Theoretische Criminologie
November 2020
ESSAY 2: BURGERWACHTEN
DE OPKOMST VAN BURGERWACHTEN EN EEN BE-
SCHOUWENDE BLIK OP DE VOOR- EN NADELEN.
Preventie & April
Bestraffing 2021
Aantal woorden (exclusief voorblad en referentielijst): 1950 woorden
, Een veiligheidsmaatschappij, dat is een adequate typering van de hedendaagse samenleving in
Nederland. Deze maatschappij wordt gekenmerkt door de nadruk op criminaliteitspreventie en tevens
de deregulering van de uitvoering hiervan (Schuilenburg, 2008; 2012). Dit heeft de afgelopen decennia
geleid tot een groeiende aandacht voor burgerparticipatie in de veiligheidszorg (Schuilenburg, 2012;
Van der Land, 2014). Lub (2016a) beschrijft hoe ‘buurtwachten’ een enorme vlucht hebben genomen.
Whatsappgroepen, buurtvaders, sms-alerts en ‘Onze Buurt Veilig’ zijn tegenwoordig normale
maatschappelijke verschijnselen geworden. Echter, de daadwerkelijke bijdrage aan de veiligheid en de
mogelijke (morele) nadelen vormen in verschillende onderzoeken nog onderwerp van discussie (Van
der Land, van Stokkom en Boutellier, 2014; Lub, 2019). In deze paper zal daarom met een
beschouwende blik gekeken worden naar verschillende aspecten van het verschijnsel ‘burgerwachten’.
Dit zal worden gedaan aan de hand van de onderzoeksvraag: “Hoe kan de opkomst van Burgerwachten
in onze samenleving worden verklaard en wat zijn de positieve en negatieve effecten van dit nieuwe
fenomeen?”
Ter beantwoording van deze vraag zal allereerst het begrip burgerwachten worden
geoperationaliseerd. Vervolgens zal de onderzoeksvraag op basis van een tweedeling worden
uitgewerkt, waarbij zowel de geschiedenis als de effecten van het fenomeen aan bod komen. Tot slot
zal er een conclusie worden geformuleerd op basis van de bevindingen.
OPERATIONALISERING
Buurtwachten, burgerwachten en buurtpreventie kunnen allen worden geschaard onder de noemer
‘burgerparticipatie’. Dit soort bevolkingsinitiatieven hebben als centrale oogmerk de verbetering van de
veiligheid in buurten en woonwijken. Zij fungeren als het ware als een verlengstuk van de politie, andere
opsporingsdiensten en hulpverleners. Dit betekent dat verdachte situaties direct gemeld worden, maar
ook dat er de mogelijkheid bestaat tot preventieve activiteiten zoals burgervoorlichting (Lub, 2019). Uit
inventariserend onderzoek van Van der Land (2014) bleek dat Nederland in 2014 beschikte over 122
bevestigde buurtwachten. Twee jaar later deed Lub (2016a) ook onderzoek naar de prevalentie van
buurtwachten. Hieruit kwam naar voren dat het aantal buurtwachten tussen 2012 en 2015
vervijfvoudigd was, namelijk 661 preventieteams in 150 gemeenten. Het meest recente onderzoek (Lub,
2019) wijst wederom op een toename van de populariteit van burgerinitiatieven, aangezien er in 2018
door 193 gemeenten gebruik werd gemaakt van buurtwachten. Een buurtwacht bestaat gemiddeld uit
15 tot 29 leden (Lub, 2019; Van der Land, 2014).
Burgerwachten kunnen verschillende rollen vervullen binnen een buurt, wijk of gemeente. Van
der Land en Van Stokkom (2015) onderscheiden in dat kader een preventieve, signalerende,
interveniërende en informerende functie. De eerste functie houdt in dat de groepen door hun
zichtbaarheid een afschrikwekkende werking hebben op potentiële deviante en delinquente personen.
November 2020
ESSAY 2: BURGERWACHTEN
DE OPKOMST VAN BURGERWACHTEN EN EEN BE-
SCHOUWENDE BLIK OP DE VOOR- EN NADELEN.
Preventie & April
Bestraffing 2021
Aantal woorden (exclusief voorblad en referentielijst): 1950 woorden
, Een veiligheidsmaatschappij, dat is een adequate typering van de hedendaagse samenleving in
Nederland. Deze maatschappij wordt gekenmerkt door de nadruk op criminaliteitspreventie en tevens
de deregulering van de uitvoering hiervan (Schuilenburg, 2008; 2012). Dit heeft de afgelopen decennia
geleid tot een groeiende aandacht voor burgerparticipatie in de veiligheidszorg (Schuilenburg, 2012;
Van der Land, 2014). Lub (2016a) beschrijft hoe ‘buurtwachten’ een enorme vlucht hebben genomen.
Whatsappgroepen, buurtvaders, sms-alerts en ‘Onze Buurt Veilig’ zijn tegenwoordig normale
maatschappelijke verschijnselen geworden. Echter, de daadwerkelijke bijdrage aan de veiligheid en de
mogelijke (morele) nadelen vormen in verschillende onderzoeken nog onderwerp van discussie (Van
der Land, van Stokkom en Boutellier, 2014; Lub, 2019). In deze paper zal daarom met een
beschouwende blik gekeken worden naar verschillende aspecten van het verschijnsel ‘burgerwachten’.
Dit zal worden gedaan aan de hand van de onderzoeksvraag: “Hoe kan de opkomst van Burgerwachten
in onze samenleving worden verklaard en wat zijn de positieve en negatieve effecten van dit nieuwe
fenomeen?”
Ter beantwoording van deze vraag zal allereerst het begrip burgerwachten worden
geoperationaliseerd. Vervolgens zal de onderzoeksvraag op basis van een tweedeling worden
uitgewerkt, waarbij zowel de geschiedenis als de effecten van het fenomeen aan bod komen. Tot slot
zal er een conclusie worden geformuleerd op basis van de bevindingen.
OPERATIONALISERING
Buurtwachten, burgerwachten en buurtpreventie kunnen allen worden geschaard onder de noemer
‘burgerparticipatie’. Dit soort bevolkingsinitiatieven hebben als centrale oogmerk de verbetering van de
veiligheid in buurten en woonwijken. Zij fungeren als het ware als een verlengstuk van de politie, andere
opsporingsdiensten en hulpverleners. Dit betekent dat verdachte situaties direct gemeld worden, maar
ook dat er de mogelijkheid bestaat tot preventieve activiteiten zoals burgervoorlichting (Lub, 2019). Uit
inventariserend onderzoek van Van der Land (2014) bleek dat Nederland in 2014 beschikte over 122
bevestigde buurtwachten. Twee jaar later deed Lub (2016a) ook onderzoek naar de prevalentie van
buurtwachten. Hieruit kwam naar voren dat het aantal buurtwachten tussen 2012 en 2015
vervijfvoudigd was, namelijk 661 preventieteams in 150 gemeenten. Het meest recente onderzoek (Lub,
2019) wijst wederom op een toename van de populariteit van burgerinitiatieven, aangezien er in 2018
door 193 gemeenten gebruik werd gemaakt van buurtwachten. Een buurtwacht bestaat gemiddeld uit
15 tot 29 leden (Lub, 2019; Van der Land, 2014).
Burgerwachten kunnen verschillende rollen vervullen binnen een buurt, wijk of gemeente. Van
der Land en Van Stokkom (2015) onderscheiden in dat kader een preventieve, signalerende,
interveniërende en informerende functie. De eerste functie houdt in dat de groepen door hun
zichtbaarheid een afschrikwekkende werking hebben op potentiële deviante en delinquente personen.
