Verdediging in Strafzaken – Bijeenkomst 6
Leerdoelen:
De student kan de jurisprudentie van het EHRM ex artt. 6 en 8 EVRM inzake
huiszoeking bij een advocaat beschrijven;
De student kan de wettelijke regeling van de doorzoeking en inbeslagneming bij
verschoningsgerechtigden beschrijven;
De student kan de wettelijke regeling van de bescherming van het verschoningsrecht
bij de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden beschrijven;
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de procedure van een
doorzoeking bij geheimhouders beschrijven
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de beoordeling van het
verschoningsrecht bij inbeslaggenomen documenten beschrijven;
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de “zeer uitzonderlijke
omstandigheden” voor doorbreking van het verschoningsrecht beschrijven.
Het verschoningsrecht
Dit is een ingewikkeld systeem omdat het in zijn volledigheid is opgehangen aan getuigen die
bepaalde vragen niet hoeven te beantwoorden bij de rechter. Het moet gezien worden in het
licht van strijdende belangen: het is in het algemeen belang dat geheimen ook geheim blijven
en dat elke burger in vrijheid advies kan inwinnen van een advocaat, maar het is ook in het
algemeen belang dat strafbare feiten worden opgespoord en dat het recht om zaken geheim te
houden niet wordt misbruikt.
Het klassieke verschoningsrecht ziet alleen op de getuige die voor de rechter een verklaring
moet afleggen.
- Het professioneel verschoningsrecht – art. 218 Sv: dit recht geldt voor artsen,
geestelijken, notarissen en advocaten. Soms ook voor de reclasseringsambtenaar of
andere hulpverlener. Dit is een uitzondering op de algemene verplichting om te
verklaren. Het moet gaan om een functionele relatie waarin informatie wordt gedeeld.
Wanneer is hiervan sprake? Maakt de plaats, tijd of wijze waarop uit? Het moet in de
hoedanigheid van het beroep toevertrouwd zijn: omdat je advocaat bent. De
bovenstaande factoren hoeven dus geen rol te spelen. Uiteindelijk bepaalt de
verschoningsgerechtigde wanneer er sprake is van een dergelijke situatie.
, - Afgeleid verschoningsrecht: het hulppersoneel die de advocaat helpen bij het goed
bijstaan van zijn cliënt komt ook een verschoningsrecht toe. Dit is voor medewerkers
ook terug te vinden in de advocatenwet. Met betrekking tot de deskundige dient
vastgelegd te worden dat deze in opdracht van de advocaat werkt in het kader van de
rechtsbijstand en uitsluitend aan de advocaat rapporteert, en dat deze rapporten dus
onder het verschoningsrecht van de advocaat vallen. Ook belangrijk om te vermelden
is dat informatie die direct van cliënt naar deskundige gaat niet onder het
verschoningsrecht valt. Het is dus verstandig om dit altijd via de advocaat te laten
lopen.
- Rechterlijke toets verschoningsrecht getuigen: dit vindt plaats door de rechter die de
leiding heeft over het getuigenverhoor. Hoofdregel is dat de vraag of de getuige zich
mag verschonen per gestelde vraag wordt beantwoord. Er vindt een marginale toets
plaats.
- Stukken, brieven, emails, voorwerpen: het verschoningsrecht ziet alleen op de
spreekplicht van de getuige. Voor informatie die niet mondeling wordt overgedragen
moet een eigen uitzondering worden gemaakt. Dit is de beslag-immuniteit uit art. 98
Sv. De werking ziet op brieven en andere geschriften. Hieronder vallen ook
administratie, email, appjes, en geautomatiseerde gegevens bij computerzoeking (art.
125l en de resultaten van de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden (art.
126aa lid 2 Sv). Voorwerpen vallen hier niet onder en zijn dus niet beslag-immuun.
- De beslagimmuniteit is in de wet gekoppeld aan de geheimhouder: uit de letterlijke
tekst van de wet valt op te maken dat een brief van de advocaat bij de advocaat niet in
beslag mag genomen, maar bij de cliënt wel. Dit is in jurisprudentie opgelost door te
stellen dat het niet ter zake doet of de gegevensdragers zich bij de advocaat zelf of bij
diens cliënt bevinden. Dit omdat de aard van de verschoningsbevoegdheid ertoe dient
om geheime communicatie te beschermen. Dit zou volledig verloren gaan als dit niet
zo was. Als informatie of voorwerpen zich buiten de sfeer cliënt-advocaat begeven
valt het niet meer onder het verschoningsrecht of de beslagimmuniteit.
- Het is niet zo dat zodra de advocaat ergens bij is of in de cc van een mail staat het
onder het verschoningsrecht valt. Het is echter ook niet zo dat dit nooit zo is. Sommige
opsporingsambtenaren en OvJ’s hebben zelfs de opvatting dat wie in de cc van een e-
mail staat, niet kan gelden als een geadresseerde en dat e-mails waarbij de advocaat
slechts in de CC staat nooit onder het verschoningsrecht vallen. Dit is echter niet wat
de Hoge Raad stelt. Die heeft namelijk in 2016 bepaald dat dit niet op zichzelf
Leerdoelen:
De student kan de jurisprudentie van het EHRM ex artt. 6 en 8 EVRM inzake
huiszoeking bij een advocaat beschrijven;
De student kan de wettelijke regeling van de doorzoeking en inbeslagneming bij
verschoningsgerechtigden beschrijven;
De student kan de wettelijke regeling van de bescherming van het verschoningsrecht
bij de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden beschrijven;
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de procedure van een
doorzoeking bij geheimhouders beschrijven
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de beoordeling van het
verschoningsrecht bij inbeslaggenomen documenten beschrijven;
De student kan de jurisprudentie van de Hoge Raad inzake de “zeer uitzonderlijke
omstandigheden” voor doorbreking van het verschoningsrecht beschrijven.
Het verschoningsrecht
Dit is een ingewikkeld systeem omdat het in zijn volledigheid is opgehangen aan getuigen die
bepaalde vragen niet hoeven te beantwoorden bij de rechter. Het moet gezien worden in het
licht van strijdende belangen: het is in het algemeen belang dat geheimen ook geheim blijven
en dat elke burger in vrijheid advies kan inwinnen van een advocaat, maar het is ook in het
algemeen belang dat strafbare feiten worden opgespoord en dat het recht om zaken geheim te
houden niet wordt misbruikt.
Het klassieke verschoningsrecht ziet alleen op de getuige die voor de rechter een verklaring
moet afleggen.
- Het professioneel verschoningsrecht – art. 218 Sv: dit recht geldt voor artsen,
geestelijken, notarissen en advocaten. Soms ook voor de reclasseringsambtenaar of
andere hulpverlener. Dit is een uitzondering op de algemene verplichting om te
verklaren. Het moet gaan om een functionele relatie waarin informatie wordt gedeeld.
Wanneer is hiervan sprake? Maakt de plaats, tijd of wijze waarop uit? Het moet in de
hoedanigheid van het beroep toevertrouwd zijn: omdat je advocaat bent. De
bovenstaande factoren hoeven dus geen rol te spelen. Uiteindelijk bepaalt de
verschoningsgerechtigde wanneer er sprake is van een dergelijke situatie.
, - Afgeleid verschoningsrecht: het hulppersoneel die de advocaat helpen bij het goed
bijstaan van zijn cliënt komt ook een verschoningsrecht toe. Dit is voor medewerkers
ook terug te vinden in de advocatenwet. Met betrekking tot de deskundige dient
vastgelegd te worden dat deze in opdracht van de advocaat werkt in het kader van de
rechtsbijstand en uitsluitend aan de advocaat rapporteert, en dat deze rapporten dus
onder het verschoningsrecht van de advocaat vallen. Ook belangrijk om te vermelden
is dat informatie die direct van cliënt naar deskundige gaat niet onder het
verschoningsrecht valt. Het is dus verstandig om dit altijd via de advocaat te laten
lopen.
- Rechterlijke toets verschoningsrecht getuigen: dit vindt plaats door de rechter die de
leiding heeft over het getuigenverhoor. Hoofdregel is dat de vraag of de getuige zich
mag verschonen per gestelde vraag wordt beantwoord. Er vindt een marginale toets
plaats.
- Stukken, brieven, emails, voorwerpen: het verschoningsrecht ziet alleen op de
spreekplicht van de getuige. Voor informatie die niet mondeling wordt overgedragen
moet een eigen uitzondering worden gemaakt. Dit is de beslag-immuniteit uit art. 98
Sv. De werking ziet op brieven en andere geschriften. Hieronder vallen ook
administratie, email, appjes, en geautomatiseerde gegevens bij computerzoeking (art.
125l en de resultaten van de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden (art.
126aa lid 2 Sv). Voorwerpen vallen hier niet onder en zijn dus niet beslag-immuun.
- De beslagimmuniteit is in de wet gekoppeld aan de geheimhouder: uit de letterlijke
tekst van de wet valt op te maken dat een brief van de advocaat bij de advocaat niet in
beslag mag genomen, maar bij de cliënt wel. Dit is in jurisprudentie opgelost door te
stellen dat het niet ter zake doet of de gegevensdragers zich bij de advocaat zelf of bij
diens cliënt bevinden. Dit omdat de aard van de verschoningsbevoegdheid ertoe dient
om geheime communicatie te beschermen. Dit zou volledig verloren gaan als dit niet
zo was. Als informatie of voorwerpen zich buiten de sfeer cliënt-advocaat begeven
valt het niet meer onder het verschoningsrecht of de beslagimmuniteit.
- Het is niet zo dat zodra de advocaat ergens bij is of in de cc van een mail staat het
onder het verschoningsrecht valt. Het is echter ook niet zo dat dit nooit zo is. Sommige
opsporingsambtenaren en OvJ’s hebben zelfs de opvatting dat wie in de cc van een e-
mail staat, niet kan gelden als een geadresseerde en dat e-mails waarbij de advocaat
slechts in de CC staat nooit onder het verschoningsrecht vallen. Dit is echter niet wat
de Hoge Raad stelt. Die heeft namelijk in 2016 bepaald dat dit niet op zichzelf
