INHOUD
Voorbereiding literatuur week 1 ............................................................................................................................. 4
Handboek Forensische Orthopedagogiek ........................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1: Forensische Orthopedagogiek ................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2: Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader .................................................................. 4
Hoofdstuk 3: (Neuro)biologische factoren, antisociaal gedrag en delinquentie ............................................ 7
Hoofdstuk 4: LVB en delinquentie................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 5: Sekse en delinquentie ............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 6: Opvoeding, gehechtheid en delinquentie ............................................................................... 15
Hoofdstuk 7: Etiologie van kindermishandeling en verwaarlozing ............................................................... 17
Hoofdstuk 9: Cultuur en delinquentie ........................................................................................................... 20
Hoofdstuk 10: Psychische stoornissen en delinquentie ................................................................................ 22
Hoofdstuk 11: Gevolgen van vroegkinderlijk trauma ................................................................................... 24
Hoofdstuk 12: Drugsgebruik en delinquentie ............................................................................................... 28
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 29
Hoofdstuk 1: Uithuisplaatsing van jeugdigen: wat, voor wie, en wanneer? ................................................. 29
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 2: Op een gegeven moment barst de bom .................................................................................. 31
College 1 Annemiek Harder: Inleiding over de ontwikkeling van jeugddelinquentie ........................................... 32
Voorbereiding literatuur week 2 ........................................................................................................................... 35
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 35
Hoofdstuk 14: Wat is specifiek aan forensisch orthopedagogische diagnostiek? ........................................ 35
Hoofdstuk 15: Classificatie, screening en diagnostiek van een LVB .............................................................. 35
Hoofdstuk 16: Diagnostiek van gehechtheid ................................................................................................ 39
Hoofdstuk 17: Screening en risicotaxatie van kindermishandeling .............................................................. 40
Hoofdstuk 20: Het landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ) .................................................... 43
Hoofdstuk 22: Gedeelde besluitvorming ...................................................................................................... 46
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 50
Interview Carolina: Denk niet meer in hokjes, maar kijk echt naar de persoon ........................................... 50
Hoofdstuk 2: Agressief gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen .................................................................... 50
Hoofdstuk 3: Suïcidaal gedrag bij jongeren in de JeugdzorgPlus .................................................................. 53
Hoofdstuk 4: Traumatische ervaringen bij uithuisgeplaatste kinderen en jongeren: Traumadiagnostiek en -
behandeling................................................................................................................................................... 56
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 58
Hoofdstuk 3: Jong en antisociaal................................................................................................................... 58
College 2 Vivienne de Vogel: Forensische diagnostiek met risicotaxatie instrumenten ....................................... 59
,Voorbereiding literatuur week 3 ........................................................................................................................... 61
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 61
Hoofdstuk 23: Wat is specifiek aan forensisch orthopedagogische behandeling? ....................................... 61
Hoofdstuk 24: Ingrijpen in gezinnen ............................................................................................................. 61
Hoofdstuk 25: Preventie ............................................................................................................................... 63
Hoofdstuk 27: Interventies op school ........................................................................................................... 65
Hoofdstuk 31: JeugdzorgPlus ........................................................................................................................ 67
Hoofdstuk 33: Repressie in residentiële instellingen .................................................................................... 70
Hoofdstuk 36: Behandelmotivatie ................................................................................................................ 72
Hoofdstuk 37: Neurobiologische interventies .............................................................................................. 74
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 76
Interview Marlon: Een mens is geen robot: professioneel zijn is juist niet wat je moet doen ..................... 76
Hoofdstuk 5: Algemeen werkzame factoren en specifiek werkzame elementen in hulp en onderwijs aan
uithuisgeplaatste jeugdigen .......................................................................................................................... 76
Hoofdstuk 6: De therapeutische alliantie met jongeren en ouders na uithuisplaatsing .............................. 78
Interview Thomas: Ik zie niet vaak dat een professional zo buiten de lijntjes kleurt ................................... 80
Hoofdstuk 12: Up2U: Het vergroten van de autonomie en intrinsieke motivatie voor verandering bij
jongeren in de residentiële jeugdhulp .......................................................................................................... 81
Hoofdstuk 13: Verminderen van normoverschrijdend gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen: De
meerwaarde van het Good Lives Model ....................................................................................................... 83
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 84
Hoofdstuk 4: Leren om die jongens goed te ‘lezen’ ...................................................................................... 84
Voorbereiding literatuur week 4 ........................................................................................................................... 86
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 86
Hoofdstuk 38: Behandeling bij mensen met een licht verstandelijke beperking .......................................... 86
Hoofdstuk 39: (Licht) verstandelijke beperking, agressieproblematiek en interventies .............................. 87
Hoofdstuk 41: Gehechtheidsinterventies ..................................................................................................... 89
Hoofdstuk 43: Systeeminterventies .............................................................................................................. 90
Hoofdstuk 44: Interventies in het sociale netwerk ....................................................................................... 92
Hoofdstuk 45: Interventies gericht op sociale vaardigheden ....................................................................... 94
Hoofdstuk 46: Ervaringsgerichte interventies ............................................................................................... 94
Hoofdstuk 47: Behandeling van jeugdige agressieplegers ............................................................................ 96
Hoofdstuk 51: Effectiviteit van interventies ................................................................................................. 98
Uithuisgeplaatste jeugdigen............................................................................................................................ 100
Hoofdstuk 16: Pleegzorg en residentiële zorg voor jeugdigen: Wat werkt voor wie? ................................ 100
Hoofdstuk 17: Gezinshuizen en kleinschalige groepen: Wanneer werkt het? ............................................ 103
Gevoel is explosief materiaal .......................................................................................................................... 105
,Hoofdstuk 5: Maken dat hij het aandurft om te veranderen; behandelen in 3 fases ................................. 105
, VOORBEREIDING LITERATUUR WEEK 1
HANDBOEK FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
Forensische orthopedagogiek bestudeert de ontwikkeling en het in stand blijven van complexe problematiek
van kinderen, jongeren en jongvolwassenen, en de daarmee samenhangende opvoedings- en gezinsproblemen.
De problemen zijn zodanig ernstig dat justitieel ingrijpen dreigt of al is ingezet.
• Strafrechtelijk ingrijpen = jeugdige is in aanraking gekomen met politie vanwege een strafbaar feit en
wordt binnen de jeugdstrafrechtketen bepaald welke interventie nodig is om herhaling van delinquent
gedrag te voorkomen (recidive)
• Civielrechtelijk ingrijpen = er is sprake van zorgen over de ontwikkelingskansen of veiligheid van een
jeugdige, gaat om interventies en maatregelen ter bescherming van het kind of de adolescent
Door de specifieke civiel- of strafrechtelijke invalshoek is het forensisch.
FO is een interventiewetenschap met een multidisciplinair karakter, opvoeding staat centraal
4 opvoedingsmilieus:
- Eerste opvoedingsmilieu = gezin/thuisomgeving
- Tweede opvoedingsmilieu = school
- Derde opvoedingsmilieu = domein van leeftijdgenoten en vrije tijd
- Vierde opvoedingsmilieu = (semi-)residentiële zorg voor jeugdigen
In deze opvoedingsmilieus zijn er niet alleen aanwijzingen dat inadequate opvoeding bijdraagt aan het ontstaan
en de instandhouding van complexe problemen, maar ook dat opvoeding die de behoeften en belangen van de
jeugdige centraal stelt een beschermende factor kan zijn.
Theoretisch vertrekt FO vanuit het bio-ecologisch ontwikkelingsmodel (Bronfenbrenner), waarin ook de
levensloop wordt meegenomen.
Aangezien de ontwikkeling en het gedrag van jeugdigen multicausaal bepaald moeten zijn, moeten
opvoedkundige interventies zich niet alleen richten op de aanpak van problematisch functioneren van het
individuele kind zelf, maar vooral ook op de sociale omgeving van het kind.
➔ Bijzondere aandacht voor de ontwikkelingsmogelijkheden van het kind in zijn opvoedingscontext
FO heeft als uitgangspunt dat het kind ‘zelf iemand wil zijn’. Oordeel van het kind is dus belangrijk en kind moet
worden betrokken in een positief proces van verandering (therapeutisch uitgangspunt), waarbij aan de basale
behoeften van zelfdeterminatie kan worden voldaan (Ryan & Deci):
- Contact (sociale verbondenheid)
- Competentie (vertrouwen in eigen kunnen)
- Autonomie (vrijheid)
HOOFDSTUK 2: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK: EEN JURIDISCH KADER
Kernpunten:
Voorbereiding literatuur week 1 ............................................................................................................................. 4
Handboek Forensische Orthopedagogiek ........................................................................................................... 4
Hoofdstuk 1: Forensische Orthopedagogiek ................................................................................................... 4
Hoofdstuk 2: Forensische Orthopedagogiek: een juridisch kader .................................................................. 4
Hoofdstuk 3: (Neuro)biologische factoren, antisociaal gedrag en delinquentie ............................................ 7
Hoofdstuk 4: LVB en delinquentie................................................................................................................. 10
Hoofdstuk 5: Sekse en delinquentie ............................................................................................................. 13
Hoofdstuk 6: Opvoeding, gehechtheid en delinquentie ............................................................................... 15
Hoofdstuk 7: Etiologie van kindermishandeling en verwaarlozing ............................................................... 17
Hoofdstuk 9: Cultuur en delinquentie ........................................................................................................... 20
Hoofdstuk 10: Psychische stoornissen en delinquentie ................................................................................ 22
Hoofdstuk 11: Gevolgen van vroegkinderlijk trauma ................................................................................... 24
Hoofdstuk 12: Drugsgebruik en delinquentie ............................................................................................... 28
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 29
Hoofdstuk 1: Uithuisplaatsing van jeugdigen: wat, voor wie, en wanneer? ................................................. 29
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 31
Hoofdstuk 2: Op een gegeven moment barst de bom .................................................................................. 31
College 1 Annemiek Harder: Inleiding over de ontwikkeling van jeugddelinquentie ........................................... 32
Voorbereiding literatuur week 2 ........................................................................................................................... 35
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 35
Hoofdstuk 14: Wat is specifiek aan forensisch orthopedagogische diagnostiek? ........................................ 35
Hoofdstuk 15: Classificatie, screening en diagnostiek van een LVB .............................................................. 35
Hoofdstuk 16: Diagnostiek van gehechtheid ................................................................................................ 39
Hoofdstuk 17: Screening en risicotaxatie van kindermishandeling .............................................................. 40
Hoofdstuk 20: Het landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ) .................................................... 43
Hoofdstuk 22: Gedeelde besluitvorming ...................................................................................................... 46
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 50
Interview Carolina: Denk niet meer in hokjes, maar kijk echt naar de persoon ........................................... 50
Hoofdstuk 2: Agressief gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen .................................................................... 50
Hoofdstuk 3: Suïcidaal gedrag bij jongeren in de JeugdzorgPlus .................................................................. 53
Hoofdstuk 4: Traumatische ervaringen bij uithuisgeplaatste kinderen en jongeren: Traumadiagnostiek en -
behandeling................................................................................................................................................... 56
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 58
Hoofdstuk 3: Jong en antisociaal................................................................................................................... 58
College 2 Vivienne de Vogel: Forensische diagnostiek met risicotaxatie instrumenten ....................................... 59
,Voorbereiding literatuur week 3 ........................................................................................................................... 61
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 61
Hoofdstuk 23: Wat is specifiek aan forensisch orthopedagogische behandeling? ....................................... 61
Hoofdstuk 24: Ingrijpen in gezinnen ............................................................................................................. 61
Hoofdstuk 25: Preventie ............................................................................................................................... 63
Hoofdstuk 27: Interventies op school ........................................................................................................... 65
Hoofdstuk 31: JeugdzorgPlus ........................................................................................................................ 67
Hoofdstuk 33: Repressie in residentiële instellingen .................................................................................... 70
Hoofdstuk 36: Behandelmotivatie ................................................................................................................ 72
Hoofdstuk 37: Neurobiologische interventies .............................................................................................. 74
Uithuisgeplaatste jeugdigen.............................................................................................................................. 76
Interview Marlon: Een mens is geen robot: professioneel zijn is juist niet wat je moet doen ..................... 76
Hoofdstuk 5: Algemeen werkzame factoren en specifiek werkzame elementen in hulp en onderwijs aan
uithuisgeplaatste jeugdigen .......................................................................................................................... 76
Hoofdstuk 6: De therapeutische alliantie met jongeren en ouders na uithuisplaatsing .............................. 78
Interview Thomas: Ik zie niet vaak dat een professional zo buiten de lijntjes kleurt ................................... 80
Hoofdstuk 12: Up2U: Het vergroten van de autonomie en intrinsieke motivatie voor verandering bij
jongeren in de residentiële jeugdhulp .......................................................................................................... 81
Hoofdstuk 13: Verminderen van normoverschrijdend gedrag bij uithuisgeplaatste jeugdigen: De
meerwaarde van het Good Lives Model ....................................................................................................... 83
Gevoel is explosief materiaal ............................................................................................................................ 84
Hoofdstuk 4: Leren om die jongens goed te ‘lezen’ ...................................................................................... 84
Voorbereiding literatuur week 4 ........................................................................................................................... 86
Handboek Forensische Orthopedagogiek ......................................................................................................... 86
Hoofdstuk 38: Behandeling bij mensen met een licht verstandelijke beperking .......................................... 86
Hoofdstuk 39: (Licht) verstandelijke beperking, agressieproblematiek en interventies .............................. 87
Hoofdstuk 41: Gehechtheidsinterventies ..................................................................................................... 89
Hoofdstuk 43: Systeeminterventies .............................................................................................................. 90
Hoofdstuk 44: Interventies in het sociale netwerk ....................................................................................... 92
Hoofdstuk 45: Interventies gericht op sociale vaardigheden ....................................................................... 94
Hoofdstuk 46: Ervaringsgerichte interventies ............................................................................................... 94
Hoofdstuk 47: Behandeling van jeugdige agressieplegers ............................................................................ 96
Hoofdstuk 51: Effectiviteit van interventies ................................................................................................. 98
Uithuisgeplaatste jeugdigen............................................................................................................................ 100
Hoofdstuk 16: Pleegzorg en residentiële zorg voor jeugdigen: Wat werkt voor wie? ................................ 100
Hoofdstuk 17: Gezinshuizen en kleinschalige groepen: Wanneer werkt het? ............................................ 103
Gevoel is explosief materiaal .......................................................................................................................... 105
,Hoofdstuk 5: Maken dat hij het aandurft om te veranderen; behandelen in 3 fases ................................. 105
, VOORBEREIDING LITERATUUR WEEK 1
HANDBOEK FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK
Forensische orthopedagogiek bestudeert de ontwikkeling en het in stand blijven van complexe problematiek
van kinderen, jongeren en jongvolwassenen, en de daarmee samenhangende opvoedings- en gezinsproblemen.
De problemen zijn zodanig ernstig dat justitieel ingrijpen dreigt of al is ingezet.
• Strafrechtelijk ingrijpen = jeugdige is in aanraking gekomen met politie vanwege een strafbaar feit en
wordt binnen de jeugdstrafrechtketen bepaald welke interventie nodig is om herhaling van delinquent
gedrag te voorkomen (recidive)
• Civielrechtelijk ingrijpen = er is sprake van zorgen over de ontwikkelingskansen of veiligheid van een
jeugdige, gaat om interventies en maatregelen ter bescherming van het kind of de adolescent
Door de specifieke civiel- of strafrechtelijke invalshoek is het forensisch.
FO is een interventiewetenschap met een multidisciplinair karakter, opvoeding staat centraal
4 opvoedingsmilieus:
- Eerste opvoedingsmilieu = gezin/thuisomgeving
- Tweede opvoedingsmilieu = school
- Derde opvoedingsmilieu = domein van leeftijdgenoten en vrije tijd
- Vierde opvoedingsmilieu = (semi-)residentiële zorg voor jeugdigen
In deze opvoedingsmilieus zijn er niet alleen aanwijzingen dat inadequate opvoeding bijdraagt aan het ontstaan
en de instandhouding van complexe problemen, maar ook dat opvoeding die de behoeften en belangen van de
jeugdige centraal stelt een beschermende factor kan zijn.
Theoretisch vertrekt FO vanuit het bio-ecologisch ontwikkelingsmodel (Bronfenbrenner), waarin ook de
levensloop wordt meegenomen.
Aangezien de ontwikkeling en het gedrag van jeugdigen multicausaal bepaald moeten zijn, moeten
opvoedkundige interventies zich niet alleen richten op de aanpak van problematisch functioneren van het
individuele kind zelf, maar vooral ook op de sociale omgeving van het kind.
➔ Bijzondere aandacht voor de ontwikkelingsmogelijkheden van het kind in zijn opvoedingscontext
FO heeft als uitgangspunt dat het kind ‘zelf iemand wil zijn’. Oordeel van het kind is dus belangrijk en kind moet
worden betrokken in een positief proces van verandering (therapeutisch uitgangspunt), waarbij aan de basale
behoeften van zelfdeterminatie kan worden voldaan (Ryan & Deci):
- Contact (sociale verbondenheid)
- Competentie (vertrouwen in eigen kunnen)
- Autonomie (vrijheid)
HOOFDSTUK 2: FORENSISCHE ORTHOPEDAGOGIEK: EEN JURIDISCH KADER
Kernpunten:
