Romantiek & werkelijkheid
Hoofdstuk 21
‘Wien Neêrlandsch bloed’ (1815) -> eerste couplet gedicht Hendrik Tollens -
> prijsvraag nieuw volkslied schrijven -> lied is nu xenofoob, maar toen tegen
alles wat frans was
Nederlands sinds 17e eeuw koloniale grootmacht -> 19e eeuw zelf onderdrukt
-> Napoleon -> Franse revolutie
› Kroont zichzelf tot keizer in 1804 en enorme expansiedrift -> een van
zijn slachtoffers -> Bataafse Republiek
› Sombere tijd -> armoede en afname bevolking -> 1815 verslagen slag
van Waterloo -> Verenigd Koninkrijk der Nederlanden -> opnieuw
opbouwen als moderne staat
› Geen rol op politieke toneel -> nieuwe identiteit
› Te lang geteerd op glorie Gouden Eeuw -> wel Museum Nederland ->
huizen uit 17e eeuw
Nationalisme vaak geassocieerd met vreemdelingenhaat en weren tegen
buitenlandse invloeden -> 19e eeuw -> zoektocht naar gezamenlijke cultuur,
nationale identiteit -> taal en literatuur belangrijk
› Allemaal streektalen
› Vanaf 1797 -> Nederlandse taal en cultuur studeren -> 1809
literatuurgeschiedenis
› Schrijvers beschrijven emoties
Trots op gedeeld verleden -> versterkt nationaal bewustzijn
› 17e eeuw van Vondel en Rembrandt -> ‘Gouden Eeuw’
› Tollens -> kapitein Willen Barentsz -> met bemanning overwinteren op
Nova Zembla -> huilen als ze Nederlandse vlag weer zien
› Heden: nationalistische dichters genoeg te bieden -> Tollens ook over
kleinere huiselijke taferelen
Na Franse tijd -> behoefte aan stabiliteit, rust en huiselijkheid ->
huiskamercultuur -> Biedermeier -> Duits-Oostenrijkse kunststroming
Iedereen slaat aan het dichten -> meer hobby dan werk -> John Bowring
(Engelse criticus 1828) land overstroomd met prutpoëten en rijmelaarts
Rollen duidelijk verdeeld -> vrouw -> thuis bij haard -> geëerd en benadrukt
in gedichten
Hendrik Tollens -> eerste Dichter des Vaderlands -> beschrijft zijn gedichten
en geeft commentaar
› Sinds 2000 -> niet alleen gedichten -> poëzie toegankelijker maken
, Juk van de verlichting afwerpen -> klaar met rationele literatuur van de vorige
eeuw -> niet de rede en de klassieken, maar het gevoelsleven van de
kunstenaar -> nieuwe inspiratiebron -> de romantiek
Bilderdijk wisselt rationele, positief bedoelde moralistische lesjes in voor
poëzie van eigen gevoel, zonder dwingende regels en veel contrast
Goethe -> beroemde romantische briefroman ‘Die Leiden des jungen
Werthers’ (1774) ademt Sehnsucht en Weltschmerz -> sterk verlangen naar en
lijden aan de wereld
Romanticus -> doorvoelt het leven en melancholie is zijn deel -> scheppend
genie: rijker gevoelsleven dan ‘gewone’ mensen -> werkelijkheid kent hij
beter
Sinds Franse overheersing -> vertrouwen in de perfecte, maakbare
samenleving verloren -> teleurstelling
Romanticus wil ontsnappen aan alledaagse zorgen -> heil en inspiratie, bijv. in
de natuur -> puur en onaangeraakt door verderfelijke mensenhanden en de
rede
Middeleeuwen -> ook onaangetast -> vanuit gevoel van nostalgie verheerlijkt
Met invoelende gaven -> romantische schrijver op herkenbare manier
schrijven over historische gebeurtenissen
Schotland: Walter Scoot -> Ivanhoe (1819) -> Jacob van Lennep:
Nederlandsche Legenden (1829) -> rijm, historisch correct & spannend
verteld, bijv. fictieve personages
Vlaming Hendrik Conscience -> De leeuw van Vlaanderen (1838) -> verhaal
vol vaderlandsliefde en heldenmoed over Guldensporenslag (11 juli 1302)
Humor -> melancholie tijdelijk verdrijven -> François HaverSchimdt ->
meester milde zelfspot eigen lijden beschrijven -> dichtersnaam weinig
verheven Piet Paaltjens
› Verdriet onbereikbare liefdes, kloof tussen ideaal en werkelijkheid of
teleurstelling in medemens -> inspiratiebron
› Snikken en grimlachjes (1867) -> nog goed verkocht -> romantische
kracht: Weltschmerz verlicht Paaltjens met humor
Humor ook middel van De Schoolmeester, Gerrit van de Linde -> hekelt aan
19e -eeuws burgermaatschappij en haar beidermeierpoezie -> huiselijke
gezelligheid en veiligheid -> schijn -> qua inhoud en vorm lapt hij alle regels
aan zijn laars -> verademing tijdsgenoten: De gedichten van den
Schoolmeester (1859) wordt populair
Vlaamse priester -> Guido van Gezelle -> katholieke geloof en Vlaams
nationalisme aanwakkeren -> persoonlijke, intieme manier -> in ‘Als de ziele
luistert’ natuur dichtbij en het spirituele: de ziel -> echt luisteren en beschrijft
religieuze gevoelens
› In Vlaams dichten -> niet gebruikelijk -> de weg voor andere dichters
Hoofdstuk 21
‘Wien Neêrlandsch bloed’ (1815) -> eerste couplet gedicht Hendrik Tollens -
> prijsvraag nieuw volkslied schrijven -> lied is nu xenofoob, maar toen tegen
alles wat frans was
Nederlands sinds 17e eeuw koloniale grootmacht -> 19e eeuw zelf onderdrukt
-> Napoleon -> Franse revolutie
› Kroont zichzelf tot keizer in 1804 en enorme expansiedrift -> een van
zijn slachtoffers -> Bataafse Republiek
› Sombere tijd -> armoede en afname bevolking -> 1815 verslagen slag
van Waterloo -> Verenigd Koninkrijk der Nederlanden -> opnieuw
opbouwen als moderne staat
› Geen rol op politieke toneel -> nieuwe identiteit
› Te lang geteerd op glorie Gouden Eeuw -> wel Museum Nederland ->
huizen uit 17e eeuw
Nationalisme vaak geassocieerd met vreemdelingenhaat en weren tegen
buitenlandse invloeden -> 19e eeuw -> zoektocht naar gezamenlijke cultuur,
nationale identiteit -> taal en literatuur belangrijk
› Allemaal streektalen
› Vanaf 1797 -> Nederlandse taal en cultuur studeren -> 1809
literatuurgeschiedenis
› Schrijvers beschrijven emoties
Trots op gedeeld verleden -> versterkt nationaal bewustzijn
› 17e eeuw van Vondel en Rembrandt -> ‘Gouden Eeuw’
› Tollens -> kapitein Willen Barentsz -> met bemanning overwinteren op
Nova Zembla -> huilen als ze Nederlandse vlag weer zien
› Heden: nationalistische dichters genoeg te bieden -> Tollens ook over
kleinere huiselijke taferelen
Na Franse tijd -> behoefte aan stabiliteit, rust en huiselijkheid ->
huiskamercultuur -> Biedermeier -> Duits-Oostenrijkse kunststroming
Iedereen slaat aan het dichten -> meer hobby dan werk -> John Bowring
(Engelse criticus 1828) land overstroomd met prutpoëten en rijmelaarts
Rollen duidelijk verdeeld -> vrouw -> thuis bij haard -> geëerd en benadrukt
in gedichten
Hendrik Tollens -> eerste Dichter des Vaderlands -> beschrijft zijn gedichten
en geeft commentaar
› Sinds 2000 -> niet alleen gedichten -> poëzie toegankelijker maken
, Juk van de verlichting afwerpen -> klaar met rationele literatuur van de vorige
eeuw -> niet de rede en de klassieken, maar het gevoelsleven van de
kunstenaar -> nieuwe inspiratiebron -> de romantiek
Bilderdijk wisselt rationele, positief bedoelde moralistische lesjes in voor
poëzie van eigen gevoel, zonder dwingende regels en veel contrast
Goethe -> beroemde romantische briefroman ‘Die Leiden des jungen
Werthers’ (1774) ademt Sehnsucht en Weltschmerz -> sterk verlangen naar en
lijden aan de wereld
Romanticus -> doorvoelt het leven en melancholie is zijn deel -> scheppend
genie: rijker gevoelsleven dan ‘gewone’ mensen -> werkelijkheid kent hij
beter
Sinds Franse overheersing -> vertrouwen in de perfecte, maakbare
samenleving verloren -> teleurstelling
Romanticus wil ontsnappen aan alledaagse zorgen -> heil en inspiratie, bijv. in
de natuur -> puur en onaangeraakt door verderfelijke mensenhanden en de
rede
Middeleeuwen -> ook onaangetast -> vanuit gevoel van nostalgie verheerlijkt
Met invoelende gaven -> romantische schrijver op herkenbare manier
schrijven over historische gebeurtenissen
Schotland: Walter Scoot -> Ivanhoe (1819) -> Jacob van Lennep:
Nederlandsche Legenden (1829) -> rijm, historisch correct & spannend
verteld, bijv. fictieve personages
Vlaming Hendrik Conscience -> De leeuw van Vlaanderen (1838) -> verhaal
vol vaderlandsliefde en heldenmoed over Guldensporenslag (11 juli 1302)
Humor -> melancholie tijdelijk verdrijven -> François HaverSchimdt ->
meester milde zelfspot eigen lijden beschrijven -> dichtersnaam weinig
verheven Piet Paaltjens
› Verdriet onbereikbare liefdes, kloof tussen ideaal en werkelijkheid of
teleurstelling in medemens -> inspiratiebron
› Snikken en grimlachjes (1867) -> nog goed verkocht -> romantische
kracht: Weltschmerz verlicht Paaltjens met humor
Humor ook middel van De Schoolmeester, Gerrit van de Linde -> hekelt aan
19e -eeuws burgermaatschappij en haar beidermeierpoezie -> huiselijke
gezelligheid en veiligheid -> schijn -> qua inhoud en vorm lapt hij alle regels
aan zijn laars -> verademing tijdsgenoten: De gedichten van den
Schoolmeester (1859) wordt populair
Vlaamse priester -> Guido van Gezelle -> katholieke geloof en Vlaams
nationalisme aanwakkeren -> persoonlijke, intieme manier -> in ‘Als de ziele
luistert’ natuur dichtbij en het spirituele: de ziel -> echt luisteren en beschrijft
religieuze gevoelens
› In Vlaams dichten -> niet gebruikelijk -> de weg voor andere dichters
