TIJDVAK 1 JAGERS EN BOEREN:
Het leven van jagers en verzamelaars
Voor 10.000 v.C. leefden de meeste mensen op aarde als jagers en
verzamelaars in een bijzondere cultuur . In kleine groepjes van zo’n 10 tot 25
mensen gingen ze van plek naar plek. Als het voedsel opraakte op plek A, ging men
naar plek B.
De sociale verschillen waren onderling niet groot. De mannen jaagden en maakten
gereedschap, terwijl de vrouwen voedsel verzamelden, de huiden schoon maakten,
het vuur brandend hielden en op de kinderen pasten. Onderling handelden de
groepen met elkaar in vuursteen, ivoor en schelpen.
Jagers-verzamelaars wisten veel van de natuur, de verschillende gesteentes en
andere materialen die ze ter beschikking hadden. Daardoor was hun uitrusting
(messen, bijlen, touw etc.) ook altijd goed op orde. Hoewel ze nog niet konden lezen
of schrijven, maakten ze bijvoorbeeld ook al wel grotschilderingen.
Het ontstaan van de landbouw
Tussen 9000 en 6000 v.Chr. ontstonden in het Midden-
Oosten landbouwsamenlevingen in het gebied dat de vruchtbare
halvemaan wordt genoemd. Rond 7000 v.Chr. verspreidde het zich naar Noord-
Afrika en rond 6000 v.Chr. naar Europa. Er zijn twee theorieën over het ontstaan van
de landbouwsamenlevingen:
Klimaatverandering: Na de laatste ijstijd kwam de natuur tot bloei en gingen
mensen zich vestigen. Daarna werd het droger en kwam er een
voedseltekort. Ze zochten een oplossing en gingen graan produceren.
Bevolkingsgroei: de natuur raakte uitgeput, dus werd gezocht naar een
oplossing.
In de vruchtbare halvemaan groeiden veel graansoorten, die eerst nog gewoon
werden verzameld door jagers-verzamelaars. Toen deze mensen echter meer kennis
kregen van deze zaden, gingen ze ook zelf graan planten en oogsten. Uiteindelijk
werd dit een zeer belangrijke voedselbron voor de mensen en ontstond
een agrarisch bestaan. Bovendien gingen de mensen rond deze tijd ook voor het
eerst wilde dieren temmen en houden, bijvoorbeeld schapen en runderen.
Deze combinatie zorgde ervoor dat de samenleving compleet veranderde: een
ware landbouwrevolutie vond plaats, onder andere op de volgende gebieden:
Een vaste woonplaats (sedentair bestaan)
Snelle bevolkingsgroei, door veel voedsel en hoog geboortecijfer
Uitvinding nieuwe technieken. Eerst veel steen, zoals potten bakken en
gepolijst steen (nieuwe steentijd), daarna veel brons (bronstijd 3000 v.Chr.)
en tot slot ijzer (ijzertijd 1200 v.Chr.). Ook het wiel en de ploeg werden
uitgevonden.
De mens ging de natuur naar zijn hand zetten en bossen kappen.
Achteraf is gebleken dat door de agrarische revolutie de gezondheid van de mensen
ontzettend is aangetast, dit heeft verschillende oorzaken:
Het leven van jagers en verzamelaars
Voor 10.000 v.C. leefden de meeste mensen op aarde als jagers en
verzamelaars in een bijzondere cultuur . In kleine groepjes van zo’n 10 tot 25
mensen gingen ze van plek naar plek. Als het voedsel opraakte op plek A, ging men
naar plek B.
De sociale verschillen waren onderling niet groot. De mannen jaagden en maakten
gereedschap, terwijl de vrouwen voedsel verzamelden, de huiden schoon maakten,
het vuur brandend hielden en op de kinderen pasten. Onderling handelden de
groepen met elkaar in vuursteen, ivoor en schelpen.
Jagers-verzamelaars wisten veel van de natuur, de verschillende gesteentes en
andere materialen die ze ter beschikking hadden. Daardoor was hun uitrusting
(messen, bijlen, touw etc.) ook altijd goed op orde. Hoewel ze nog niet konden lezen
of schrijven, maakten ze bijvoorbeeld ook al wel grotschilderingen.
Het ontstaan van de landbouw
Tussen 9000 en 6000 v.Chr. ontstonden in het Midden-
Oosten landbouwsamenlevingen in het gebied dat de vruchtbare
halvemaan wordt genoemd. Rond 7000 v.Chr. verspreidde het zich naar Noord-
Afrika en rond 6000 v.Chr. naar Europa. Er zijn twee theorieën over het ontstaan van
de landbouwsamenlevingen:
Klimaatverandering: Na de laatste ijstijd kwam de natuur tot bloei en gingen
mensen zich vestigen. Daarna werd het droger en kwam er een
voedseltekort. Ze zochten een oplossing en gingen graan produceren.
Bevolkingsgroei: de natuur raakte uitgeput, dus werd gezocht naar een
oplossing.
In de vruchtbare halvemaan groeiden veel graansoorten, die eerst nog gewoon
werden verzameld door jagers-verzamelaars. Toen deze mensen echter meer kennis
kregen van deze zaden, gingen ze ook zelf graan planten en oogsten. Uiteindelijk
werd dit een zeer belangrijke voedselbron voor de mensen en ontstond
een agrarisch bestaan. Bovendien gingen de mensen rond deze tijd ook voor het
eerst wilde dieren temmen en houden, bijvoorbeeld schapen en runderen.
Deze combinatie zorgde ervoor dat de samenleving compleet veranderde: een
ware landbouwrevolutie vond plaats, onder andere op de volgende gebieden:
Een vaste woonplaats (sedentair bestaan)
Snelle bevolkingsgroei, door veel voedsel en hoog geboortecijfer
Uitvinding nieuwe technieken. Eerst veel steen, zoals potten bakken en
gepolijst steen (nieuwe steentijd), daarna veel brons (bronstijd 3000 v.Chr.)
en tot slot ijzer (ijzertijd 1200 v.Chr.). Ook het wiel en de ploeg werden
uitgevonden.
De mens ging de natuur naar zijn hand zetten en bossen kappen.
Achteraf is gebleken dat door de agrarische revolutie de gezondheid van de mensen
ontzettend is aangetast, dit heeft verschillende oorzaken:
