Geschiedenis Van De Psychologie
College Aantekeningen
College 1
Descartes, Locke en Leipniz (HST 2)
Voor Descartes
● Aristoteles en de scholastiek
– rede en openbaring
– drie zielen: vegetatief, dierlijk (affectief), rationeel
Planten hebben ook een ziel (vegetatief) : stelt in staat om te voortplanten
Planten met dierlijke ziel ; stelt in staat waar te nemen
Mensen hebben naast vegetatief en dierlijk ook een rationele ziel die in staat stelt de
redeneren
René Descartes (1596-1650)
● wanneer begint de psychologie?
● waarom Descartes?
– Descartes en Holland
- Descartes begrijpen we een stuk beter dan denken van Aristoteles
● een eenzelvige man
● Zijn opvattingen waren soms redelijk tegenover de kerkelijke staat
- daarom naar Nederland voor meer denk vrijheid
● Descartes was zeer ontevreden met de filosofie van zijn tijd waar het ging over het ontdekken van
de waarheid in overeenstemming met de waarheid in de bijbel. De macht van de kerk en bijbel was
dermate groot. Als Aristoteles iets zei wat waar bleek te zijn maar wat in tegenstelling was met wat
er in de bijbel stond dan moest daar iets op verzonnen worden. (aristoteles en de scholastiek)
Zekere kennis
● Descartes' droom : teken van hoe hij te werk moest gaan. Die droom vertelde hem dat je filosofie
altijd op zekerheid moest bouwen. Op basis van die zekerheden ga je andere ideeën bouwen
● de schoonheid van Wiskunde ; een zekerheid van wiskunde
● combinatie algebra en geometrie
● kennis is een product van de individuele geest
Basis van kennis ligt dus in de individuele geest in tegenstelling tot Locke
We produceren dit niet samen maar dus alleen. Je kan kennis wel verspreiden
,● de eerste regel van de methode: betwijfel alles (is dus iets individueels)
- en werk dan met wat onbetwijfelbaar blijkt
• Toen Descartes besefte dat hij aan alles kon twijfelen, behalve aan de realiteit dat hijzelf
twijfelde, verwierf hij een directe zekerheid van de realiteit van zijn rationale geest .
Cogito
● Die twijfel moet extreem zijn
– alles is een droom –> we kunnen niet aannemen dat wat we waarneem dat dat ook bestaat
– de kwade demon > die mij laat denken dat iets zeker is. Zoals 2+2=4 dat dat in je hoofd was
gezet maar je deze niet voor zeker kan aannemen
● maar: ik denk, dus ik ben (Cogito Ergo Sum) - aan die twijfel zelf kan ik niet twijfelen – ik denk
● helder en onderscheiden – bij het twijfelen wil je uitkomen op ideeën die helder(duidelijk) en
onderscheiden(niet verder in andere delen kan ontleden) zijn. Die ideeen kan je niet verder ontleden.
> Hiermee is de individuele geest de basis geworden van kennis >
● rationalisme: de geest is het fundament van de kennis
- aangeboren ideeën (nativisme) (onze geest is al gevuld met een aantal ideeen)
- we hebben een helder idee van oneindigheid. Maar we hebben oneindigheid nog nooit
ervaren/gezien. Dus redeneerde Descartes: dat idee moet al in mijn geest hebben gezeten.
Net als perfectie > (er is volgens Derscartes geen perfectie)
Materie & mechanisme
● Materie
– primaire en secundaire kwaliteiten
Primair: kwaliteiten van de materie zelf. > het flesje reflecteert licht op een bepaalde manier
en verschillende golflengtes > en daarom zien wij dit flesje als blauw ( secundair)
Secundair: de kwaliteiten die de materie krijgt in wisselwerking met ons > de kleur blauw.
Het ding zelf is niet blauw.
– extensie en beweging
o De enige primaire kwaliteiten volgens descartes zijn uitgebreidheid (dat het
ruimte inneemt) en beweging.
Descartes vatte de hele wereld op als deeltjes in beweging en in interactie met onze geest
kunnen daar allerlei secundaire dingen uit voort komen.
● mechanisme
– volgens Descartes zijn dieren automaten (mechanismen).
– geen vegetatieve en affectieve ziel (deze heb je niet nodig, je kunt dieren vergelijken met
automaten)
,Fysiologie
● ventrikels, hersenvocht, en zenuwen
● het zenuwstelsel is een systeem van buizen en ventielen
● verklaart geheugen, leren, emoties
Mechanische verklaring voor psychologische verschijnselen:
Plaatje: Descartes idee van reflex : vuurtje, de persoon houdt voet te dicht bij vuur, onder in
voet bij uiteinde van zenuwen wordt door hitte getrokken aan heel dun draadje dat door de
zenuw loopt helemaal tot aan hersenen. Wordt door beweging van vuur in beweging
gebracht. In de hersenen gaat klein klepje open(ventiel) vervolgens stroomt er vocht in die
zenuw. Dat vocht stroomt door zenuw en brengt in de voet de spieren op gang en de voet
wordt teruggetrokken. – Het klopt natuurlijk niet helemaal maar het basisidee is acceptabel
– stimulus(heat)- response(pulling away)
Op soortgelijk manier kan je volgens Descartes leren, geheugen en emoties verklaren.
Dualisme
● nog één ziel over (rationele ziel) daar kon je volgens Descartes niet vanaf. Omdat cogito
ergo sum) dat denken is iets wat de ziel doet.
● De ziel was niet lichamelijk en staat helemaal buiten de materiele wereld – Dualisme
● Hoe kan de geest interacteren met de materiele wereld?
● de pijnappelklier – volgens Discartes vind hier interactie tussen lichaam en geest
plaats (= raar idee)
● lichaam-geest interactionisme
● geest versus lichaam
– maar de geest is altijd één (ongedeeld)
Maar tussen geest en lichaam loopt het niet altijd op rolletjes; zit spanning tussen
Voor het Lichaam-geest probleem is nog steeds geen algemeen geaccepteerd antwoord op.
● “Descartes' error” - verwijst naar het dualisme wat dus niet kan werken
kort: John Locke, Leioniz en tegenstelling/overeenkomsten descartes
- Locke accepteerde de natuurkundige en filosofische ideeën van Descartes maar verwierp het
idee van een constante bewuste gedachte met aangeboren ideeën. Locke stelt dat menselijke
kennis ontstaat door ervaringen. (empirist)
- Leibniz daarentegen verwierp de natuurkundige aspecten op logische gronden, maar was het
wel eens met de bewuste ziel van Descartes. vond dat het empirisme (kennis heeft een zintuiglijke
oorsprong) van Locke te ver ging. Echter concludeerde hij wel dat de ultieme
‘substantie’ van het universum een soort bewustzijn-dragende entiteit zou moeten zijn.(nativist)
, John Locke (1632-1704)
● Locke & Leibniz: kennis en politiek hebben met elkaar te maken.
● burgeroorlog – (kerk)
● de Royal Society
– ook beinvloed door burgeroorlog : Robert Boyle (kennen we als ‘aanstichter’
wetenschappelijke revolutie.) wetenschap manier om conflicten wetenschappelijk te kunnen
beslissen. Wetenschappers mochten discussiëren over theorieën maar niet over feiten
● Locke ging naar de graaf van Shaftesbury (was betrokken in conflict tussen de royalisten en
bbteinen?) ze gingen op de vlucht vanwege hun opvattingen en vluchtten naar Nederland
De schone lei
● Boek : An essay concerning human understanding
– de ‘onder-aannemer’ – het echte werk wordt namelijk gedaan door wetenschappers. Die
produceren uiteindelijk de kennis. De anderen moeten proberen conceptuele verwarring te
verhelderen. In dit geval de vraag ‘wat is kennis’
● Volgens John Locke worden mensen geboren zonder aangeboren ideeën
● Empirisme: alle kennis komt van de zintuigen/ervaring (niet individueel)
– Geest heeft twee soorten ervaringen: Sensaties (van objecten in externe wereld) &
reflecties (van operaties van eigen geest)
• Gewaarwordingen/senstaties( ik neem de film waar) die we kunnen reflecteren (reflecties) (ik
reflecteer dat ik door die gewaarwording geëmotioneerd raak)
– eenvoudige en samengestelde ideeën
o Enkelvoudig idee (kan je niet verder ontleden)– de kleur blauw , iets is hard of
rond
o complex idee. Ideeën kunnen we aan elkaar koppelen (de kleur blauw en de
vorm vormen het blauwe flesje) of rood, rond en hard = appel
Perfectie en oneindigheid zijn niet aangeboren. Sommige mensen weten helemaal niet wat het
inhoudt dus deze ideeën moeten we toch op een andere manier hebben verworven
Het probleem van Molyneux
stel we hebben een blind persoon. Kan onderscheid maken tussen kubus en bol. Stel die blinde kan
op een dag opeens weer zien. Kan die voorheen blinde persoon door te kijken onderscheid maken
tussen de kubus en de bol? Met zicht ipv voelend. Het antwoord is NEE. Ze moeten leren dit te zien.
Voor locke was dit de bevestiging voor Empirisme. Alles komt voort uit ervaring
College Aantekeningen
College 1
Descartes, Locke en Leipniz (HST 2)
Voor Descartes
● Aristoteles en de scholastiek
– rede en openbaring
– drie zielen: vegetatief, dierlijk (affectief), rationeel
Planten hebben ook een ziel (vegetatief) : stelt in staat om te voortplanten
Planten met dierlijke ziel ; stelt in staat waar te nemen
Mensen hebben naast vegetatief en dierlijk ook een rationele ziel die in staat stelt de
redeneren
René Descartes (1596-1650)
● wanneer begint de psychologie?
● waarom Descartes?
– Descartes en Holland
- Descartes begrijpen we een stuk beter dan denken van Aristoteles
● een eenzelvige man
● Zijn opvattingen waren soms redelijk tegenover de kerkelijke staat
- daarom naar Nederland voor meer denk vrijheid
● Descartes was zeer ontevreden met de filosofie van zijn tijd waar het ging over het ontdekken van
de waarheid in overeenstemming met de waarheid in de bijbel. De macht van de kerk en bijbel was
dermate groot. Als Aristoteles iets zei wat waar bleek te zijn maar wat in tegenstelling was met wat
er in de bijbel stond dan moest daar iets op verzonnen worden. (aristoteles en de scholastiek)
Zekere kennis
● Descartes' droom : teken van hoe hij te werk moest gaan. Die droom vertelde hem dat je filosofie
altijd op zekerheid moest bouwen. Op basis van die zekerheden ga je andere ideeën bouwen
● de schoonheid van Wiskunde ; een zekerheid van wiskunde
● combinatie algebra en geometrie
● kennis is een product van de individuele geest
Basis van kennis ligt dus in de individuele geest in tegenstelling tot Locke
We produceren dit niet samen maar dus alleen. Je kan kennis wel verspreiden
,● de eerste regel van de methode: betwijfel alles (is dus iets individueels)
- en werk dan met wat onbetwijfelbaar blijkt
• Toen Descartes besefte dat hij aan alles kon twijfelen, behalve aan de realiteit dat hijzelf
twijfelde, verwierf hij een directe zekerheid van de realiteit van zijn rationale geest .
Cogito
● Die twijfel moet extreem zijn
– alles is een droom –> we kunnen niet aannemen dat wat we waarneem dat dat ook bestaat
– de kwade demon > die mij laat denken dat iets zeker is. Zoals 2+2=4 dat dat in je hoofd was
gezet maar je deze niet voor zeker kan aannemen
● maar: ik denk, dus ik ben (Cogito Ergo Sum) - aan die twijfel zelf kan ik niet twijfelen – ik denk
● helder en onderscheiden – bij het twijfelen wil je uitkomen op ideeën die helder(duidelijk) en
onderscheiden(niet verder in andere delen kan ontleden) zijn. Die ideeen kan je niet verder ontleden.
> Hiermee is de individuele geest de basis geworden van kennis >
● rationalisme: de geest is het fundament van de kennis
- aangeboren ideeën (nativisme) (onze geest is al gevuld met een aantal ideeen)
- we hebben een helder idee van oneindigheid. Maar we hebben oneindigheid nog nooit
ervaren/gezien. Dus redeneerde Descartes: dat idee moet al in mijn geest hebben gezeten.
Net als perfectie > (er is volgens Derscartes geen perfectie)
Materie & mechanisme
● Materie
– primaire en secundaire kwaliteiten
Primair: kwaliteiten van de materie zelf. > het flesje reflecteert licht op een bepaalde manier
en verschillende golflengtes > en daarom zien wij dit flesje als blauw ( secundair)
Secundair: de kwaliteiten die de materie krijgt in wisselwerking met ons > de kleur blauw.
Het ding zelf is niet blauw.
– extensie en beweging
o De enige primaire kwaliteiten volgens descartes zijn uitgebreidheid (dat het
ruimte inneemt) en beweging.
Descartes vatte de hele wereld op als deeltjes in beweging en in interactie met onze geest
kunnen daar allerlei secundaire dingen uit voort komen.
● mechanisme
– volgens Descartes zijn dieren automaten (mechanismen).
– geen vegetatieve en affectieve ziel (deze heb je niet nodig, je kunt dieren vergelijken met
automaten)
,Fysiologie
● ventrikels, hersenvocht, en zenuwen
● het zenuwstelsel is een systeem van buizen en ventielen
● verklaart geheugen, leren, emoties
Mechanische verklaring voor psychologische verschijnselen:
Plaatje: Descartes idee van reflex : vuurtje, de persoon houdt voet te dicht bij vuur, onder in
voet bij uiteinde van zenuwen wordt door hitte getrokken aan heel dun draadje dat door de
zenuw loopt helemaal tot aan hersenen. Wordt door beweging van vuur in beweging
gebracht. In de hersenen gaat klein klepje open(ventiel) vervolgens stroomt er vocht in die
zenuw. Dat vocht stroomt door zenuw en brengt in de voet de spieren op gang en de voet
wordt teruggetrokken. – Het klopt natuurlijk niet helemaal maar het basisidee is acceptabel
– stimulus(heat)- response(pulling away)
Op soortgelijk manier kan je volgens Descartes leren, geheugen en emoties verklaren.
Dualisme
● nog één ziel over (rationele ziel) daar kon je volgens Descartes niet vanaf. Omdat cogito
ergo sum) dat denken is iets wat de ziel doet.
● De ziel was niet lichamelijk en staat helemaal buiten de materiele wereld – Dualisme
● Hoe kan de geest interacteren met de materiele wereld?
● de pijnappelklier – volgens Discartes vind hier interactie tussen lichaam en geest
plaats (= raar idee)
● lichaam-geest interactionisme
● geest versus lichaam
– maar de geest is altijd één (ongedeeld)
Maar tussen geest en lichaam loopt het niet altijd op rolletjes; zit spanning tussen
Voor het Lichaam-geest probleem is nog steeds geen algemeen geaccepteerd antwoord op.
● “Descartes' error” - verwijst naar het dualisme wat dus niet kan werken
kort: John Locke, Leioniz en tegenstelling/overeenkomsten descartes
- Locke accepteerde de natuurkundige en filosofische ideeën van Descartes maar verwierp het
idee van een constante bewuste gedachte met aangeboren ideeën. Locke stelt dat menselijke
kennis ontstaat door ervaringen. (empirist)
- Leibniz daarentegen verwierp de natuurkundige aspecten op logische gronden, maar was het
wel eens met de bewuste ziel van Descartes. vond dat het empirisme (kennis heeft een zintuiglijke
oorsprong) van Locke te ver ging. Echter concludeerde hij wel dat de ultieme
‘substantie’ van het universum een soort bewustzijn-dragende entiteit zou moeten zijn.(nativist)
, John Locke (1632-1704)
● Locke & Leibniz: kennis en politiek hebben met elkaar te maken.
● burgeroorlog – (kerk)
● de Royal Society
– ook beinvloed door burgeroorlog : Robert Boyle (kennen we als ‘aanstichter’
wetenschappelijke revolutie.) wetenschap manier om conflicten wetenschappelijk te kunnen
beslissen. Wetenschappers mochten discussiëren over theorieën maar niet over feiten
● Locke ging naar de graaf van Shaftesbury (was betrokken in conflict tussen de royalisten en
bbteinen?) ze gingen op de vlucht vanwege hun opvattingen en vluchtten naar Nederland
De schone lei
● Boek : An essay concerning human understanding
– de ‘onder-aannemer’ – het echte werk wordt namelijk gedaan door wetenschappers. Die
produceren uiteindelijk de kennis. De anderen moeten proberen conceptuele verwarring te
verhelderen. In dit geval de vraag ‘wat is kennis’
● Volgens John Locke worden mensen geboren zonder aangeboren ideeën
● Empirisme: alle kennis komt van de zintuigen/ervaring (niet individueel)
– Geest heeft twee soorten ervaringen: Sensaties (van objecten in externe wereld) &
reflecties (van operaties van eigen geest)
• Gewaarwordingen/senstaties( ik neem de film waar) die we kunnen reflecteren (reflecties) (ik
reflecteer dat ik door die gewaarwording geëmotioneerd raak)
– eenvoudige en samengestelde ideeën
o Enkelvoudig idee (kan je niet verder ontleden)– de kleur blauw , iets is hard of
rond
o complex idee. Ideeën kunnen we aan elkaar koppelen (de kleur blauw en de
vorm vormen het blauwe flesje) of rood, rond en hard = appel
Perfectie en oneindigheid zijn niet aangeboren. Sommige mensen weten helemaal niet wat het
inhoudt dus deze ideeën moeten we toch op een andere manier hebben verworven
Het probleem van Molyneux
stel we hebben een blind persoon. Kan onderscheid maken tussen kubus en bol. Stel die blinde kan
op een dag opeens weer zien. Kan die voorheen blinde persoon door te kijken onderscheid maken
tussen de kubus en de bol? Met zicht ipv voelend. Het antwoord is NEE. Ze moeten leren dit te zien.
Voor locke was dit de bevestiging voor Empirisme. Alles komt voort uit ervaring
