Theoretische Criminologie
November 2020
ESSAY 1: TBS
DE PLAATS VAN TBS IN DE HUIDIGE MAATSCHAPPIJ
EN DE VERANDERING TEN OPZICHTE VAN DRIE
DECENNIA GELEDEN.
Preventie & April
Bestraffing 2021
Aantal woorden (exclusief voorblad en referentielijst): 2094 woorden
, INLEIDING
Het is 30 januari 2021 als De Telegraaf bericht over een ontsnapte vuurwapengevaarlijke man uit TBS-
kliniek de Woenselse Poort in Eindhoven (Vink en Van Wely, 2021). De TBS’er blijkt de dag ervoor niet
te zijn teruggekeerd van onbegeleid verlof. Enkele uren later wordt de voortvluchtige aangehouden in
Vlissingen, maar ondertussen zijn de meningen in de samenleving al gevormd (RTL Nieuws, 2021).
Mensen zetten vraagtekens bij het verleende verlof: ‘Waarom stoppen ze niet met verlof voor TBS’ers?’,
luidt een reactie op sociale media. Anderen reageren resoluter en eisen dat TBS met verlof definitief zal
verdwijnen. De reacties die dit incident losmaakt, staan symbool voor de fundamentele discussie over
de invulling van het TBS-systeem. Een kwestie waarbij de heersende opvattingen voortdurend aan
verandering onderhevig zijn. Het is daarom interessant om de positie van de TBS-maatregel te
bestuderen en in de tijd te plaatsen. Dit zal worden gedaan aan de hand van de volgende
onderzoeksvraag: “Welke plaats neemt TBS in de huidige maatschappij in en hoe is de huidige
maatschappij ten opzichte van TBS veranderd in vergelijking met 30 jaar geleden?”
OPERATIONALISERING
De oorspronkelijke vorm van TBS werd ingevoerd in 1928 onder een andere naam:
Terbeschikkingstelling van de regering (TBR). Deze dwangmaatregel kon worden bevolen ten aanzien
van ontoerekeningsvatbare en verminderd toerekeningsvatbare daders. Het doel van TBR was in
principe tweeledig. Enerzijds konden daders worden ‘verpleegd’ in het kader van hun
resocialisatieproces. Uiteraard ook ten behoeve van een vermindering van de kans op recidive.
Anderzijds werd de maatschappij op adequate wijze tegen deze daders beschermd (Hofstee, 1987). De
strafrechtelijke maatregel onderging in 1988 een naamswijziging, waarbij TBR werd vervangen door TBS
(Oei, 2005). Ook werd de invulling van deze maatregel verder gespecificeerd. Uit art. 37a Sr volgt dat
een verdachte ter beschikking kan worden gesteld indien hij tijdens het begaan van het strafbare feit
leed aan gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens. Daarnaast moet er
sprake zijn van een misdrijf waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld of één van de
aanvullend genoemde artikelen in lid 1 sub 2. TBS kan worden gevorderd indien de veiligheid van
anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen dit eist (Nagtegaal, Goethals en
Meynen, 2016).
Terbeschikkingstelling kan worden onderverdeeld in TBS met voorwaarden en TBS met bevel
tot verpleging van overheidswege (dwangverpleging). In het eerste geval moet een TBS’er zich houden
aan een aantal strikte voorwaarden, maar is plaatsing in een kliniek niet noodzakelijk. Het gevaar op
herhaling wordt hierbij doorgaans niet als ernstig beschouwd. In het tweede geval acht de rechter dit
gevaar wel ernstig. Daarom wordt de dader in één van de 11 gesloten TBS-klinieken in Nederland
November 2020
ESSAY 1: TBS
DE PLAATS VAN TBS IN DE HUIDIGE MAATSCHAPPIJ
EN DE VERANDERING TEN OPZICHTE VAN DRIE
DECENNIA GELEDEN.
Preventie & April
Bestraffing 2021
Aantal woorden (exclusief voorblad en referentielijst): 2094 woorden
, INLEIDING
Het is 30 januari 2021 als De Telegraaf bericht over een ontsnapte vuurwapengevaarlijke man uit TBS-
kliniek de Woenselse Poort in Eindhoven (Vink en Van Wely, 2021). De TBS’er blijkt de dag ervoor niet
te zijn teruggekeerd van onbegeleid verlof. Enkele uren later wordt de voortvluchtige aangehouden in
Vlissingen, maar ondertussen zijn de meningen in de samenleving al gevormd (RTL Nieuws, 2021).
Mensen zetten vraagtekens bij het verleende verlof: ‘Waarom stoppen ze niet met verlof voor TBS’ers?’,
luidt een reactie op sociale media. Anderen reageren resoluter en eisen dat TBS met verlof definitief zal
verdwijnen. De reacties die dit incident losmaakt, staan symbool voor de fundamentele discussie over
de invulling van het TBS-systeem. Een kwestie waarbij de heersende opvattingen voortdurend aan
verandering onderhevig zijn. Het is daarom interessant om de positie van de TBS-maatregel te
bestuderen en in de tijd te plaatsen. Dit zal worden gedaan aan de hand van de volgende
onderzoeksvraag: “Welke plaats neemt TBS in de huidige maatschappij in en hoe is de huidige
maatschappij ten opzichte van TBS veranderd in vergelijking met 30 jaar geleden?”
OPERATIONALISERING
De oorspronkelijke vorm van TBS werd ingevoerd in 1928 onder een andere naam:
Terbeschikkingstelling van de regering (TBR). Deze dwangmaatregel kon worden bevolen ten aanzien
van ontoerekeningsvatbare en verminderd toerekeningsvatbare daders. Het doel van TBR was in
principe tweeledig. Enerzijds konden daders worden ‘verpleegd’ in het kader van hun
resocialisatieproces. Uiteraard ook ten behoeve van een vermindering van de kans op recidive.
Anderzijds werd de maatschappij op adequate wijze tegen deze daders beschermd (Hofstee, 1987). De
strafrechtelijke maatregel onderging in 1988 een naamswijziging, waarbij TBR werd vervangen door TBS
(Oei, 2005). Ook werd de invulling van deze maatregel verder gespecificeerd. Uit art. 37a Sr volgt dat
een verdachte ter beschikking kan worden gesteld indien hij tijdens het begaan van het strafbare feit
leed aan gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens. Daarnaast moet er
sprake zijn van een misdrijf waarop een gevangenisstraf van vier jaar of meer is gesteld of één van de
aanvullend genoemde artikelen in lid 1 sub 2. TBS kan worden gevorderd indien de veiligheid van
anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of goederen dit eist (Nagtegaal, Goethals en
Meynen, 2016).
Terbeschikkingstelling kan worden onderverdeeld in TBS met voorwaarden en TBS met bevel
tot verpleging van overheidswege (dwangverpleging). In het eerste geval moet een TBS’er zich houden
aan een aantal strikte voorwaarden, maar is plaatsing in een kliniek niet noodzakelijk. Het gevaar op
herhaling wordt hierbij doorgaans niet als ernstig beschouwd. In het tweede geval acht de rechter dit
gevaar wel ernstig. Daarom wordt de dader in één van de 11 gesloten TBS-klinieken in Nederland
