Stamplijst GZC III
Leukocyt “leukopoëse” =
granulocyt (myelopoëse -> myeloblast -> granulocyt) = aspecifieke afweer
- Basofiele granulocyt (histamine -> vasodilatatie / heparine -> anticoagulantia)
- Eosinofiele granulocyt (fagocytose bij parasitaire infectie)
- Neutrofiele granulocyt (fagocytose bij bacteriële infectie)
macrofaag (monoblast -> monocyt) = aspecifieke cellulaire afweer
- Neemt antigeen op en transporteert naar lymfeklier
Antigeen PAMP aan MHC-II op T-lymfocyt
Met CD80/CD20
lymfocyt (lymfoblast) = aspecifieke afweer
Beiden gemaakt in beenmerg
B lymfocyten in beenmerg / T lymfocyten in thymus rijpen
B lymfocyten buitenkant lymfeklier in follikel / T lymfocyten binnenkant verder ontwikkelen
B lymfocyt in primaire follikel, bij pathogeen naar secundaire follikel
Secundaire follikel = mantelzone met B cellen die niet mee doen / kiemcentrum waar B
cellen verder ontwikkelen
B lymfocyten maken antilichamen (2 zwaar / 2 licht)
B cel herkent antigeen en neemt hem op -> presenteert aan MHC-II op T-lymfocyt
Actieve B cel / plasmacel (maakt antistof) / geheugencel
Monomeer = IgD (opp B lymfocyt) / IgE (allergie) / IgG (meeste)
Dimeer = IgA (slijmvlies)
Pentameer = IgM (1e immuunrespons)
Acute leukemie fout in beenmerg
Mantelcellymfoom fout in lymfeklieren
Folliculaire lymfoom in lymfeklieren, milt of beenmerg
Multipele myeloom afwijking in plasmacel
Onderscheid door kijken naar oppervlakte eiwitten
Progenitor T cel -> T lymfocyt / NK cel
NK cel aspecifieke afweer / in huid, bloed, milt, mucosa
T lymfocyt CD4 of CD8 receptor
Worden door dendritische cellen geactiveerd (B lymfocyt / macrofaag etc.)
Daarna cytotoxische T cel -> CD8 / lysis
Geheugen T cel
Suppressor T cel
T helpercel -> activatie B lymfocyt (CD 40 op b lymfocyt) CD4
Regulatoire T cel -> hoeveelheid andere cellen
Acute leukemie is in een vroege T cel fase / chronisch al in bloed of lymfeklier
,Trombopoëse
Megakaryoblast -> megakaryocyt -> trombocyt
Trombopoietine (TPO) zorgt voor uitrijping megakaryocyten
Erytropoëse
Pro-erytroblast -> erytroblast -> reticulocyt -> erytrocyt (zonder kern / erfelijk materiaal)
Nodig: ijzer / metalen / vit b 12 / foliumzuur / vitaminen / aminozuren / vetzuren /
hormonen
MCV = grootte rode bloedcel
MCHC = hoeveelheid hb in rode bloedcel (concentratie)
MCH = hoeveelheid hb in rode bloedcel
Hb is opgebouwd uit 4 eiwitketens (2 alpha / 2 beta) met een heemgroep
Daartussen een 4 heemgroepen (rood door porfyrine) waar 4 ijzer aan kan binden
Transferrine -> ijzer transport / ferritine -> opslag in cel
Ijzer -> mitochondriën bindt aan protoporfyrine
Ijzer + protoporfyrine = heemgroep
EPO uit de nieren stijgt bij daling zuurstofspanning
HIF hydroxylase stimuleert EPO aanmaak
Hb heeft 2 vormen -> relaxed (kan zuurstof opnemen) en tight (geeft af)
1 heemgroep kan 1 zuurstofmolecuul meedragen
Minder goed = tight wanneer de zuurstofspanning daalt of de PH daalt of hogere 2,3-DPH
PH daalt bij sporten -> zuur milieu -> zuurstof nodig
Hogere PH / daling temperatuur / daling 2,3 DPG -> linksverplaatsing curve (zuurstof wordt
makkelijker opgenomen door Hb = relaxed)
Ijzer homeostase
3 mg in lichaam
1-2 mg uit voeding / 1-2 mg verlies per dag
In het beenmerg 300 mg
Erytrocyten in totaal 1,8 gram
Leeft 120 dagen voor afbraak door macrofaag in milt
Macrofagen 600 mg ijzer
Hepcidine remt opname ijzer in darmen (sluit ferroportine)
Ontsteking -> meer hepcidine ->
Dit wordt door EPO gereguleerd
EPO -> meer ERFE -> minder hepcidine
Opname als 2+ / mbv Vit C / beter in zure omgeving
Opname door DMT 1 – transporter
Opslag in cel door ferritine, naar plasma door ferroportine
Ferritine bestaat uit 24 subunits / deel kapot -> hemosiderine (ijzerophoping = schadelijk)
Vrij in het bloed = toxisch
,Transferrine kan 2 ijzeratomen binden (20-30% is verzadigd)
Is bacteriostatisch
Lactoferrine in speeksel kan ook ijzer binden -> bindt ijzer wat ten koste gaat van het
microbiële metabolisme
Dmv endocytose komt transferrine met ijzer de cel in
Waterstofatomen worden de blaasjes ingepompt waardoor ijzer loslaat
Ijzer gaat daarna naar mito’s
Voorloper van rode bloedcel heeft veel transferrine receptoren
IRF = transcriptie factor transferrinereceptor
Hoge ijzer -> moeilijke IRF binding -> minder transferrinereceptoren -> minder opname
Intracellulaire ijzeropname
Extracellulaire ijzeropname -> hepcidine-ferroportine
Zuurstof: opvangen elektronen / redoxreacties voorkomen / reductie naar water
4 elektronen nodig, anders partiële reductie, toxische metabolieten
Deze reactie verloopt sneller met ijzer als katalysator
Ook ontstaan er zuurstofradicalen bij fagocytose
Geen zuurstof aanwezig in weefsel -> ATP aangemaakt -> hierbij ontstaat hypoxanthine ->
omgezet naar xanthine -> bij reperfusie omgezet naar uraat / O2 / H2O2 (Fe 3+ katalysator)
-> H2O2 naar OH- (Fe 2+ katalysator) -> weefselschade (= secundair)
Haber-weissreactie = reactie waarbij zuurstofradicalen vrij komen
O2 + H2O2 -> O2 + OH- + OH
Antioxidantia = transferrine / haptoglobine / vit C / Vit E / bilirubine / albumin
Bij te weinig -> zuurstoftoxiciteit / oxidatieve stress / weefselschade
Bloedbeeld
Hb / hematocriet / erytrocyten / MCV / MCH / MCHC
Beenmergpunctie -> aspiratie uit borstbeen of crista iliaca
Leukocytopenie = leukocyten tekort
Auto-immuunziekten / leukemie / medicamenteus / infectieus
Neutropenie = neutrofiele granulocyten tekort
Constitutioneel / congenitaal / verworven (zelfde als leukocytopenie)
Lymfocytopenie
Iatrogeen / systeemziekte / para-infectieus / congenitaal
, Trombocytopenie
Pseudotrombocytopenie -> pas na monster aan elkaar plakken
Medicatie / para-infectieus / vergrote milt / zwangerschap (hoger bloedvolume) / vitamine
deficiëntie / beenmergziekte / auto-immuunziekte / congenitale aandoeningen /
geactiveerde stolling
ITP = immuun trombocytopenische purpura
Antilichamen tegen eigen trombocyten -> opgeruimd door milt en lever
Ook vaak tegen megakaryocyten
Symptomen -> petechiën / blauwe plekken / bloedingen in slijmvlies / hevige menstruatie /
hersenbloeding / bloedneus
Behandeling bij <30 miljard per liter / tussen 30-50 bij bloeding
En corticosteroïden / TPO / immuunglobulines / milt verwijderen
Leukocytose = te veel
Neutrofilie = neutrofiele leukocytose
Primair -> myeloproliferatieve ziekte van beenmerg
Secundair -> stress / medicatie / infectie / roken
Lymfocytose
Para-infectieus / niet-infectieus / maligne
Flowcytometrie -> verhouding cytoplasma met kerngrootte / monoklonale populatie /
oppervlakte eiwitten
Leukocytose -> infectie? Flowcytometrie? Alarmsymptoom?
Trombocytose -> embolie
Door reactieve oorzaken (infectie / postsplenectomie / maligniteit / trauma / niet infectieuze
inflammatie / bloedverlies / rebound trombocytose
Door autonoom oorzaken -> afwijking beenmerg
Milt
Lymfoïde orgaan / eerste afweer ingekapselde bacterie / oude en beschadigde erytrocyten
opruimen / reservoir voor bloed / ijzer opslag
Vaak anemie bij een infectie -> cellen gaan ijzer vasthouden -> bacteriën geen toegang
(bacteriostatisch)
Infectie / kanker / immuunziekte -> ferritine neemt toe -> meer ijzer opslag
Hepcidine neemt toe -> ijzer blijft in cel , minder eruit
Ijzer in bloed verschuift naar macrofagen systeem
Allemaal als doel om minder ijzer aan bacteriën beschikbaar te stellen
Maar dus ook minder beschikbaar voor erytropoëse
Ook toename cytokinen in bloed -> toxisch voor beenmerg / nieren (EPO)
Leukocyt “leukopoëse” =
granulocyt (myelopoëse -> myeloblast -> granulocyt) = aspecifieke afweer
- Basofiele granulocyt (histamine -> vasodilatatie / heparine -> anticoagulantia)
- Eosinofiele granulocyt (fagocytose bij parasitaire infectie)
- Neutrofiele granulocyt (fagocytose bij bacteriële infectie)
macrofaag (monoblast -> monocyt) = aspecifieke cellulaire afweer
- Neemt antigeen op en transporteert naar lymfeklier
Antigeen PAMP aan MHC-II op T-lymfocyt
Met CD80/CD20
lymfocyt (lymfoblast) = aspecifieke afweer
Beiden gemaakt in beenmerg
B lymfocyten in beenmerg / T lymfocyten in thymus rijpen
B lymfocyten buitenkant lymfeklier in follikel / T lymfocyten binnenkant verder ontwikkelen
B lymfocyt in primaire follikel, bij pathogeen naar secundaire follikel
Secundaire follikel = mantelzone met B cellen die niet mee doen / kiemcentrum waar B
cellen verder ontwikkelen
B lymfocyten maken antilichamen (2 zwaar / 2 licht)
B cel herkent antigeen en neemt hem op -> presenteert aan MHC-II op T-lymfocyt
Actieve B cel / plasmacel (maakt antistof) / geheugencel
Monomeer = IgD (opp B lymfocyt) / IgE (allergie) / IgG (meeste)
Dimeer = IgA (slijmvlies)
Pentameer = IgM (1e immuunrespons)
Acute leukemie fout in beenmerg
Mantelcellymfoom fout in lymfeklieren
Folliculaire lymfoom in lymfeklieren, milt of beenmerg
Multipele myeloom afwijking in plasmacel
Onderscheid door kijken naar oppervlakte eiwitten
Progenitor T cel -> T lymfocyt / NK cel
NK cel aspecifieke afweer / in huid, bloed, milt, mucosa
T lymfocyt CD4 of CD8 receptor
Worden door dendritische cellen geactiveerd (B lymfocyt / macrofaag etc.)
Daarna cytotoxische T cel -> CD8 / lysis
Geheugen T cel
Suppressor T cel
T helpercel -> activatie B lymfocyt (CD 40 op b lymfocyt) CD4
Regulatoire T cel -> hoeveelheid andere cellen
Acute leukemie is in een vroege T cel fase / chronisch al in bloed of lymfeklier
,Trombopoëse
Megakaryoblast -> megakaryocyt -> trombocyt
Trombopoietine (TPO) zorgt voor uitrijping megakaryocyten
Erytropoëse
Pro-erytroblast -> erytroblast -> reticulocyt -> erytrocyt (zonder kern / erfelijk materiaal)
Nodig: ijzer / metalen / vit b 12 / foliumzuur / vitaminen / aminozuren / vetzuren /
hormonen
MCV = grootte rode bloedcel
MCHC = hoeveelheid hb in rode bloedcel (concentratie)
MCH = hoeveelheid hb in rode bloedcel
Hb is opgebouwd uit 4 eiwitketens (2 alpha / 2 beta) met een heemgroep
Daartussen een 4 heemgroepen (rood door porfyrine) waar 4 ijzer aan kan binden
Transferrine -> ijzer transport / ferritine -> opslag in cel
Ijzer -> mitochondriën bindt aan protoporfyrine
Ijzer + protoporfyrine = heemgroep
EPO uit de nieren stijgt bij daling zuurstofspanning
HIF hydroxylase stimuleert EPO aanmaak
Hb heeft 2 vormen -> relaxed (kan zuurstof opnemen) en tight (geeft af)
1 heemgroep kan 1 zuurstofmolecuul meedragen
Minder goed = tight wanneer de zuurstofspanning daalt of de PH daalt of hogere 2,3-DPH
PH daalt bij sporten -> zuur milieu -> zuurstof nodig
Hogere PH / daling temperatuur / daling 2,3 DPG -> linksverplaatsing curve (zuurstof wordt
makkelijker opgenomen door Hb = relaxed)
Ijzer homeostase
3 mg in lichaam
1-2 mg uit voeding / 1-2 mg verlies per dag
In het beenmerg 300 mg
Erytrocyten in totaal 1,8 gram
Leeft 120 dagen voor afbraak door macrofaag in milt
Macrofagen 600 mg ijzer
Hepcidine remt opname ijzer in darmen (sluit ferroportine)
Ontsteking -> meer hepcidine ->
Dit wordt door EPO gereguleerd
EPO -> meer ERFE -> minder hepcidine
Opname als 2+ / mbv Vit C / beter in zure omgeving
Opname door DMT 1 – transporter
Opslag in cel door ferritine, naar plasma door ferroportine
Ferritine bestaat uit 24 subunits / deel kapot -> hemosiderine (ijzerophoping = schadelijk)
Vrij in het bloed = toxisch
,Transferrine kan 2 ijzeratomen binden (20-30% is verzadigd)
Is bacteriostatisch
Lactoferrine in speeksel kan ook ijzer binden -> bindt ijzer wat ten koste gaat van het
microbiële metabolisme
Dmv endocytose komt transferrine met ijzer de cel in
Waterstofatomen worden de blaasjes ingepompt waardoor ijzer loslaat
Ijzer gaat daarna naar mito’s
Voorloper van rode bloedcel heeft veel transferrine receptoren
IRF = transcriptie factor transferrinereceptor
Hoge ijzer -> moeilijke IRF binding -> minder transferrinereceptoren -> minder opname
Intracellulaire ijzeropname
Extracellulaire ijzeropname -> hepcidine-ferroportine
Zuurstof: opvangen elektronen / redoxreacties voorkomen / reductie naar water
4 elektronen nodig, anders partiële reductie, toxische metabolieten
Deze reactie verloopt sneller met ijzer als katalysator
Ook ontstaan er zuurstofradicalen bij fagocytose
Geen zuurstof aanwezig in weefsel -> ATP aangemaakt -> hierbij ontstaat hypoxanthine ->
omgezet naar xanthine -> bij reperfusie omgezet naar uraat / O2 / H2O2 (Fe 3+ katalysator)
-> H2O2 naar OH- (Fe 2+ katalysator) -> weefselschade (= secundair)
Haber-weissreactie = reactie waarbij zuurstofradicalen vrij komen
O2 + H2O2 -> O2 + OH- + OH
Antioxidantia = transferrine / haptoglobine / vit C / Vit E / bilirubine / albumin
Bij te weinig -> zuurstoftoxiciteit / oxidatieve stress / weefselschade
Bloedbeeld
Hb / hematocriet / erytrocyten / MCV / MCH / MCHC
Beenmergpunctie -> aspiratie uit borstbeen of crista iliaca
Leukocytopenie = leukocyten tekort
Auto-immuunziekten / leukemie / medicamenteus / infectieus
Neutropenie = neutrofiele granulocyten tekort
Constitutioneel / congenitaal / verworven (zelfde als leukocytopenie)
Lymfocytopenie
Iatrogeen / systeemziekte / para-infectieus / congenitaal
, Trombocytopenie
Pseudotrombocytopenie -> pas na monster aan elkaar plakken
Medicatie / para-infectieus / vergrote milt / zwangerschap (hoger bloedvolume) / vitamine
deficiëntie / beenmergziekte / auto-immuunziekte / congenitale aandoeningen /
geactiveerde stolling
ITP = immuun trombocytopenische purpura
Antilichamen tegen eigen trombocyten -> opgeruimd door milt en lever
Ook vaak tegen megakaryocyten
Symptomen -> petechiën / blauwe plekken / bloedingen in slijmvlies / hevige menstruatie /
hersenbloeding / bloedneus
Behandeling bij <30 miljard per liter / tussen 30-50 bij bloeding
En corticosteroïden / TPO / immuunglobulines / milt verwijderen
Leukocytose = te veel
Neutrofilie = neutrofiele leukocytose
Primair -> myeloproliferatieve ziekte van beenmerg
Secundair -> stress / medicatie / infectie / roken
Lymfocytose
Para-infectieus / niet-infectieus / maligne
Flowcytometrie -> verhouding cytoplasma met kerngrootte / monoklonale populatie /
oppervlakte eiwitten
Leukocytose -> infectie? Flowcytometrie? Alarmsymptoom?
Trombocytose -> embolie
Door reactieve oorzaken (infectie / postsplenectomie / maligniteit / trauma / niet infectieuze
inflammatie / bloedverlies / rebound trombocytose
Door autonoom oorzaken -> afwijking beenmerg
Milt
Lymfoïde orgaan / eerste afweer ingekapselde bacterie / oude en beschadigde erytrocyten
opruimen / reservoir voor bloed / ijzer opslag
Vaak anemie bij een infectie -> cellen gaan ijzer vasthouden -> bacteriën geen toegang
(bacteriostatisch)
Infectie / kanker / immuunziekte -> ferritine neemt toe -> meer ijzer opslag
Hepcidine neemt toe -> ijzer blijft in cel , minder eruit
Ijzer in bloed verschuift naar macrofagen systeem
Allemaal als doel om minder ijzer aan bacteriën beschikbaar te stellen
Maar dus ook minder beschikbaar voor erytropoëse
Ook toename cytokinen in bloed -> toxisch voor beenmerg / nieren (EPO)
