Samenvatting Biologie HO5
Voeding en energie
5.1 Diëten
Energierijke voeding
Energie haal je uit vetten, koolhydraten, eiwitten drie groepen organische stoffen.
Vetten: zitten in plantaardige oliën en in dierlijke producten.
Koolhydraten: suikers en meelsoorten.
Eiwitten: komen voor in vlees, eieren, kaas en ook in bepaalde plantendelen.
In cellen komt energie vrij bij dissimilatie stapsgewijze afbraak van vetten, koolhydraten,
eiwitten. De meeste energie komt vrij als er genoeg zuurstof in de cellen aanwezig is en als
de mitochondriën een rol kunnen spelen bij de dissimilatie.
Een deel van de energie komt vrij als warmte en de rest slaan de cellen op in moleculen ATP.
die geven de energie af waar en wanneer dat nodig is.
Opslag van energie
Eiwitten spelen een rol bij het krijgen van zwaardere en sterkere spieren. eiwitten zijn in
eerste plaats bouwstoffen, pas als je een lange tijd niks eet, ga je ze als brandstof gebruiken.
Jouw lichaam heeft een voorraad brandstof nodig. Die brandstof zit in je spier- en levercellen
in de vorm van een koolhydraat glycogeen. dit maken je cellen door glucosemoleculen
aan elkaar te koppelen. Voordeel van glycogeen: snel te verwerken brandstof. De
glycogeenvoorraad is niet heel groot. Uit de koolhydraten in je voeding, vul je iedere dag de
voorraad glycogeenmoleculen bij.
Andere reservestof: vet. zit vooral onder de huid, in het merg van holle beenderen en
rond de organen. Je vetreserves leveren zowel in rust als tijdens inspanning en bijdrage aan
de energiebehoefte. Ben je ziek, op dieet of span je je een lange tijd aan, dan is vooral vet de
energiebron afvallen.
Eet je wel energierijke stoffen, maar gebruik je die niet aankomen.
Ook in rust gebruik je brandstof ruststofwisseling levert energie voor processen als
ademhaling, hartslag en vertering van voedsel.
Als je veel sport, blijft je lichaam in rust ook actief en dan is je ruststofwisseling hoog. niet
aankomen als je veel eet.
Koolhydraten, vetten en eiwitten vormen de energiebronnen voor het lichaam. Glycogeen is een reservestof
in spieren en lever. Vet zit in het beenmerg, rond organen en onder de huid. Van eiwitten heb je geen
voorraad.
Lage ruststofwisseling wel aankomen.
Afvallen
, Een diëtiste let erop dat je minder koolhydraten en vetten eet, maar dat je toch genoeg van
alle noodzakelijke voedingsstoffen binnenkrijgt.
Vetten: nodig om membramen in en om cellen te maken en als grondstof voor
sommige hormonen.
Eiwitten: belangrijk als bouwstof voor (spier) cellen. Van te weinig vetten wordt je
mager en zwak.
Mineralen/vitamines: spelen rol bij allerlei stofwisselingsprocessen in je lichaam. Kalk
botopbouw, ijzer aanmaak rode bloedcellen, fosfor voor je ATP, jodium
schildklierhormoon.
Vitamine A: grondstof voor het lichtgevoelige pigment in je netvlies.
Verschillende B-vitamines: grondstoffen voor je zenuwcellen, dissimilatieprocessen
en voor celdelingen.
Vitamine C: houdt bindweefsels gezond.
Vitamine D: speelt rol bij afzetting van kalk in je botten.
Eet je te weinig eiwitten: je wordt zwak en mager.
Eet je te weinig mineralen/vitamines: je krijgt gebrekziekten. Per dag heb je een minimale
hoeveelheid nodig. Maar het slikken van pillen hiervoor kan schadelijk zijn en teveel ook.
ADH-waardes: (aanbevolen dagelijkse hoeveelheid) voor alle vitamines en mineralen
hoeveel je per dag ervan nodig hebt.
Bij een verantwoord afslankdieet eet je minder koolhydraten en vetten, maar wel voldoende van alle
noodzakelijke voedingsstoffen. De ADH-waarde geeft aan hoeveel vitamines en mineralen je per dag nodig
hebt.
5.2 Plantaardig en dierlijk voedsel
Vitaminen en vezels
Als je iets eet, kunnen kleine moleculen zo opgenomen worden in je dunne darm in je bloed.
Maar grote moleculen moet je eerst verteren. Sommige moleculen uit een appel kan je niet
veteren, bijv. cellulose.
Bacteriën in je dikke darm kunnen dat wel. Zij gebruiken de glucosemoleculen die bij de
afbraak van cellulosemoleculen ontstaan.
Voedingsvezels: een groep van niet verteerbare plantaardige moleculen. Voedingswezels
houden water vast en zorgen daarmee voor een soepele ontlasting. Ze stimuleren de
darmwerking en zorgen ervoor dat je een verzadigd gevoel krijgt, waardoor je minder eet.
Cellulose is de bouwstof van de celwand van plantencellen. Cellen in de schil van de appel
hebben extra dikke wanden, die ook lignine bevatten. De appelcellen zijn aan elkaar geplat
met een tussencelstof: pectine. Wanneer appels rijpen, lost pectine op. Dat maakt appels
zachter en kun je ze eten. Lignine + pectine belangrijke voedingsvezels.
Planten
Vaatbundels bevatten houtvaten en bastvaten waar planten hun stoffen door vervoeren.
Via houtvaten water met mineralen van wortels naar boven.
Via bastvaten water met suikers van bladeren naar rest van de plant.
Voeding en energie
5.1 Diëten
Energierijke voeding
Energie haal je uit vetten, koolhydraten, eiwitten drie groepen organische stoffen.
Vetten: zitten in plantaardige oliën en in dierlijke producten.
Koolhydraten: suikers en meelsoorten.
Eiwitten: komen voor in vlees, eieren, kaas en ook in bepaalde plantendelen.
In cellen komt energie vrij bij dissimilatie stapsgewijze afbraak van vetten, koolhydraten,
eiwitten. De meeste energie komt vrij als er genoeg zuurstof in de cellen aanwezig is en als
de mitochondriën een rol kunnen spelen bij de dissimilatie.
Een deel van de energie komt vrij als warmte en de rest slaan de cellen op in moleculen ATP.
die geven de energie af waar en wanneer dat nodig is.
Opslag van energie
Eiwitten spelen een rol bij het krijgen van zwaardere en sterkere spieren. eiwitten zijn in
eerste plaats bouwstoffen, pas als je een lange tijd niks eet, ga je ze als brandstof gebruiken.
Jouw lichaam heeft een voorraad brandstof nodig. Die brandstof zit in je spier- en levercellen
in de vorm van een koolhydraat glycogeen. dit maken je cellen door glucosemoleculen
aan elkaar te koppelen. Voordeel van glycogeen: snel te verwerken brandstof. De
glycogeenvoorraad is niet heel groot. Uit de koolhydraten in je voeding, vul je iedere dag de
voorraad glycogeenmoleculen bij.
Andere reservestof: vet. zit vooral onder de huid, in het merg van holle beenderen en
rond de organen. Je vetreserves leveren zowel in rust als tijdens inspanning en bijdrage aan
de energiebehoefte. Ben je ziek, op dieet of span je je een lange tijd aan, dan is vooral vet de
energiebron afvallen.
Eet je wel energierijke stoffen, maar gebruik je die niet aankomen.
Ook in rust gebruik je brandstof ruststofwisseling levert energie voor processen als
ademhaling, hartslag en vertering van voedsel.
Als je veel sport, blijft je lichaam in rust ook actief en dan is je ruststofwisseling hoog. niet
aankomen als je veel eet.
Koolhydraten, vetten en eiwitten vormen de energiebronnen voor het lichaam. Glycogeen is een reservestof
in spieren en lever. Vet zit in het beenmerg, rond organen en onder de huid. Van eiwitten heb je geen
voorraad.
Lage ruststofwisseling wel aankomen.
Afvallen
, Een diëtiste let erop dat je minder koolhydraten en vetten eet, maar dat je toch genoeg van
alle noodzakelijke voedingsstoffen binnenkrijgt.
Vetten: nodig om membramen in en om cellen te maken en als grondstof voor
sommige hormonen.
Eiwitten: belangrijk als bouwstof voor (spier) cellen. Van te weinig vetten wordt je
mager en zwak.
Mineralen/vitamines: spelen rol bij allerlei stofwisselingsprocessen in je lichaam. Kalk
botopbouw, ijzer aanmaak rode bloedcellen, fosfor voor je ATP, jodium
schildklierhormoon.
Vitamine A: grondstof voor het lichtgevoelige pigment in je netvlies.
Verschillende B-vitamines: grondstoffen voor je zenuwcellen, dissimilatieprocessen
en voor celdelingen.
Vitamine C: houdt bindweefsels gezond.
Vitamine D: speelt rol bij afzetting van kalk in je botten.
Eet je te weinig eiwitten: je wordt zwak en mager.
Eet je te weinig mineralen/vitamines: je krijgt gebrekziekten. Per dag heb je een minimale
hoeveelheid nodig. Maar het slikken van pillen hiervoor kan schadelijk zijn en teveel ook.
ADH-waardes: (aanbevolen dagelijkse hoeveelheid) voor alle vitamines en mineralen
hoeveel je per dag ervan nodig hebt.
Bij een verantwoord afslankdieet eet je minder koolhydraten en vetten, maar wel voldoende van alle
noodzakelijke voedingsstoffen. De ADH-waarde geeft aan hoeveel vitamines en mineralen je per dag nodig
hebt.
5.2 Plantaardig en dierlijk voedsel
Vitaminen en vezels
Als je iets eet, kunnen kleine moleculen zo opgenomen worden in je dunne darm in je bloed.
Maar grote moleculen moet je eerst verteren. Sommige moleculen uit een appel kan je niet
veteren, bijv. cellulose.
Bacteriën in je dikke darm kunnen dat wel. Zij gebruiken de glucosemoleculen die bij de
afbraak van cellulosemoleculen ontstaan.
Voedingsvezels: een groep van niet verteerbare plantaardige moleculen. Voedingswezels
houden water vast en zorgen daarmee voor een soepele ontlasting. Ze stimuleren de
darmwerking en zorgen ervoor dat je een verzadigd gevoel krijgt, waardoor je minder eet.
Cellulose is de bouwstof van de celwand van plantencellen. Cellen in de schil van de appel
hebben extra dikke wanden, die ook lignine bevatten. De appelcellen zijn aan elkaar geplat
met een tussencelstof: pectine. Wanneer appels rijpen, lost pectine op. Dat maakt appels
zachter en kun je ze eten. Lignine + pectine belangrijke voedingsvezels.
Planten
Vaatbundels bevatten houtvaten en bastvaten waar planten hun stoffen door vervoeren.
Via houtvaten water met mineralen van wortels naar boven.
Via bastvaten water met suikers van bladeren naar rest van de plant.
