Diagnostiek en preventie bij kinderen
Samenvatting
1
,Inhoud
Leerdoelen..............................................................................................................................................8
Hoofdstuk 1 Taalontwikkelingsstoornissen............................................................................................9
1.1 Terminologie taalontwikkelingsstoornissen.................................................................................9
1.1.1 Definitie specifieke taalontwikkelingsstoornis.......................................................................9
1.2 Classificatie van taalontwikkelingsstoornissen...........................................................................10
1.3 Prevalentie en incidentie............................................................................................................11
1.4 Prognose.....................................................................................................................................11
1.4.1 Risicofactoren......................................................................................................................12
1.5 Impact van de taalontwikkelingsstoornis op ontwikkeling en welbevinden...............................13
1.6 Oorzaken van taalontwikkelingsstoornissen...............................................................................13
1.6.1 Etiologie...............................................................................................................................13
1.6.2 Neurobiologie......................................................................................................................14
1.6.3 Cognitie................................................................................................................................14
1.6.4 Gedrag.................................................................................................................................14
1.7 Taalinput en taalontwikkelingsstoornissen.................................................................................14
1.7.1 Meertaligheid......................................................................................................................14
1.7.2 Blootstellingsachterstand of taalontwikkelingsstoornis?.....................................................15
1.7.3 Taaldeprivatie......................................................................................................................16
Hoofdstuk 2 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen.................................................................19
2.1 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij baby’s en peuters (0-4 jaar)..........................19
2.1.1 Taalontwikkelingsstoornissen bij baby’s..............................................................................19
2.1.2 Taalontwikkelingsstoornissen bij peuters............................................................................19
Kenmerken...................................................................................................................................20
2.2 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij kinderen van 4-8 jaar....................................20
2.2.1 De taalontwikkeling in de leeftijd van 4-8 jaar.....................................................................20
2.2.2 Taalproblemen van kinderen met een taalontwikkelingsstoornis.......................................22
2.3 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij kinderen van 9-12 jaar..................................25
2.3.5 Consequenties voor onderwijsparticipatie..........................................................................26
2.4 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij pubers en adolescenten (12 jaar en ouder). .26
2.4.1 Prevalentie...........................................................................................................................26
Hoofdstuk 3 Diagnostiek.......................................................................................................................27
3.1 Signalering en screening.............................................................................................................28
3.1.1 Terminologie........................................................................................................................28
Hoofdstuk 7 Autismespectrumstoornissen, slechthorendheid en dyslexie..........................................29
2
, 7.1.2 Implicaties voor diagnostiek................................................................................................29
Hoofdstuk 1 Verstandelijk beperkt.......................................................................................................31
1.8 Emotionele ontwikkeling............................................................................................................31
1.8.1 Sociaal-emotionele ontwikkeling: SEO.................................................................................31
1.8.2 Sociaal-emotionele ontwikkeling: ESSEON..........................................................................32
Hoofdstuk 1 Meertaligheid – de stand van zaken................................................................................33
1.1 Maatschappelijke houding..........................................................................................................33
1.2 Taalstoornissen...........................................................................................................................34
1.3 Onderzoeksmiddelen..................................................................................................................34
1.3.1 Signaleringsfase...................................................................................................................34
1.3.2 De eerstefasediagnostiek.....................................................................................................35
Hoofdstuk 6 Taalontwikkelingsstoornissen bij meertalige kinderen....................................................36
6.1 Symptomen van specifieke taalontwikkelingsstoornissen..........................................................36
6.1.1 Algemene symptomen.........................................................................................................36
6.1.2 Taalspecifieke symptomen..................................................................................................36
Hoofdstuk 4 Normale ontwikkeling van spraakproductie: fonologische ontwikkeling en
klankverwerving...................................................................................................................................37
4.1 Fonologische vereenvoudigingsprocessen..................................................................................37
Terminologie.................................................................................................................................37
5 mogelijkheden waarom actieve fonologische ontwikkeling zou vertragen of stoppen.............38
Afwijkende processen in de fonologische ontwikkeling...............................................................38
4.2 Klankverwerving.........................................................................................................................40
Hoofdstuk 2 Laat je kind leiden............................................................................................................41
Kijken, wachten, luisteren................................................................................................................41
Communicatiestijlen.........................................................................................................................41
Ouderrollen......................................................................................................................................41
Hoofdstuk 3 Volg je kind.......................................................................................................................42
Volg je kind en laat de interactie toenemen.....................................................................................42
Volg je kind met je handelingen en woorden...................................................................................42
Doe wat je kind je vraagt om te doen...............................................................................................42
Volg je kind in de verschillende fasen...............................................................................................42
Hoofdstuk 6 Taal toevoegen in de interactie........................................................................................43
Eerste ervaren, dan begrijpen, dan woorden...................................................................................43
Taal toevoegen de hele dag door.....................................................................................................43
Taal toevoegen zodat je kind de wereld om zich heen leert begrijpen............................................43
Taal toevoegen om je kind te helpen zich uit te drukken.................................................................43
3
, Praat met een ontdekker alsof zij ook met jou kan praten...........................................................43
Help stille praters, starters en bouwers zich uit te drukken.........................................................43
Kinderen met meer dan één taal......................................................................................................44
Het kiezen van communicatiedoelen................................................................................................44
2.3 Specifieke verklarende theorieën...............................................................................................45
2.3.1 Stotteren als neurofysiologische stoornis............................................................................45
2.3.2 Stotteren en persoonlijkheidsstoornissen...........................................................................46
2.3.3 Stotteren als aangeleerd gedrag..........................................................................................46
Hoofstuk 4 Diagnostiek van stotteren..................................................................................................47
4.1 Inleiding......................................................................................................................................47
4.2 Registratie en beoordeling van het spreekgedrag in zijn context...............................................47
Instrumenten om stotterernst te meten......................................................................................48
4.3 Screening van stotteren bij jonge mensen..................................................................................48
4.4 Diagnostiek bij kinderen.............................................................................................................48
4.4.1 Anamnese en intake............................................................................................................48
4.4.2 Oudergesprek......................................................................................................................48
4.4.3 Spelinteractie ouder(s)-kind................................................................................................49
4.4.4 Uitgebreid stotteronderzoek...............................................................................................49
4.7 Therapieadvies, verslaggeving en therapie-evaluatie.................................................................50
Hoofdstuk 11 Behandeling van stotteren bij jonge voorschoolse kinderen: borderline stotteren.......51
Sleutelwoorden................................................................................................................................51
Integrale aanpak...............................................................................................................................51
Overtuigingen van de auteur............................................................................................................52
Aard van stotteren........................................................................................................................52
Therapiedoel: spreekgedrag.........................................................................................................52
Vloeiendheidsdoelen....................................................................................................................52
Gevoelens en houdingen..............................................................................................................52
Onderhoudsprocedures................................................................................................................52
Klinische methoden......................................................................................................................52
Klinische procedures: indirecte behandeling....................................................................................53
Ernstclassificaties..........................................................................................................................53
Hoofdlijn spraakmetingen............................................................................................................53
Interactiepatronen.......................................................................................................................53
Samenvatting....................................................................................................................................54
Hoofdstuk 2 Stotteren en logopedie.....................................................................................................56
2.1 Beschrijving van stotteren..........................................................................................................56
4
Samenvatting
1
,Inhoud
Leerdoelen..............................................................................................................................................8
Hoofdstuk 1 Taalontwikkelingsstoornissen............................................................................................9
1.1 Terminologie taalontwikkelingsstoornissen.................................................................................9
1.1.1 Definitie specifieke taalontwikkelingsstoornis.......................................................................9
1.2 Classificatie van taalontwikkelingsstoornissen...........................................................................10
1.3 Prevalentie en incidentie............................................................................................................11
1.4 Prognose.....................................................................................................................................11
1.4.1 Risicofactoren......................................................................................................................12
1.5 Impact van de taalontwikkelingsstoornis op ontwikkeling en welbevinden...............................13
1.6 Oorzaken van taalontwikkelingsstoornissen...............................................................................13
1.6.1 Etiologie...............................................................................................................................13
1.6.2 Neurobiologie......................................................................................................................14
1.6.3 Cognitie................................................................................................................................14
1.6.4 Gedrag.................................................................................................................................14
1.7 Taalinput en taalontwikkelingsstoornissen.................................................................................14
1.7.1 Meertaligheid......................................................................................................................14
1.7.2 Blootstellingsachterstand of taalontwikkelingsstoornis?.....................................................15
1.7.3 Taaldeprivatie......................................................................................................................16
Hoofdstuk 2 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen.................................................................19
2.1 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij baby’s en peuters (0-4 jaar)..........................19
2.1.1 Taalontwikkelingsstoornissen bij baby’s..............................................................................19
2.1.2 Taalontwikkelingsstoornissen bij peuters............................................................................19
Kenmerken...................................................................................................................................20
2.2 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij kinderen van 4-8 jaar....................................20
2.2.1 De taalontwikkeling in de leeftijd van 4-8 jaar.....................................................................20
2.2.2 Taalproblemen van kinderen met een taalontwikkelingsstoornis.......................................22
2.3 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij kinderen van 9-12 jaar..................................25
2.3.5 Consequenties voor onderwijsparticipatie..........................................................................26
2.4 Kenmerken van taalontwikkelingsstoornissen bij pubers en adolescenten (12 jaar en ouder). .26
2.4.1 Prevalentie...........................................................................................................................26
Hoofdstuk 3 Diagnostiek.......................................................................................................................27
3.1 Signalering en screening.............................................................................................................28
3.1.1 Terminologie........................................................................................................................28
Hoofdstuk 7 Autismespectrumstoornissen, slechthorendheid en dyslexie..........................................29
2
, 7.1.2 Implicaties voor diagnostiek................................................................................................29
Hoofdstuk 1 Verstandelijk beperkt.......................................................................................................31
1.8 Emotionele ontwikkeling............................................................................................................31
1.8.1 Sociaal-emotionele ontwikkeling: SEO.................................................................................31
1.8.2 Sociaal-emotionele ontwikkeling: ESSEON..........................................................................32
Hoofdstuk 1 Meertaligheid – de stand van zaken................................................................................33
1.1 Maatschappelijke houding..........................................................................................................33
1.2 Taalstoornissen...........................................................................................................................34
1.3 Onderzoeksmiddelen..................................................................................................................34
1.3.1 Signaleringsfase...................................................................................................................34
1.3.2 De eerstefasediagnostiek.....................................................................................................35
Hoofdstuk 6 Taalontwikkelingsstoornissen bij meertalige kinderen....................................................36
6.1 Symptomen van specifieke taalontwikkelingsstoornissen..........................................................36
6.1.1 Algemene symptomen.........................................................................................................36
6.1.2 Taalspecifieke symptomen..................................................................................................36
Hoofdstuk 4 Normale ontwikkeling van spraakproductie: fonologische ontwikkeling en
klankverwerving...................................................................................................................................37
4.1 Fonologische vereenvoudigingsprocessen..................................................................................37
Terminologie.................................................................................................................................37
5 mogelijkheden waarom actieve fonologische ontwikkeling zou vertragen of stoppen.............38
Afwijkende processen in de fonologische ontwikkeling...............................................................38
4.2 Klankverwerving.........................................................................................................................40
Hoofdstuk 2 Laat je kind leiden............................................................................................................41
Kijken, wachten, luisteren................................................................................................................41
Communicatiestijlen.........................................................................................................................41
Ouderrollen......................................................................................................................................41
Hoofdstuk 3 Volg je kind.......................................................................................................................42
Volg je kind en laat de interactie toenemen.....................................................................................42
Volg je kind met je handelingen en woorden...................................................................................42
Doe wat je kind je vraagt om te doen...............................................................................................42
Volg je kind in de verschillende fasen...............................................................................................42
Hoofdstuk 6 Taal toevoegen in de interactie........................................................................................43
Eerste ervaren, dan begrijpen, dan woorden...................................................................................43
Taal toevoegen de hele dag door.....................................................................................................43
Taal toevoegen zodat je kind de wereld om zich heen leert begrijpen............................................43
Taal toevoegen om je kind te helpen zich uit te drukken.................................................................43
3
, Praat met een ontdekker alsof zij ook met jou kan praten...........................................................43
Help stille praters, starters en bouwers zich uit te drukken.........................................................43
Kinderen met meer dan één taal......................................................................................................44
Het kiezen van communicatiedoelen................................................................................................44
2.3 Specifieke verklarende theorieën...............................................................................................45
2.3.1 Stotteren als neurofysiologische stoornis............................................................................45
2.3.2 Stotteren en persoonlijkheidsstoornissen...........................................................................46
2.3.3 Stotteren als aangeleerd gedrag..........................................................................................46
Hoofstuk 4 Diagnostiek van stotteren..................................................................................................47
4.1 Inleiding......................................................................................................................................47
4.2 Registratie en beoordeling van het spreekgedrag in zijn context...............................................47
Instrumenten om stotterernst te meten......................................................................................48
4.3 Screening van stotteren bij jonge mensen..................................................................................48
4.4 Diagnostiek bij kinderen.............................................................................................................48
4.4.1 Anamnese en intake............................................................................................................48
4.4.2 Oudergesprek......................................................................................................................48
4.4.3 Spelinteractie ouder(s)-kind................................................................................................49
4.4.4 Uitgebreid stotteronderzoek...............................................................................................49
4.7 Therapieadvies, verslaggeving en therapie-evaluatie.................................................................50
Hoofdstuk 11 Behandeling van stotteren bij jonge voorschoolse kinderen: borderline stotteren.......51
Sleutelwoorden................................................................................................................................51
Integrale aanpak...............................................................................................................................51
Overtuigingen van de auteur............................................................................................................52
Aard van stotteren........................................................................................................................52
Therapiedoel: spreekgedrag.........................................................................................................52
Vloeiendheidsdoelen....................................................................................................................52
Gevoelens en houdingen..............................................................................................................52
Onderhoudsprocedures................................................................................................................52
Klinische methoden......................................................................................................................52
Klinische procedures: indirecte behandeling....................................................................................53
Ernstclassificaties..........................................................................................................................53
Hoofdlijn spraakmetingen............................................................................................................53
Interactiepatronen.......................................................................................................................53
Samenvatting....................................................................................................................................54
Hoofdstuk 2 Stotteren en logopedie.....................................................................................................56
2.1 Beschrijving van stotteren..........................................................................................................56
4
