Capita Selecta Criminologie – Bijeenkomst 5
Sociale ecologie en de theorieën die daarbij horen
Bij social ecology gaat het om de sociale bewegingen van mensen: hoe organiseren wij onze
samenleving, en in welke gebieden bevinden en concentreren we ons precies? Criminaliteit
wordt verklaard uit factoren in de omgeving waarin criminaliteit ruimtelijk is geconcentreerd
en uit de concrete situaties waarin misdrijven worden gepleegd. Het gaat om
omgevingsfactoren die samenhangen met criminaliteit. Dit kan zien op de fysieke omgeving,
de gebouwde omgeving en de inrichting van de openbare ruimte, maar ook met de sociale
omgeving, de bevolkingssamenstelling en het alledaagse gedrag van mensen in het publieke
domein. De focus op mensen en hun aard bestaat dus niet. De social disorganization theory is
een belangrijk voorbeeld van deze sociale ecologie. Je moet bij het beoordelen van een
dergelijke theorie vooral letten op of het gaat om een micro- (individueel), maso- (directe
omgeving) of macrolevel (samenleving in zijn geheel) theorie.
De Chicago School
De Chicago School (groep met academici uit Chicago) is een belangrijke speler binnen de
sociale ecologie, en binnen de Chicago School zijn Robert Park, Shaw, en McKay belangrijk.
De Chicago School ging zo’n grote rol spelen bij deze benadering vanwege de enorm snelle
groei van die stad gedurende dat tijdperk. Tussen 1840 en 1890 nam de hoeveelheid inwoners
toe van 4000 man tot een miljoen. In 1920 was dit aantal verdriedubbeld naar 3 miljoen
inwoners. Dit zorgde voor een ‘ieder voor zich’ sfeer en een sterke toename van criminaliteit.
- Robert Park: Park legde de grondslag voor wat we nu de stadsetnografie noemen en
voor de (hier relevantere) sociaal-ecologische benadering binnen de criminologie, zo
kenmerkend voor de Chicago-school. Het uitgaanspunt is de relaties tussen
organismen en hun natuurlijke omgeving. Deze omgeving kan verstoord worden door
nieuwe soorten. Bij mensen gaat dat op dezelfde manier op het moment dat er zich
nieuwkomers begeven binnen de samenleving (de habitat). De mensen die op die plek
wonen moeten dan een nieuwe balans vinden in de manier waarop ze samenleven.
Volgens Park gaat dit in drie fasen: invasion, dominance en uiteindelijk
accommodation. Dingen zijn in beweging, dat is de basis. Dat is niet alleen
afhankelijk van de dieren, maar ook van de omgeving. Op basis hiervan krijg je een
, heel ander perspectief: niet alleen de interactie tussen mensen, maar een focus op de
omgeving die deze interactie beïnvloedt.
- Ernest Burgess: Burgess werke deze sociaal-ecologische benadering uit in een
groeimodel van de moderne stad. Hij onderscheidde vijf zones:
1. Loop: Een centraal gelegen zakencentrum
2. Een overgangsgebied: een mengeling van handelsgebouwen, fabrieken en
arbeidersbuurten
3. Drie ringen van (sub)urbane wijken met een naar buiten toenemende welvaart en
status van de bewoners.
De stad groeit doordat elke cirkelvormige zone naar buiten toe over de volgende
schuift en alle buurten een ontwikkeling omhoog doormaken. De omgeving wisselt
dus constant waardoor weer overgangsbuurten ontstaan. Bewoners die het zich kunnen
permitteren verlaten een buurt en verhuizen naar de buurt met betere voorzieningen en
meer status.
In Nederland in het centrum: leegstand van kamers boven winkels. Trekt een bepaald
cliënteel aan. Niet per se slecht, maar waarschijnlijk blijven ze er niet permanent
wonen. Ook zijn de uitgaansgelegenheden daar, waarmee criminaliteit samengaat.
Niet star vasthouden aan de cirkels, maar meerdere wijken waarbinnen je die
dynamiek hebt. Binnen die wijken veel influx, bepaalde bouwstijl die zorgt voor
minder sociale binding, meer anonimiteit, etc.
- Shaw & Mckay – concentric zone theory: wat gebeurt er als een stad heel snel
groeit? Hun focus lag op Chicago, en op een daadwerkelijk onderzoek naar de
omgevingsfactoren die van invloed zijn op crimineel gedrag. De theorie die door
eerdere aanhangers van de Chicago school werd aangehangen werd dus getest door te
bekijken of bepaalde buurten een grotere kans op criminaliteit veroorzaken. Shaw &
Mckay waren niet alleen geïnteresseerd in misdaad, maar in sociale problemen in het
algemeen. Ze keken naar ‘social order’. Hun hypothese was dat er het hoogste niveau
social disorder zou zijn in zone 2. Dit bleek ook daadwerkelijk het geval te zijn. De
criminaliteit bleek af te nemen naarmate een wijk zich verder van het centrum bevond.
Een verschil op basis van huidskleur werd niet gevonden. In een wijk bleef de
hoeveelheid criminaliteit bijvoorbeeld hoog, ook al veranderde de etnische
samenstelling gedurende die tijd sterk.
Shaw en McKay waren door dit onderzoek de ontwikkelaars van de social
disorganisation theory. Bij deze theorie ligt de focus op het effect van verschillende
Sociale ecologie en de theorieën die daarbij horen
Bij social ecology gaat het om de sociale bewegingen van mensen: hoe organiseren wij onze
samenleving, en in welke gebieden bevinden en concentreren we ons precies? Criminaliteit
wordt verklaard uit factoren in de omgeving waarin criminaliteit ruimtelijk is geconcentreerd
en uit de concrete situaties waarin misdrijven worden gepleegd. Het gaat om
omgevingsfactoren die samenhangen met criminaliteit. Dit kan zien op de fysieke omgeving,
de gebouwde omgeving en de inrichting van de openbare ruimte, maar ook met de sociale
omgeving, de bevolkingssamenstelling en het alledaagse gedrag van mensen in het publieke
domein. De focus op mensen en hun aard bestaat dus niet. De social disorganization theory is
een belangrijk voorbeeld van deze sociale ecologie. Je moet bij het beoordelen van een
dergelijke theorie vooral letten op of het gaat om een micro- (individueel), maso- (directe
omgeving) of macrolevel (samenleving in zijn geheel) theorie.
De Chicago School
De Chicago School (groep met academici uit Chicago) is een belangrijke speler binnen de
sociale ecologie, en binnen de Chicago School zijn Robert Park, Shaw, en McKay belangrijk.
De Chicago School ging zo’n grote rol spelen bij deze benadering vanwege de enorm snelle
groei van die stad gedurende dat tijdperk. Tussen 1840 en 1890 nam de hoeveelheid inwoners
toe van 4000 man tot een miljoen. In 1920 was dit aantal verdriedubbeld naar 3 miljoen
inwoners. Dit zorgde voor een ‘ieder voor zich’ sfeer en een sterke toename van criminaliteit.
- Robert Park: Park legde de grondslag voor wat we nu de stadsetnografie noemen en
voor de (hier relevantere) sociaal-ecologische benadering binnen de criminologie, zo
kenmerkend voor de Chicago-school. Het uitgaanspunt is de relaties tussen
organismen en hun natuurlijke omgeving. Deze omgeving kan verstoord worden door
nieuwe soorten. Bij mensen gaat dat op dezelfde manier op het moment dat er zich
nieuwkomers begeven binnen de samenleving (de habitat). De mensen die op die plek
wonen moeten dan een nieuwe balans vinden in de manier waarop ze samenleven.
Volgens Park gaat dit in drie fasen: invasion, dominance en uiteindelijk
accommodation. Dingen zijn in beweging, dat is de basis. Dat is niet alleen
afhankelijk van de dieren, maar ook van de omgeving. Op basis hiervan krijg je een
, heel ander perspectief: niet alleen de interactie tussen mensen, maar een focus op de
omgeving die deze interactie beïnvloedt.
- Ernest Burgess: Burgess werke deze sociaal-ecologische benadering uit in een
groeimodel van de moderne stad. Hij onderscheidde vijf zones:
1. Loop: Een centraal gelegen zakencentrum
2. Een overgangsgebied: een mengeling van handelsgebouwen, fabrieken en
arbeidersbuurten
3. Drie ringen van (sub)urbane wijken met een naar buiten toenemende welvaart en
status van de bewoners.
De stad groeit doordat elke cirkelvormige zone naar buiten toe over de volgende
schuift en alle buurten een ontwikkeling omhoog doormaken. De omgeving wisselt
dus constant waardoor weer overgangsbuurten ontstaan. Bewoners die het zich kunnen
permitteren verlaten een buurt en verhuizen naar de buurt met betere voorzieningen en
meer status.
In Nederland in het centrum: leegstand van kamers boven winkels. Trekt een bepaald
cliënteel aan. Niet per se slecht, maar waarschijnlijk blijven ze er niet permanent
wonen. Ook zijn de uitgaansgelegenheden daar, waarmee criminaliteit samengaat.
Niet star vasthouden aan de cirkels, maar meerdere wijken waarbinnen je die
dynamiek hebt. Binnen die wijken veel influx, bepaalde bouwstijl die zorgt voor
minder sociale binding, meer anonimiteit, etc.
- Shaw & Mckay – concentric zone theory: wat gebeurt er als een stad heel snel
groeit? Hun focus lag op Chicago, en op een daadwerkelijk onderzoek naar de
omgevingsfactoren die van invloed zijn op crimineel gedrag. De theorie die door
eerdere aanhangers van de Chicago school werd aangehangen werd dus getest door te
bekijken of bepaalde buurten een grotere kans op criminaliteit veroorzaken. Shaw &
Mckay waren niet alleen geïnteresseerd in misdaad, maar in sociale problemen in het
algemeen. Ze keken naar ‘social order’. Hun hypothese was dat er het hoogste niveau
social disorder zou zijn in zone 2. Dit bleek ook daadwerkelijk het geval te zijn. De
criminaliteit bleek af te nemen naarmate een wijk zich verder van het centrum bevond.
Een verschil op basis van huidskleur werd niet gevonden. In een wijk bleef de
hoeveelheid criminaliteit bijvoorbeeld hoog, ook al veranderde de etnische
samenstelling gedurende die tijd sterk.
Shaw en McKay waren door dit onderzoek de ontwikkelaars van de social
disorganisation theory. Bij deze theorie ligt de focus op het effect van verschillende
