Sociale Psychologie – 1e Kwartiel
Hoofdstuk 3: Waarneming van personen
3.1: De eerste indruk
Mensen proberen door zelfpresentatie aardig of bekwaam gevonden te worden. Je doet al
meteen een evaluatie of iemand wel of niet leuk is. Je hebt maar weinig nodig om je al een
indruk te krijgen over hoe die persoon zal zijn. Bij non-verbaal gedrag gaat het om de
lichaamstaal. D.m.v thin slices of behaviour kan de persoonlijkheid van iemand goed
worden afgeleid. In minder dan 30 seconden hebben we al een goed beeld. Het vormen van
een eerste indruk gaat automatisch en heb je niet door. Bijvoorbeeld dat automatisch
stereotypen worden geactiveerd. De eerste indruk is quick and dirty; heel snel, maar
grof en niet genuanceerd. Dit heeft te maken met de evolutie. Mensen reageren op hun
interpretatie van de situatie waar ze zich in bevinden. Ze reageren dus niet op hoe een
andere persoon echt is, maar hoe ze denken dat die persoon is.
3.1.1
Om zulke impliciete processen te onderzoeken is er 1; subliminale priming. Daarbij
wordt een stimulus zodanig aangeboden dat de deelnemer alleen een flits ziet en het alleen
onbewust kan worden waargenomen.
In vroegere tijden waren vreemdelingen een potentiële bedreiging. Mensen die er anders
uitzien, worden door onze hersenen als onbekend en potentieel bedreigend gezien, dit
wordt verklaard door evolutionaire psychologie. Onze eerste oordelen over gezichten
hoeven niet altijd te kloppen, maar ze hebben wel invloed op het gedrag dat wij tegenover
die andere persoon vertonen. Als iemand er intelligent uitziet, zul je een moeilijker
onderwerp aansnijden. Dit beïnvloedt ook de ander zijn gedrag, die de kans krijgt om zich
intelligent voor de doen, waardoor je eerste indruk zichzelf kan gaan bevestigen: self-
fulfilling prophecy.
Wij beschikken over automatische waakzaamheid; we kijken altijd uit voor een boos
persoon: een boos persoon valt meer op en is belangrijker dan een blij persoon.
3.1.2
Een indeling op basis van ‘hokjes en vakjes’ wordt sociale categorisatie genoemd. Dit
komt voort uit de behoefte om de omgeving overzichtelijk te maken en hierdoor vormen we
een globale indruk van iedereen. Door middel van deze categorieën en de stereotypen die
daarbij horen, kunnen we gevolgtrekkingen maken, deze helpen bij een eerste grove
indruk. Dit heeft te maken met automatische informatieverwerking, dit is niet erg
nauwkeurig, maar hierdoor kunnen we wel beslissingen maken of we dichterbij of weg
willen. Als we degene in kwestie beter leren kennen, valt het stereotype weg.
3.1.3
Iemands uiterlijke aantrekkelijkheid kan van invloed zijn op onze indruk. Ze worden
intelligenter, socialer enz. gevonden dan minder mooie mensen. Mensen zien vaak wat ze
verwachten te zien, of wat ze graag willen zien: wishful thinking. Bijvoorbeeld dat
mannen vooral bij mooie vrouwen overschatten hoeveel interesse in seks heeft: seksuele
overperceptie. Aantrekkelijk zijn heeft over het algemeen veel voordelen. Het stereotype
‘wat mooi is, is goed’ is een specifieke vorm van het halo-effect; dit is de neiging om, als
iemand één positieve eigenschap heeft, dit te generaliseren naar andere eigenschappen.
Een negatief halo-effect bestaat ook.
3.1.4 + 3.1.5
,In onze indrukken en beschrijvingen van mensen zijn altijd twee beoordelingsdimensies te
onderscheiden; hoe aardig, betrouwbaar en warm we iemand vinden: likeability,
anderzijds hoe bekwaam, krachtig en dominant iemand overkomt: power. Testosteron
kan hier van invloed zijn. Onbewust zullen ouders en leraren meer leiderschapsgedrag
stimuleren bij een kind met een krachtig gezicht dan een babyface; self fulfilling
prophecy.
Bij vrouwen is vooral de taille-heup-verhouding belangrijk, bij mannen is dit de lengte.
Hoe langer, hoe meer ‘leider’ en hoe meer je kan verdienen/betere baan.
3.1.6
Kleding is van belang op hoe je jezelf voelt. De associaties die je hebt bij bepaalde kleding
beïnvloeden je gedrag. Dit effect is verwant aan de effecten van embodiment: associaties
tussen lichamelijke en mentale reacties.
3.2: Non-verbaal gedrag
Er zijn twee soorten non-verbaal gedrag: visueel en vocaal. Zonder dat we ons ervan
bewust zijn, halen we veel informatie uit die signalen: intuïtie. We voelen dat iemand ons
aardig vindt of niet. Ook docenten kunnen indruk maken met een expressieve, enthousiaste
presentatie, terwijl ze inhoudelijk lariekoek uitslaan. Dit zogenoemde Dr Fox-effect is
genoemd naar een onderzoek. We hechten meer waarde aan non-verbaal dan verbaal
gedrag.
3.3.2
Mensen niet aankijken wordt gezien als onvriendelijk en vaak ook als een teken van
onbetrouwbaarheid. Ook iemand lang in de ogen aankijken is niet goed, dit wordt hoogst
ongemakkelijk en kan ook afleidend werken. Het is makkelijker om via mimiek je emoties te
uiten, dan schriftelijk.
3.2.3
Mensen hebben behoeft aan een bepaalde ruimte om zich heen: hun persoonlijke ruimte.
We voelen ons dan ook onprettig als anderen daarbinnen komen. Volgens de intimiteits-
equilibrium-theorie streven mensen naar een bepaalde balans in hoe ‘intiem’ het contact
met de ander is; wanneer de intimiteit wordt verhoogd door een bepaalde factor, moet dat
gecompenseerd worden door een andere factor. Net als oogcontact en afstand kan ook
aanraking als intimiderend en controlerend of juist als prettig en flirterig worden ervaren.
3.2.4
Een aspect van lichaamshouding is de ruimte die je inneemt. Mannen zitten vaak breed
uit terwijl vrouwen netjes moeten lopen en niet wijdbeens kunnen gaan zitten. Het is ook
bewezen dat je je machtiger gaat voelen als je breder uit gaat zitten (embodiment). Nog
een aspect is jezelf aanraken; zelfmanipulatie, dit komt vaak voort uit onzekerheid en
spanning en heeft dus een negatieve invloed op de indruk die je maakt. Een laatste aspect
is imitatie; mensen zijn geneigd om automatisch dingen van anderen over te nemen, het
kameleon-effect.
3.2.5 + 3.2.6: + 3.3: Attributie: van gedrag naar eigenschap
Alleen al op basis hoe iemand praat kunnen we informatie oppikken, zoals
zelfverzekerdheid of leidinggevend.
Onze eerste indruk van iemand hoeft niet perse goed te zijn, toch is dit vaak wel al in de
juiste richting. Nadat we iemand langer en beter leren kennen verandert onze indruk.
Het afleiden van eigenschappen uit gedrag noemen we attributie. Dit attribueren is een
, cognitief proces en kan variëren van volledig automatisch tot volledig gecontroleerd en
weloverwogen.
3.3.1
Iemand die een 9 haalt voor een tentamen; slim of uitslover. Er zijn verschillende
eigenschappen die we dan aan iemand attribueren, gebeurt meestal impliciet. Je slaat een
bepaalde eigenschap op in je hersenen, die je je later beter kan herinneren. Die eigenschap
zul je nooit expliciet denken, maar de volgende keer dat je die persoon (actor) ziet, kun je
wel bepaald gedrag voorspellen. (Hij is gul, dus misschien biedt hij mij ook wat aan.)
Hoofdstuk 3: Waarneming van personen
3.1: De eerste indruk
Mensen proberen door zelfpresentatie aardig of bekwaam gevonden te worden. Je doet al
meteen een evaluatie of iemand wel of niet leuk is. Je hebt maar weinig nodig om je al een
indruk te krijgen over hoe die persoon zal zijn. Bij non-verbaal gedrag gaat het om de
lichaamstaal. D.m.v thin slices of behaviour kan de persoonlijkheid van iemand goed
worden afgeleid. In minder dan 30 seconden hebben we al een goed beeld. Het vormen van
een eerste indruk gaat automatisch en heb je niet door. Bijvoorbeeld dat automatisch
stereotypen worden geactiveerd. De eerste indruk is quick and dirty; heel snel, maar
grof en niet genuanceerd. Dit heeft te maken met de evolutie. Mensen reageren op hun
interpretatie van de situatie waar ze zich in bevinden. Ze reageren dus niet op hoe een
andere persoon echt is, maar hoe ze denken dat die persoon is.
3.1.1
Om zulke impliciete processen te onderzoeken is er 1; subliminale priming. Daarbij
wordt een stimulus zodanig aangeboden dat de deelnemer alleen een flits ziet en het alleen
onbewust kan worden waargenomen.
In vroegere tijden waren vreemdelingen een potentiële bedreiging. Mensen die er anders
uitzien, worden door onze hersenen als onbekend en potentieel bedreigend gezien, dit
wordt verklaard door evolutionaire psychologie. Onze eerste oordelen over gezichten
hoeven niet altijd te kloppen, maar ze hebben wel invloed op het gedrag dat wij tegenover
die andere persoon vertonen. Als iemand er intelligent uitziet, zul je een moeilijker
onderwerp aansnijden. Dit beïnvloedt ook de ander zijn gedrag, die de kans krijgt om zich
intelligent voor de doen, waardoor je eerste indruk zichzelf kan gaan bevestigen: self-
fulfilling prophecy.
Wij beschikken over automatische waakzaamheid; we kijken altijd uit voor een boos
persoon: een boos persoon valt meer op en is belangrijker dan een blij persoon.
3.1.2
Een indeling op basis van ‘hokjes en vakjes’ wordt sociale categorisatie genoemd. Dit
komt voort uit de behoefte om de omgeving overzichtelijk te maken en hierdoor vormen we
een globale indruk van iedereen. Door middel van deze categorieën en de stereotypen die
daarbij horen, kunnen we gevolgtrekkingen maken, deze helpen bij een eerste grove
indruk. Dit heeft te maken met automatische informatieverwerking, dit is niet erg
nauwkeurig, maar hierdoor kunnen we wel beslissingen maken of we dichterbij of weg
willen. Als we degene in kwestie beter leren kennen, valt het stereotype weg.
3.1.3
Iemands uiterlijke aantrekkelijkheid kan van invloed zijn op onze indruk. Ze worden
intelligenter, socialer enz. gevonden dan minder mooie mensen. Mensen zien vaak wat ze
verwachten te zien, of wat ze graag willen zien: wishful thinking. Bijvoorbeeld dat
mannen vooral bij mooie vrouwen overschatten hoeveel interesse in seks heeft: seksuele
overperceptie. Aantrekkelijk zijn heeft over het algemeen veel voordelen. Het stereotype
‘wat mooi is, is goed’ is een specifieke vorm van het halo-effect; dit is de neiging om, als
iemand één positieve eigenschap heeft, dit te generaliseren naar andere eigenschappen.
Een negatief halo-effect bestaat ook.
3.1.4 + 3.1.5
,In onze indrukken en beschrijvingen van mensen zijn altijd twee beoordelingsdimensies te
onderscheiden; hoe aardig, betrouwbaar en warm we iemand vinden: likeability,
anderzijds hoe bekwaam, krachtig en dominant iemand overkomt: power. Testosteron
kan hier van invloed zijn. Onbewust zullen ouders en leraren meer leiderschapsgedrag
stimuleren bij een kind met een krachtig gezicht dan een babyface; self fulfilling
prophecy.
Bij vrouwen is vooral de taille-heup-verhouding belangrijk, bij mannen is dit de lengte.
Hoe langer, hoe meer ‘leider’ en hoe meer je kan verdienen/betere baan.
3.1.6
Kleding is van belang op hoe je jezelf voelt. De associaties die je hebt bij bepaalde kleding
beïnvloeden je gedrag. Dit effect is verwant aan de effecten van embodiment: associaties
tussen lichamelijke en mentale reacties.
3.2: Non-verbaal gedrag
Er zijn twee soorten non-verbaal gedrag: visueel en vocaal. Zonder dat we ons ervan
bewust zijn, halen we veel informatie uit die signalen: intuïtie. We voelen dat iemand ons
aardig vindt of niet. Ook docenten kunnen indruk maken met een expressieve, enthousiaste
presentatie, terwijl ze inhoudelijk lariekoek uitslaan. Dit zogenoemde Dr Fox-effect is
genoemd naar een onderzoek. We hechten meer waarde aan non-verbaal dan verbaal
gedrag.
3.3.2
Mensen niet aankijken wordt gezien als onvriendelijk en vaak ook als een teken van
onbetrouwbaarheid. Ook iemand lang in de ogen aankijken is niet goed, dit wordt hoogst
ongemakkelijk en kan ook afleidend werken. Het is makkelijker om via mimiek je emoties te
uiten, dan schriftelijk.
3.2.3
Mensen hebben behoeft aan een bepaalde ruimte om zich heen: hun persoonlijke ruimte.
We voelen ons dan ook onprettig als anderen daarbinnen komen. Volgens de intimiteits-
equilibrium-theorie streven mensen naar een bepaalde balans in hoe ‘intiem’ het contact
met de ander is; wanneer de intimiteit wordt verhoogd door een bepaalde factor, moet dat
gecompenseerd worden door een andere factor. Net als oogcontact en afstand kan ook
aanraking als intimiderend en controlerend of juist als prettig en flirterig worden ervaren.
3.2.4
Een aspect van lichaamshouding is de ruimte die je inneemt. Mannen zitten vaak breed
uit terwijl vrouwen netjes moeten lopen en niet wijdbeens kunnen gaan zitten. Het is ook
bewezen dat je je machtiger gaat voelen als je breder uit gaat zitten (embodiment). Nog
een aspect is jezelf aanraken; zelfmanipulatie, dit komt vaak voort uit onzekerheid en
spanning en heeft dus een negatieve invloed op de indruk die je maakt. Een laatste aspect
is imitatie; mensen zijn geneigd om automatisch dingen van anderen over te nemen, het
kameleon-effect.
3.2.5 + 3.2.6: + 3.3: Attributie: van gedrag naar eigenschap
Alleen al op basis hoe iemand praat kunnen we informatie oppikken, zoals
zelfverzekerdheid of leidinggevend.
Onze eerste indruk van iemand hoeft niet perse goed te zijn, toch is dit vaak wel al in de
juiste richting. Nadat we iemand langer en beter leren kennen verandert onze indruk.
Het afleiden van eigenschappen uit gedrag noemen we attributie. Dit attribueren is een
, cognitief proces en kan variëren van volledig automatisch tot volledig gecontroleerd en
weloverwogen.
3.3.1
Iemand die een 9 haalt voor een tentamen; slim of uitslover. Er zijn verschillende
eigenschappen die we dan aan iemand attribueren, gebeurt meestal impliciet. Je slaat een
bepaalde eigenschap op in je hersenen, die je je later beter kan herinneren. Die eigenschap
zul je nooit expliciet denken, maar de volgende keer dat je die persoon (actor) ziet, kun je
wel bepaald gedrag voorspellen. (Hij is gul, dus misschien biedt hij mij ook wat aan.)
