitas en diabetes zijn van middelbare leeftijd.
Mannen hebben vaker overgewicht, vrouwen vaker obesitas. De prevalentie van diabetes is
hoger bij mannen dan bij vrouwen.
De prevalentie van obesitas neemt ook toe bij kinderen, hoewel diabetes type 2 bij kinderen
nog steeds zeldzaam is.
Overgewicht en obesitas zijn de sterkste risicofactoren voor diabetes type 2.
Diabetes kan ernstige complicaties hebben, die vaak al aanwezig zijn op het moment van
diagnose.
Wereldwijd is 1 op de 2 volwassenen met diabetes nog niet gediagnosticeerd!
Een gezonde levensstijl kan diabetes type 2 voorkomen en behandelen, en complicaties
voorkomen.
6
lifestyle
Casussen blok 1.6
Walsem, Anouk van (Stud. FHML)
,Inhoudsopgave
College: Epidemiologie van obesitas en diabetes.............................................................................................. 2
College: Grenzen aan de zorg .......................................................................................................................... 7
College: Energiebalans, BMR, effecten van omgevingsklimaat ...................................................................... 10
College: Glucoseregulatie en insuline resistentie ........................................................................................... 16
College: Inflammatie – NAFLD in obesitas en diabetes ................................................................................. 20
College: Lipiden fysiologie ............................................................................................................................. 24
College: AGES en oxidatieve stress ................................................................................................................ 30
College: Werkingsmechanismen diabetes-medicatie ..................................................................................... 37
College: Changing lifestyle behaviour (gedragsdeterminanten)..................................................................... 46
College: Changing lifestyle behaviour (gedragsverandering) ......................................................................... 48
College: Macrovasculaire complicaties bij diabetes mellitus ................................. Error! Bookmark not defined.
College: Bariatrische chirurgie .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
1
,College: Epidemiologie van obesitas en diabetes
Epidemiologie = is de wetenschappelijke studie v.h. vóórkomen en de verspreiding van ziekten
binnen en tussen populaties. 2 soorten:
• Analytische epidemiologie
o “observationele epidemiologische gegevens suggereren een beschermende associatie
tussen fysieke activiteit en obesitas”
• Beschrijvende epidemiologie
o “39% van de volwassenen van 18 jaar en ouder had in 2016 overgewicht en 13% was
obesitas” (= prevalentie)
o “Prevalentie van diabetes is bijna verdubbeld van 4,7% in 1980 tot 8,8% in 2016” (=
verhoogde incidentie)
Frequentie maatregelen
Prevalentie = aantal bestaande gevallen van een ziekte op een bepaalde tijd of periode in een
populatie.
P = (Ncases / Npopulatie) x 100%
Incidentie = aantal nieuwe gevallen van een ziekte die zich gedurende een bepaalde periode in een
populatie voordoen.
I = (Nnieuwe gevallen in periode P / Nrisicopopulatie)x 100%
Obesitas
Wereldwijd neemt de prevalentie van obesitas nog steeds toe:
Wereldwijd (> 18 jaar), 2016: 39% van de volwassenen (1,9 miljard) heeft overgewicht,
waarvan 13% (> 650 miljoen) obesitas.
Oorzaken:
• Verhoogde inname van energierijke voedingsmiddelen met veel vet
• Toename van fysieke inactiviteit als gevolg van de steeds meer sedentaire aard van vele
vormen van werk, veranderende vervoerswijzen en toenemende verstedelijking.
www.who.int/data/gho
2
,Er worden heel veel studies gedaan naar obesitas →
Leeftijdspatronen van overgewicht en obesitas:
→ Prevalentie neemt toe met de leeftijd en piekt op 55-65 jaar.
→ In ontwikkelde landen heeft 2/3e op die leeftijd overgewicht of obesitas.
Geslachtsverschil bij overgewicht en obesitas:
→ Mannen hebben meer overgewicht dan vrouwen.
→ Vrouwen hebben vaker obesitas dan mannen.
Nederland (2017):
→ 49% overgewicht (inclusief obesitas)
→ 14% obesitas
→ Mannen hebben vaker overgewicht
→ Vrouwen hebben vaker obesitas
→ Prevalentie neemt toe met de leeftijd
Obesitas - kinderen en adolescenten
Wereldwijd, 2016:
<5 jaar: 41 miljoen kinderen met overgewicht of obesitas.
5-19 jaar:> 340 miljoen kinderen met overgewicht of obesitas
= stijging van 4% (1975) naar 18% (2016), evenzo bij meisjes en jongens.
Bereken BMI z-scores voor kinderen:
Een gezond BMI bij mensen met een Kaukasische achtergrond ligt tussen de 16.5 en 25 kg/m2.
Overgewicht = MBI z-score > 1.04
(85ste percentiel v.d. WHO standaard)
Selectie van referentiepopulatie is belangrijk
Veelvoorkomende gezondheidsgevolgen van obesitas:Dyslipidemia
• Hart-en vaatziekte
• Musculoskeletale aandoeningen
• Kanker
• Type-2 diabetes mellitus
Overgewicht en obesitas zijn de sterkste risicofactoren voor diabetes
3
,Diabetes:
www.diabetesatlas.org
Aantal volwassenen met diabetes verviervoudigd sinds 1980:
→ De prevalentie is bijna verdubbeld van 4,7% in 1980 tot 8,8% in 2015
→ 90% van de mensen met diabetes heeft diabetes mellitus type 2.
Wereldwijde trends in diabetesprevalentie:
→ Het aantal mensen met diabetes stijgt tot 629 miljoen in 2045 en neemt in elk land toe.
→ Diabetesprevalentie is en zal sneller stijgen in landen met een gemiddeld en laag inkomen,
waar 75% van de mensen met diabetes leeft.
Leeftijds- en geslachtsverschillen bij diabetes:
→ Prevalentie van diabetes neemt toe met de leeftijd (> 5% → +/- 20%)
→ Het grootste aantal mensen met diabetes is tussen de 40 en 59 jaar
→ Over het algemeen is de prevalentie hoger bij mannen dan bij vrouwen
Meer dan 1 miljoen Nederlanders bekend met diabetes
De derde belangrijkste meest prevalente ziekte
Type 2 diabetes mellitus bij kinderen en adolescenten:
→ ~ 2% van diabetes bij kinderen is T2DM
→ Geen recente gegevens voor Nederland (0 incidentgevallen in 1998-2000)
→ Wereldwijde prevalentie: 0-5300 per 100.000 personen (= 5,3%)
4
,Veel mensen leven met diabetes zonder dat ze zich daarvan bewust zijn, vooral in Afrika (69,2%).
In Europa gaat het hierbij om 37,9%
Diabetessterfte:
→ In 2015 werden naar schatting 1,6 miljoen sterfgevallen rechtstreeks veroorzaakt door
diabetes. Nog eens 2,2 miljoen sterfgevallen waren te wijten aan hoge bloedglucose in 2012.
→ Overlijden meestal als gevolg van complicaties van diabetes zoals HVZ; rol van diabetes in
mortaliteit dus ondergerapporteerd.
→ NL: ~ 2% van de sterfgevallen door diabetes als primaire oorzaak, maar ~ 8% stierf met
diabetes (als primaire of secundaire oorzaak).
→ De WHO voorspelt dat diabetes in 2030 de zevende doodsoorzaak zal zijn.
Diabetes preventie/behandeling door leefstijl:
→ Gezonde voeding, regelmatige lichaamsbeweging, het handhaven van een normaal
lichaamsgewicht en het vermijden van tabaksgebruik zijn manieren om het ontstaan van
diabetes type 2 te voorkomen of uit te stellen.
→ Diabetes kan worden behandeld en de gevolgen ervan worden vermeden of vertraagd met een
dieet, lichaamsbeweging, medicatie en regelmatige screening en behandeling van
complicaties.
5
, Samenvatting:
De incidentie van obesitas en diabetes is de afgelopen decennia enorm toegenomen en zal
blijven stijgen, vooral in ontwikkelingslanden.
39% van de wereldbevolking heeft overgewicht, waarvan 13% obesitas.
Prevalentie van obesitas en diabetes neemt toe met de leeftijd, in ieder geval tot 65 jaar
hoogste prevalentie en aantal mensen met obesitas en diabetes zijn van middelbare leeftijd.
Mannen hebben vaker overgewicht, vrouwen vaker obesitas. De prevalentie van diabetes is
hoger bij mannen dan bij vrouwen.
De prevalentie van obesitas neemt ook toe bij kinderen, hoewel diabetes type 2 bij kinderen
nog steeds zeldzaam is.
Overgewicht en obesitas zijn de sterkste risicofactoren voor diabetes type 2.
Diabetes kan ernstige complicaties hebben, die vaak al aanwezig zijn op het moment van
diagnose.
Wereldwijd is 1 op de 2 volwassenen met diabetes nog niet gediagnosticeerd!
Een gezonde levensstijl kan diabetes type 2 voorkomen en behandelen, en complicaties
voorkomen.
6
