SAMENVATTING BASISBOEK
AANPAK SCHULDEN
Hoofdstuk 1, 2, 3, 4, 6, 8 en 9
,Inhoud
Basisboek aanpak schulden....................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: inleiding op de schuldenproblematiek..........................................................................3
1.1 Omvang van de problematiek...................................................................................................3
1.2 Bereik van ondersteuning.........................................................................................................4
1.3 Achtergrondkenmerken............................................................................................................5
1.4 Belemmeringen........................................................................................................................5
1.5 Ontwikkelingen in de aanpak van schulden..............................................................................6
1.6 Kritiek op de schuldenaanpak...................................................................................................7
1.7 Verbeteringen dankzij een Brede Schuldenaanpak..................................................................8
Hoofdstuk 2: soorten schulden en verbanden....................................................................................8
2.1 Overlevingsschulden.................................................................................................................8
2.2 Compensatieschulden...............................................................................................................8
2.3 Aanpassingsschulden................................................................................................................8
2.4 Overbestedingsschulden...........................................................................................................8
2.5 Bureaucratische schulden.........................................................................................................9
2.6 Mix van typen en oorzaken.......................................................................................................9
2.7 Impact van schulden op andere terreinen................................................................................9
Hoofdstuk 3: impact van schulden op gedrag...................................................................................11
3.1 Financieel competent gedrag.................................................................................................11
3.2 Onze houding verandert door het hebben van schulden.......................................................11
3.3 Ons gedrag verandert ook door schulden...............................................................................11
3.4 Executieve functies.................................................................................................................12
3.5 De gevolgen van schulden op de lange termijn......................................................................13
3.6 De impact van schulden op de korte termijn..........................................................................14
3.7 Stress-sensitief werken...........................................................................................................15
Hoofdstuk 4: het incasseren van vorderingen..................................................................................16
4.1 Fasen in de incasso.................................................................................................................16
4.2 Betrokken partijen..................................................................................................................16
4.3 Fase 1: de aanspraak...............................................................................................................16
4.4 Fase 2: de vastlegging.............................................................................................................16
4.5 Fase 3: de executie.................................................................................................................17
4.6 Betalingsregeling....................................................................................................................18
4.7 Bijkomende kosten.................................................................................................................18
4.8 Toezicht op incassobureaus en gerechtsdeurwaarders..........................................................19
,Hoofdstuk 6: voorzieningen voor mensen met schulden.................................................................19
6.1 Wegwijs in de voorzieningen..................................................................................................19
6.2 Ondersteuning bij juridische vraagstukken.............................................................................20
6.3 Ondersteuning bij financiële zelfredzaamheid........................................................................20
6.4 Ondersteuning bij problematische schulden..........................................................................21
6.5 Nieuwe initiatieven.................................................................................................................22
Hoofdstuk 8: de praktijk van de gemeentelijke schuldhulpverlening...............................................23
8.1 Uitvoering van de gemeentelijke schuldhulpverlening...........................................................23
8.2 De klanten van de schuldhulpverlening..................................................................................23
8.3 Het schuldhulpverleningsproces.............................................................................................23
8.4 Doorlopen van een schuldhulpverleningstraject....................................................................25
8.5 Knelpunten in de schuldhulpverlening...................................................................................25
Hoofdstuk 9: Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp)......................................................27
9.1 Hoofdlijnen van de wettelijke regeling...................................................................................27
9.2 Totstandkoming Wsnp............................................................................................................27
9.3 Doel van de Wsnp...................................................................................................................28
9.4 Wettelijke instrumenten uit de Wsnp ter ondersteuning van het minnelijke traject.............28
9.5 Toelating Wsnp.......................................................................................................................29
9.6 In de Wsnp..............................................................................................................................29
9.7 Beëindiging van de Wsnp........................................................................................................30
, Basisboek aanpak schulden
Hoofdstuk 1: inleiding op de schuldenproblematiek
1.1 Omvang van de problematiek
Moeite met rondkomen:
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om rond te komen:
1. Uitgaven stijgen terwijl inkomsten gelijk blijven.
2. Vaste lasten zijn te hoog.
3. Inkomsten zijn te laag.
Bij cijfers over rondkomen is er een rekenkundige kant en een belevingskant. Er zijn mensen die in
de schulden zitten en hier geen belemmering van ervaren maar ook mensen die het heel lastig
vinden, terwijl ze beide qua budget gelijk zitten.
Onderzoek laat zien dat rondkomen samenhangt met ‘zachte’ factoren (financieel gedrag) en ‘harde’
factoren (hoogte inkomen). Ten aanzien van financieel gedrag geldt dat mensen die moeite hebben
met rondkomen gemiddeld vaker:
- Administratie niet op orde hebben
- Onbedachtzame aankopen doen (niet gepland en voorbereid)
- Geringe buffer hebben
- Niet weten of ze recht hebben op tegemoetkomingen (bijvoorbeeld toeslagen)
Er is ook samenhang met inkomen, hoe lager het inkomen hoe groter de kans op moeite met
rondkomen. Of iemand een vast of wisselend inkomen heeft maakt ook verschil, mensen met een
wisselend inkomen hebben vaker moeite met rondkomen dan mensen met een vast inkomen.
Lichte betalingsproblemen:
Moeilijk rondkomen betekent niet dat er betalingsproblemen zijn. Onderzoek van het Nibud
(Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) laat zien dat in 2018 1/3 van de huishoudens een
rekening te laat betaalde (32%). Voor ongeveer 1/6 huishoudens geldt dat zij in 2018 te maken
hadden met de volgende zaken:
- Een aanmaning ontvangen
- Geen geld kunnen opnemen/niet kunnen pinnen
- Afbetalingsregeling getroffen
- Weigering van een automatische incasso
Een onbetaalde rekening is niet meteen een betalingsprobleem. Volgens het Nibud is er sprake van
lichte betalingsproblemen als een huishouden in de afgelopen 12 maanden:
- Een enkele keer de huur/hypotheek te laat heeft betaald (meer dan tien dagen)
- Regelmatig een aanmaning ontving
- Regelmatig geen geld meer kon opnemen
- Regelmatig niet genoeg geld op de rekening had voor automatische incasso
- Een enkele keer een voorschot vraagt op het salaris
- Brieven van incassobureaus of deurwaardes ontving
- Regelmatig een creditcardschuld heeft van meer dan 500 euro
- Regelmatig een betalingsregeling trof
Huishoudens met lichte betalingsproblemen betalen het vaakst deze rekeningen te laat:
1. Zorgverzekering 2. Huur/hypotheek
3. Energie 4. Lokale lasten
5. Water 6. Mobiele telefoon
AANPAK SCHULDEN
Hoofdstuk 1, 2, 3, 4, 6, 8 en 9
,Inhoud
Basisboek aanpak schulden....................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: inleiding op de schuldenproblematiek..........................................................................3
1.1 Omvang van de problematiek...................................................................................................3
1.2 Bereik van ondersteuning.........................................................................................................4
1.3 Achtergrondkenmerken............................................................................................................5
1.4 Belemmeringen........................................................................................................................5
1.5 Ontwikkelingen in de aanpak van schulden..............................................................................6
1.6 Kritiek op de schuldenaanpak...................................................................................................7
1.7 Verbeteringen dankzij een Brede Schuldenaanpak..................................................................8
Hoofdstuk 2: soorten schulden en verbanden....................................................................................8
2.1 Overlevingsschulden.................................................................................................................8
2.2 Compensatieschulden...............................................................................................................8
2.3 Aanpassingsschulden................................................................................................................8
2.4 Overbestedingsschulden...........................................................................................................8
2.5 Bureaucratische schulden.........................................................................................................9
2.6 Mix van typen en oorzaken.......................................................................................................9
2.7 Impact van schulden op andere terreinen................................................................................9
Hoofdstuk 3: impact van schulden op gedrag...................................................................................11
3.1 Financieel competent gedrag.................................................................................................11
3.2 Onze houding verandert door het hebben van schulden.......................................................11
3.3 Ons gedrag verandert ook door schulden...............................................................................11
3.4 Executieve functies.................................................................................................................12
3.5 De gevolgen van schulden op de lange termijn......................................................................13
3.6 De impact van schulden op de korte termijn..........................................................................14
3.7 Stress-sensitief werken...........................................................................................................15
Hoofdstuk 4: het incasseren van vorderingen..................................................................................16
4.1 Fasen in de incasso.................................................................................................................16
4.2 Betrokken partijen..................................................................................................................16
4.3 Fase 1: de aanspraak...............................................................................................................16
4.4 Fase 2: de vastlegging.............................................................................................................16
4.5 Fase 3: de executie.................................................................................................................17
4.6 Betalingsregeling....................................................................................................................18
4.7 Bijkomende kosten.................................................................................................................18
4.8 Toezicht op incassobureaus en gerechtsdeurwaarders..........................................................19
,Hoofdstuk 6: voorzieningen voor mensen met schulden.................................................................19
6.1 Wegwijs in de voorzieningen..................................................................................................19
6.2 Ondersteuning bij juridische vraagstukken.............................................................................20
6.3 Ondersteuning bij financiële zelfredzaamheid........................................................................20
6.4 Ondersteuning bij problematische schulden..........................................................................21
6.5 Nieuwe initiatieven.................................................................................................................22
Hoofdstuk 8: de praktijk van de gemeentelijke schuldhulpverlening...............................................23
8.1 Uitvoering van de gemeentelijke schuldhulpverlening...........................................................23
8.2 De klanten van de schuldhulpverlening..................................................................................23
8.3 Het schuldhulpverleningsproces.............................................................................................23
8.4 Doorlopen van een schuldhulpverleningstraject....................................................................25
8.5 Knelpunten in de schuldhulpverlening...................................................................................25
Hoofdstuk 9: Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp)......................................................27
9.1 Hoofdlijnen van de wettelijke regeling...................................................................................27
9.2 Totstandkoming Wsnp............................................................................................................27
9.3 Doel van de Wsnp...................................................................................................................28
9.4 Wettelijke instrumenten uit de Wsnp ter ondersteuning van het minnelijke traject.............28
9.5 Toelating Wsnp.......................................................................................................................29
9.6 In de Wsnp..............................................................................................................................29
9.7 Beëindiging van de Wsnp........................................................................................................30
, Basisboek aanpak schulden
Hoofdstuk 1: inleiding op de schuldenproblematiek
1.1 Omvang van de problematiek
Moeite met rondkomen:
Huishoudens noemen verschillende redenen voor de moeite die zij hebben om rond te komen:
1. Uitgaven stijgen terwijl inkomsten gelijk blijven.
2. Vaste lasten zijn te hoog.
3. Inkomsten zijn te laag.
Bij cijfers over rondkomen is er een rekenkundige kant en een belevingskant. Er zijn mensen die in
de schulden zitten en hier geen belemmering van ervaren maar ook mensen die het heel lastig
vinden, terwijl ze beide qua budget gelijk zitten.
Onderzoek laat zien dat rondkomen samenhangt met ‘zachte’ factoren (financieel gedrag) en ‘harde’
factoren (hoogte inkomen). Ten aanzien van financieel gedrag geldt dat mensen die moeite hebben
met rondkomen gemiddeld vaker:
- Administratie niet op orde hebben
- Onbedachtzame aankopen doen (niet gepland en voorbereid)
- Geringe buffer hebben
- Niet weten of ze recht hebben op tegemoetkomingen (bijvoorbeeld toeslagen)
Er is ook samenhang met inkomen, hoe lager het inkomen hoe groter de kans op moeite met
rondkomen. Of iemand een vast of wisselend inkomen heeft maakt ook verschil, mensen met een
wisselend inkomen hebben vaker moeite met rondkomen dan mensen met een vast inkomen.
Lichte betalingsproblemen:
Moeilijk rondkomen betekent niet dat er betalingsproblemen zijn. Onderzoek van het Nibud
(Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) laat zien dat in 2018 1/3 van de huishoudens een
rekening te laat betaalde (32%). Voor ongeveer 1/6 huishoudens geldt dat zij in 2018 te maken
hadden met de volgende zaken:
- Een aanmaning ontvangen
- Geen geld kunnen opnemen/niet kunnen pinnen
- Afbetalingsregeling getroffen
- Weigering van een automatische incasso
Een onbetaalde rekening is niet meteen een betalingsprobleem. Volgens het Nibud is er sprake van
lichte betalingsproblemen als een huishouden in de afgelopen 12 maanden:
- Een enkele keer de huur/hypotheek te laat heeft betaald (meer dan tien dagen)
- Regelmatig een aanmaning ontving
- Regelmatig geen geld meer kon opnemen
- Regelmatig niet genoeg geld op de rekening had voor automatische incasso
- Een enkele keer een voorschot vraagt op het salaris
- Brieven van incassobureaus of deurwaardes ontving
- Regelmatig een creditcardschuld heeft van meer dan 500 euro
- Regelmatig een betalingsregeling trof
Huishoudens met lichte betalingsproblemen betalen het vaakst deze rekeningen te laat:
1. Zorgverzekering 2. Huur/hypotheek
3. Energie 4. Lokale lasten
5. Water 6. Mobiele telefoon
