Prehistorie
De levenswijze van de jagers en verzamelaars
De jagers en verzamelaars leefden in de prehistorie. Het waren nomaden: ze trokken verder
als hun leefomgeving niet meer genoeg voedsel meer bood. Hierdoor hadden ze niet veel
bezit, moest er goed worden samengewerkt (de mannen richtten zich op de jacht en de
vrouwen op het verzamelen van voedsel) en leefden ze in een egalitaire samenleving, er
waren weinig verschillen in macht en rijkdom.
Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De agrarische revolutie (van nomadisch naar sedentair bestaan) is een langzame
ontwikkeling. De jagers en verzamelaars gingen over op landbouw en veeteelt, want door
omstandigheden werden ze gedwongen om aan landbouw te gaan doen. In eerste instantie
was het leven als boer zwaar: geen moderne hulpmiddelen, meer ziektes, eenzijdiger dieet.
Gevolgen:
- een sedentair bestaan.
- Bevolkingsgroei, waardoor mensen dichter op elkaar leefden.
- Meer hiërarchie door meer bezit.
- Nieuwe uitvinden en het ontstaan van arbeidsdeling / specialisatie / ambachten.
Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Overschotten zijn de basis van het ontstaan van steden. De ontwikkeling van
irrigatielandbouw zorgde voor overschotten, waardoor er gehandeld kon worden. Hierdoor
ontstonden er steden, met als gevolg de ontwikkeling van machtige besturen met grote
ambtenarenapparaten, meer beroepen / specialisatie en het schrift.
Godsdienst is polytheïstisch.
Klassieke oudheid
De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over politiek en
burgerschap in de Griekse stadstaat
In Griekenland ontstonden er stedelijke gemeenschappen / stadstaten. Hier spraken de
mensen dezelfde taal en geloofden in dezelfde goden.
Athene had een directe democratie, alle volwasse, vrije Atheense mannen mochten direct
meebeslissen (loyaliteit was dus belangrijk). Er was daarnaast een raad van 500 en een raad
van 50 voor het maandelijks en dagelijks bestuur. De leden van die vergaderingen wisselden
vaak, zodat niet één iemand te machtig werd (dus geen tirannie / aristocratie) en ze stemden
jaarlijks iemand weg die te machtig werd (ostracisme). Sommige filosofen hadden kritiek op
democratie, want ze vonden dat het volk onvoldoende was opgeleid / onvoldoende tijd had.
Autocratie: de macht in handen van 1 persoon.
- (absolute) Monarchie: de macht is erfelijk.
- Tirannie of dictatuur: tijdelijke alleenheersers.
Aristocratie: één kleine groep elite.
- Oligarchie: de macht is in handen van kleine elite (de rijken, de adel)
Democratie: het volk (of de volksvergadering) is aan de macht.
- Directe democratie: burgers nemen zelf zitting in de volksvergadering.
, - Indirecte democratie: burgers kiezen volksvertegenwoordigers.
Eerst redeneerden mensen vanuit het geloof, maar nu gingen mensen rationeel (logisch)
nadenken. Dit had gevolgen voor de geneeskunde en scheepsbouw. Empirisch onderzoek
gebeurde wel, maar meer in de wetenschappelijke revolutie.
De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur
De klassieke oudheid heeft de basis van onze beschaving gelegd (architectuur,
wetenschappelijk denken, democratie).
Kenmerken van de Griekse cultuur waren de architectuur, beeldende kunst, literatuur en
filosofie. De Romeinen hebben hier veel van overgenomen en dingen aan toegevoegd. Zo
bouwden de Romeinen ook aquaducten en legden zij verharde wegen aan. Het overnemen
van de Romeinse cultuur door volken die in het Romeinse Rijk woonden werd romanisering
genoemd.
De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde (romanisering)
Door de behoefte aan veiligheid en de zucht naar roem, gingen de Romeinen hun rijk
uitbreiden. De Romeinen maakten gebruik van diplomatie en oorlogvoering. De diplomatie
bestond vooral uit het sluiten van bondgenootschappen met lokale heersers. Rome beloofde
daarbij bescherming in ruil voor gehoorzaamheid en levering van soldaten. Als dit niet lukte,
maakte de Romeinen gebruik van militair geweld. Het Romeinse leger bestond eerst
voornamelijk uit gewone boeren, maar ontwikkelde zich tot een machtig en groot
beroepsleger waarin soldaten uit overwonnen volkeren werden geïntegreerd. In de nieuwe
provincies kwamen soldaten wonen, die zich spoedig met lokale burgers zouden vermengen.
Ook werden er veel wegen aangelegd (door het Romeinse leger). Zo werd er voorkomen dat
het rijk uit losse stukken zou bestaan, werd de handel en welvaart bevorderd en zo kon het
leger snel ter plaatsen zijn. In de veroverde gebieden verspreidden Romeinen de Grieks-
Romeinse cultuur (romanisering): er was ook invloed van lokale culturen op de Romeinse
cultuur.
In het rijk waren er weinig opstanden, omdat de Romeinen erg tolerant waren / overwonnen
volkeren niet dwongen hun cultuur op te geven.
De confrontatie tussen de Grieks Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest Europa
De Hunnen trokken naar het westen waardoor andere Germaanse stammen op de vlucht
sloegen (volksverhuizingen). De Romeinen konden de Germaanse stammen niet
tegenhouden en de binnengedrongen Germaanse stammen stichtten eigen
staten/koninkrijken. Met het afzetten van de laatste Romeinse keizer door Germanen was er
definitief een eind aan het West-Romeinse rijk gekomen. Het Oost-Romeinse rijk
(Byzantium) blijft nog bestaan.
De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
Het jodendom was een unieke religie, omdat
- de joden geloofden in een strikt monotheïsme (ipv polytheïsme);
- de Heilige boeken waren belangrijk;
De levenswijze van de jagers en verzamelaars
De jagers en verzamelaars leefden in de prehistorie. Het waren nomaden: ze trokken verder
als hun leefomgeving niet meer genoeg voedsel meer bood. Hierdoor hadden ze niet veel
bezit, moest er goed worden samengewerkt (de mannen richtten zich op de jacht en de
vrouwen op het verzamelen van voedsel) en leefden ze in een egalitaire samenleving, er
waren weinig verschillen in macht en rijkdom.
Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen
De agrarische revolutie (van nomadisch naar sedentair bestaan) is een langzame
ontwikkeling. De jagers en verzamelaars gingen over op landbouw en veeteelt, want door
omstandigheden werden ze gedwongen om aan landbouw te gaan doen. In eerste instantie
was het leven als boer zwaar: geen moderne hulpmiddelen, meer ziektes, eenzijdiger dieet.
Gevolgen:
- een sedentair bestaan.
- Bevolkingsgroei, waardoor mensen dichter op elkaar leefden.
- Meer hiërarchie door meer bezit.
- Nieuwe uitvinden en het ontstaan van arbeidsdeling / specialisatie / ambachten.
Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen
Overschotten zijn de basis van het ontstaan van steden. De ontwikkeling van
irrigatielandbouw zorgde voor overschotten, waardoor er gehandeld kon worden. Hierdoor
ontstonden er steden, met als gevolg de ontwikkeling van machtige besturen met grote
ambtenarenapparaten, meer beroepen / specialisatie en het schrift.
Godsdienst is polytheïstisch.
Klassieke oudheid
De ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over politiek en
burgerschap in de Griekse stadstaat
In Griekenland ontstonden er stedelijke gemeenschappen / stadstaten. Hier spraken de
mensen dezelfde taal en geloofden in dezelfde goden.
Athene had een directe democratie, alle volwasse, vrije Atheense mannen mochten direct
meebeslissen (loyaliteit was dus belangrijk). Er was daarnaast een raad van 500 en een raad
van 50 voor het maandelijks en dagelijks bestuur. De leden van die vergaderingen wisselden
vaak, zodat niet één iemand te machtig werd (dus geen tirannie / aristocratie) en ze stemden
jaarlijks iemand weg die te machtig werd (ostracisme). Sommige filosofen hadden kritiek op
democratie, want ze vonden dat het volk onvoldoende was opgeleid / onvoldoende tijd had.
Autocratie: de macht in handen van 1 persoon.
- (absolute) Monarchie: de macht is erfelijk.
- Tirannie of dictatuur: tijdelijke alleenheersers.
Aristocratie: één kleine groep elite.
- Oligarchie: de macht is in handen van kleine elite (de rijken, de adel)
Democratie: het volk (of de volksvergadering) is aan de macht.
- Directe democratie: burgers nemen zelf zitting in de volksvergadering.
, - Indirecte democratie: burgers kiezen volksvertegenwoordigers.
Eerst redeneerden mensen vanuit het geloof, maar nu gingen mensen rationeel (logisch)
nadenken. Dit had gevolgen voor de geneeskunde en scheepsbouw. Empirisch onderzoek
gebeurde wel, maar meer in de wetenschappelijke revolutie.
De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur
De klassieke oudheid heeft de basis van onze beschaving gelegd (architectuur,
wetenschappelijk denken, democratie).
Kenmerken van de Griekse cultuur waren de architectuur, beeldende kunst, literatuur en
filosofie. De Romeinen hebben hier veel van overgenomen en dingen aan toegevoegd. Zo
bouwden de Romeinen ook aquaducten en legden zij verharde wegen aan. Het overnemen
van de Romeinse cultuur door volken die in het Romeinse Rijk woonden werd romanisering
genoemd.
De groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks Romeinse cultuur
zich in Europa verspreidde (romanisering)
Door de behoefte aan veiligheid en de zucht naar roem, gingen de Romeinen hun rijk
uitbreiden. De Romeinen maakten gebruik van diplomatie en oorlogvoering. De diplomatie
bestond vooral uit het sluiten van bondgenootschappen met lokale heersers. Rome beloofde
daarbij bescherming in ruil voor gehoorzaamheid en levering van soldaten. Als dit niet lukte,
maakte de Romeinen gebruik van militair geweld. Het Romeinse leger bestond eerst
voornamelijk uit gewone boeren, maar ontwikkelde zich tot een machtig en groot
beroepsleger waarin soldaten uit overwonnen volkeren werden geïntegreerd. In de nieuwe
provincies kwamen soldaten wonen, die zich spoedig met lokale burgers zouden vermengen.
Ook werden er veel wegen aangelegd (door het Romeinse leger). Zo werd er voorkomen dat
het rijk uit losse stukken zou bestaan, werd de handel en welvaart bevorderd en zo kon het
leger snel ter plaatsen zijn. In de veroverde gebieden verspreidden Romeinen de Grieks-
Romeinse cultuur (romanisering): er was ook invloed van lokale culturen op de Romeinse
cultuur.
In het rijk waren er weinig opstanden, omdat de Romeinen erg tolerant waren / overwonnen
volkeren niet dwongen hun cultuur op te geven.
De confrontatie tussen de Grieks Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur
van Noordwest Europa
De Hunnen trokken naar het westen waardoor andere Germaanse stammen op de vlucht
sloegen (volksverhuizingen). De Romeinen konden de Germaanse stammen niet
tegenhouden en de binnengedrongen Germaanse stammen stichtten eigen
staten/koninkrijken. Met het afzetten van de laatste Romeinse keizer door Germanen was er
definitief een eind aan het West-Romeinse rijk gekomen. Het Oost-Romeinse rijk
(Byzantium) blijft nog bestaan.
De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste
monotheïstische godsdiensten
Het jodendom was een unieke religie, omdat
- de joden geloofden in een strikt monotheïsme (ipv polytheïsme);
- de Heilige boeken waren belangrijk;
