Samenvatting Crisismanagement
Hoofdstuk 1
1.1 Crisisbeheersing: risico, kansen, effecten, gevaren en veiligheid
Risico: een conditie waarin de mogelijkheid bestaat van een nadelige afwijking van de gewenste
uitkomst.
Risico = kans x effect (r = k x e)
Risicobeleving
In de beleving van risico speelt de eigen keuze een belangrijke rol. Iemand die een gevaarlijke sport
beoefent, kiest zelf voor het risico en kan deze keuze telkens opnieuw maken.
Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldig persoon loopt om op een bepaalde plek dodelijk
getroffen te worden door een ongeval.
Groepsrisico: de cumulatieve kans (per jaar) dat ten minste tien, honderd of duizend personen
overlijden als rechtstreeks gevolg van een calamiteit.
Voor bedrijven waar risicovolle activiteiten plaatsvinden, wordt op basis van het plaatsgebonden
risico een gebied berekend. Voor een object wordt dan de zogenoemde 10-6-contour vastgesteld.
Deze contour geeft de grens aan van het gebied rondom een object waarbinnen een persoon jaarlijks
een kans van een op de miljoen zou hebben te overlijden als gevolg van een ongeval bij het object.
Het RIVM heeft in samenwerking met TNO twee methoden uitgewerkt om in een bepaald gebied de
kans op een ongeval met een groot aantal slachtoffers inzichtelijker maken:
1. Uitgangspunt is een zogeheten gebiedsgerichte benadering.
2. Het groepsrisico wordt veroorzaakt door de aanwezige gevaarlijke stoffen in een gebied.
> De nieuwe benadering maakt het groepsrisico op een kaart inzichtelijk.
Effectberekening
Over het algemeen wordt er gebruikgemaakt van schattingen. We gebruiken dan vaak een maximaal
effect of een verwacht effect.
- PML (Possible maximum loss)
- EML (Estimated maximum loss)
In de rampenbestrijding wordt de maatramp gebruikt, een soort educated guess voor de omvang van
een denkbare ramp.
Kansberekening
Statische berekeningen hebben een zekere voorspellende waarde, maar gaan toch vooral over het
verleden.
> Statistici zijn het ook niet altijd eens over de benadering in kansberekening.
Vooral de vraag of kansen al dan niet onafhankelijk zijn.
> Een ander probleem bij het berekenen van kansen is dat we aan technische installaties nog
wel wat kunnen rekenen, maar dat menselijk gedrag met geen berekening te voorspellen is.
Een belangrijke regel bij het beoordelen van risico: ‘don’t risk more than you can afford to lose’
1
,1.2 Terminologie: wat is een crisis, ramp of calamiteit?
Crisis: een gebeurtenis waardoor een ernstige verstoring van de openbare orde en/of de fysieke
veiligheid is ontstaan binnen een veiligheidsregio; en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten
of organisaties is vereist.
Ramp: een zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en de gezondheid van veel
personen, het milieu of grote materiële belangen in ernstige mate zijn geschaad of worden bedreigd
en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties is vereist.
Een aantal belangrijke elementen voor het managen van crisissituaties:
Bedreiging van het systeem
Geringe beslistijd
Hoge mate van onzekerheid
Kritieke beslissingen
Crises hebben een lage frequentie. Op het moment dat een bepaalde situatie regelmatiger voorkomt,
zal er een routinematige respons ontstaan en raakt het systeem erop ingespeeld.
Ernst Omschrijving Impact
1 Verstorin Een gebeurtenis met negatieve De situatie kan binnen het
g consequenties die afwijkt van het reguliere proces en met het
normale proces, maar geen ernstig letsel bestaande systeem worden
of schade veroorzaakt. opgevangen.
2 Incident Een gebeurtenis met negatieve De situatie vraagt speciale
consequenties die afwijkt van het maatregelen en verstoort het
normale proces, mogelijk ernstig letsel of reguliere proces voor korte duur.
schade veroorzaakt, maar op beperkte
schaal en zonder te escaleren.
3 Calamiteit Een gebeurtenis met negatieve De situatie vraagt om het
of ramp consequenties die afwijkt van het toepassen van een specifiek
normale proces, mogelijk ernstig letsel of proces of systeem en ontregelt
schade op grotere schaal veroorzaakt, het bestaande proces aanzienlijk.
mogelijk escaleert en mogelijk
bedreigend is voor het proces of
systeem.
4 Crisis Een calamiteit met daaruit De situatie vraagt om het
voortkomende bedreigingen voor het toepassen van specifiek proces of
proces of systeem. systeem en ontregelt het
bestaande proces aanzienlijk
voor langere tijd.
1.3 Wat is crisismanagement en waarom is het nodig?
Management is het proces van plannen, organiseren, leiden en beheersen van de inspanningen van
mensen in een organisatie en het gebruik van andere bronnen in de organisatie om vastgestelde
organisatiedoelen te bereiken.
Crisismanagement is het proces van plannen, organiseren, leiden en beheersen van de inspanningen
van mensen in een organisatie en het gebruik van andere bronnen in de organisatie dat erop gericht
is effecten van een crisis zo veel mogelijk te beperken.
Crisisbeheersing is het geheel van maatregelen en voorzieningen, met inbegrip van de voorbereiding
daarop etc.
2
, Veiligheidsketen
Is een model waarin de verschillende terreinen van maatregelen en procedures kunnen worden
ingedeeld. De veiligheidsketen bestaat uit vijf onderdelen:
1. Proactie: dit heeft betrekking op het wegnemen van oorzaken van crisis.
2. Preventie: richt zich op het minimaliseren van risico’s en vooral het beperken van de
mogelijke effecten.
3. Preparatie: de voorbereiding op situaties waarbij het toch misgaat (trainen).
4. Respons: dit is het daadwerkelijke optreden bij incidenten, calamiteiten, rampen en crises.
5. Nazorg: deze fase heeft betrekking op de terugkeer naar de normale situatie.
1.4 Crisisbeheersing en de wettelijke context
In de wetgeving voor crisisbeheersing kunnen twee soorten kolommen worden onderscheiden:
1. De algemene kolom hebben betrekking op de algemeen-bestuurlijke kolom.
2. De functionele kolommen hebben betrekking op een bepaald beleidsterrein waarvoor dan
ook een vakminister verantwoordelijk is.
Wet veiligheidsrisico’s
Voor crisisbeheersing gericht op bevolkingszorg is dit een van de belangrijkste wetten.
> Heeft als doel een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie van de brandweerzorg,
de geneeskundige hulpverlening en de rampenbestrijding en crisisbeheersing onder één
regionale bestuurlijke regie te realiseren.
Met de Wet veiligheidsregio’s zijn er twee besluiten ingevoerd:
1. Het Besluit veiligheidsregio’s (Bvr)
Stelt kwaliteitseisen aan de organisaties in de veiligheidsregio’s. Er wordt een basisniveau
vastgesteld waaraan de organisaties van rampenbestrijding en crisisbeheersing moet
voldoen.
2. Het Besluit personeel (Bp)
Hier wordt de kwaliteit van het personeel genormeerd. Op basis van dit besluit worden
basiseisen vastgesteld waaraan het personeel moet voldoen.
Er zijn in totaal 25 veiligheidsregio’s in Nederland. Het bestuur van een veiligheidsregio wordt
gevormd door de burgemeesters van de gemeenten in de regio.
Politiewet
De algemene taken en het gezag over de politie zijn vastgelegd in de Politiewet 2012. Op basis van
deze wet kunnen de Koninklijke Marechaussee en andere krijgsmachtonderdelen ook bijstand
leveren aan het handhaven van de rechtsorde.
> De indeling van de politieregio’s was vroeger congruent aan de veiligheidsregio’s maar is nu
afwijkend. Een politieregio werkt nu samen met meerdere veiligheidsregio’s.
Wet publieke gezondheid
Hierin zijn onder meer bepalingen opgenomen over de verantwoordelijkheid bij de voorbereiding op
en aanpak van grootschalige infectieziekte-uitbraken. Op basis van deze wet zijn de GGD-regio’s
vrijwel volledig congruent aan de veiligheidsregio’s en is ook vastgelegd dat taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden in bepaalde omstandigheden worden overgeheveld naar
de voorzitter van de veiligheidsregio.
Hoofdstuk 2
2.1 Bepaling van effecten
3
Hoofdstuk 1
1.1 Crisisbeheersing: risico, kansen, effecten, gevaren en veiligheid
Risico: een conditie waarin de mogelijkheid bestaat van een nadelige afwijking van de gewenste
uitkomst.
Risico = kans x effect (r = k x e)
Risicobeleving
In de beleving van risico speelt de eigen keuze een belangrijke rol. Iemand die een gevaarlijke sport
beoefent, kiest zelf voor het risico en kan deze keuze telkens opnieuw maken.
Plaatsgebonden risico: de kans dat een denkbeeldig persoon loopt om op een bepaalde plek dodelijk
getroffen te worden door een ongeval.
Groepsrisico: de cumulatieve kans (per jaar) dat ten minste tien, honderd of duizend personen
overlijden als rechtstreeks gevolg van een calamiteit.
Voor bedrijven waar risicovolle activiteiten plaatsvinden, wordt op basis van het plaatsgebonden
risico een gebied berekend. Voor een object wordt dan de zogenoemde 10-6-contour vastgesteld.
Deze contour geeft de grens aan van het gebied rondom een object waarbinnen een persoon jaarlijks
een kans van een op de miljoen zou hebben te overlijden als gevolg van een ongeval bij het object.
Het RIVM heeft in samenwerking met TNO twee methoden uitgewerkt om in een bepaald gebied de
kans op een ongeval met een groot aantal slachtoffers inzichtelijker maken:
1. Uitgangspunt is een zogeheten gebiedsgerichte benadering.
2. Het groepsrisico wordt veroorzaakt door de aanwezige gevaarlijke stoffen in een gebied.
> De nieuwe benadering maakt het groepsrisico op een kaart inzichtelijk.
Effectberekening
Over het algemeen wordt er gebruikgemaakt van schattingen. We gebruiken dan vaak een maximaal
effect of een verwacht effect.
- PML (Possible maximum loss)
- EML (Estimated maximum loss)
In de rampenbestrijding wordt de maatramp gebruikt, een soort educated guess voor de omvang van
een denkbare ramp.
Kansberekening
Statische berekeningen hebben een zekere voorspellende waarde, maar gaan toch vooral over het
verleden.
> Statistici zijn het ook niet altijd eens over de benadering in kansberekening.
Vooral de vraag of kansen al dan niet onafhankelijk zijn.
> Een ander probleem bij het berekenen van kansen is dat we aan technische installaties nog
wel wat kunnen rekenen, maar dat menselijk gedrag met geen berekening te voorspellen is.
Een belangrijke regel bij het beoordelen van risico: ‘don’t risk more than you can afford to lose’
1
,1.2 Terminologie: wat is een crisis, ramp of calamiteit?
Crisis: een gebeurtenis waardoor een ernstige verstoring van de openbare orde en/of de fysieke
veiligheid is ontstaan binnen een veiligheidsregio; en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten
of organisaties is vereist.
Ramp: een zwaar ongeval of een andere gebeurtenis waarbij het leven en de gezondheid van veel
personen, het milieu of grote materiële belangen in ernstige mate zijn geschaad of worden bedreigd
en waarbij een gecoördineerde inzet van diensten of organisaties is vereist.
Een aantal belangrijke elementen voor het managen van crisissituaties:
Bedreiging van het systeem
Geringe beslistijd
Hoge mate van onzekerheid
Kritieke beslissingen
Crises hebben een lage frequentie. Op het moment dat een bepaalde situatie regelmatiger voorkomt,
zal er een routinematige respons ontstaan en raakt het systeem erop ingespeeld.
Ernst Omschrijving Impact
1 Verstorin Een gebeurtenis met negatieve De situatie kan binnen het
g consequenties die afwijkt van het reguliere proces en met het
normale proces, maar geen ernstig letsel bestaande systeem worden
of schade veroorzaakt. opgevangen.
2 Incident Een gebeurtenis met negatieve De situatie vraagt speciale
consequenties die afwijkt van het maatregelen en verstoort het
normale proces, mogelijk ernstig letsel of reguliere proces voor korte duur.
schade veroorzaakt, maar op beperkte
schaal en zonder te escaleren.
3 Calamiteit Een gebeurtenis met negatieve De situatie vraagt om het
of ramp consequenties die afwijkt van het toepassen van een specifiek
normale proces, mogelijk ernstig letsel of proces of systeem en ontregelt
schade op grotere schaal veroorzaakt, het bestaande proces aanzienlijk.
mogelijk escaleert en mogelijk
bedreigend is voor het proces of
systeem.
4 Crisis Een calamiteit met daaruit De situatie vraagt om het
voortkomende bedreigingen voor het toepassen van specifiek proces of
proces of systeem. systeem en ontregelt het
bestaande proces aanzienlijk
voor langere tijd.
1.3 Wat is crisismanagement en waarom is het nodig?
Management is het proces van plannen, organiseren, leiden en beheersen van de inspanningen van
mensen in een organisatie en het gebruik van andere bronnen in de organisatie om vastgestelde
organisatiedoelen te bereiken.
Crisismanagement is het proces van plannen, organiseren, leiden en beheersen van de inspanningen
van mensen in een organisatie en het gebruik van andere bronnen in de organisatie dat erop gericht
is effecten van een crisis zo veel mogelijk te beperken.
Crisisbeheersing is het geheel van maatregelen en voorzieningen, met inbegrip van de voorbereiding
daarop etc.
2
, Veiligheidsketen
Is een model waarin de verschillende terreinen van maatregelen en procedures kunnen worden
ingedeeld. De veiligheidsketen bestaat uit vijf onderdelen:
1. Proactie: dit heeft betrekking op het wegnemen van oorzaken van crisis.
2. Preventie: richt zich op het minimaliseren van risico’s en vooral het beperken van de
mogelijke effecten.
3. Preparatie: de voorbereiding op situaties waarbij het toch misgaat (trainen).
4. Respons: dit is het daadwerkelijke optreden bij incidenten, calamiteiten, rampen en crises.
5. Nazorg: deze fase heeft betrekking op de terugkeer naar de normale situatie.
1.4 Crisisbeheersing en de wettelijke context
In de wetgeving voor crisisbeheersing kunnen twee soorten kolommen worden onderscheiden:
1. De algemene kolom hebben betrekking op de algemeen-bestuurlijke kolom.
2. De functionele kolommen hebben betrekking op een bepaald beleidsterrein waarvoor dan
ook een vakminister verantwoordelijk is.
Wet veiligheidsrisico’s
Voor crisisbeheersing gericht op bevolkingszorg is dit een van de belangrijkste wetten.
> Heeft als doel een efficiënte en kwalitatief hoogwaardige organisatie van de brandweerzorg,
de geneeskundige hulpverlening en de rampenbestrijding en crisisbeheersing onder één
regionale bestuurlijke regie te realiseren.
Met de Wet veiligheidsregio’s zijn er twee besluiten ingevoerd:
1. Het Besluit veiligheidsregio’s (Bvr)
Stelt kwaliteitseisen aan de organisaties in de veiligheidsregio’s. Er wordt een basisniveau
vastgesteld waaraan de organisaties van rampenbestrijding en crisisbeheersing moet
voldoen.
2. Het Besluit personeel (Bp)
Hier wordt de kwaliteit van het personeel genormeerd. Op basis van dit besluit worden
basiseisen vastgesteld waaraan het personeel moet voldoen.
Er zijn in totaal 25 veiligheidsregio’s in Nederland. Het bestuur van een veiligheidsregio wordt
gevormd door de burgemeesters van de gemeenten in de regio.
Politiewet
De algemene taken en het gezag over de politie zijn vastgelegd in de Politiewet 2012. Op basis van
deze wet kunnen de Koninklijke Marechaussee en andere krijgsmachtonderdelen ook bijstand
leveren aan het handhaven van de rechtsorde.
> De indeling van de politieregio’s was vroeger congruent aan de veiligheidsregio’s maar is nu
afwijkend. Een politieregio werkt nu samen met meerdere veiligheidsregio’s.
Wet publieke gezondheid
Hierin zijn onder meer bepalingen opgenomen over de verantwoordelijkheid bij de voorbereiding op
en aanpak van grootschalige infectieziekte-uitbraken. Op basis van deze wet zijn de GGD-regio’s
vrijwel volledig congruent aan de veiligheidsregio’s en is ook vastgelegd dat taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden in bepaalde omstandigheden worden overgeheveld naar
de voorzitter van de veiligheidsregio.
Hoofdstuk 2
2.1 Bepaling van effecten
3
