Geschiedenis Samenvatting Republiek- VWO
Historisch Context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515- 1648
DE BOURGONDISCHE NEDERLANDEN:
Middeleeuwen: feodale leenstelsel
Duitse keizer (rest) en Franse koning (Zuid westen)
Opkomende steden: steden en gewesten hadden veel privileges (in ruil voor belasting)
Afgevaardigden van de adel, geestelijkheid en boeren per gewest sturen 1 persoon om hen groep te vertegenwoordigen bij
de gewestelijke staten
—> Alle gewesten samen in de Staten-Generaal
15e + 16e eeuw positie stedelijke burgerij steeds beter:
- Toename handel en nijverheid
- Betaalde meer belasting > steeds vaker stadsrechten
Elk gewest had nog wel eigen regels etc, dus nog geen centralisatie > bourgondische hertogen wilden centralisatiepolitiek
LUTHER EN REFORMATIE:
Begin 16e eeuw kritiek Maarten Luther op katholieke kerk:
Kritiek op: Roem, rijkdom & macht, Paus eigen staat & leger, Te veel bezig rijkdom, aflaten kopen, Geestelijken waren
onwetend
Luther zei: hebt geen kerk nodig, alleen bijbel > bijbel moet in volkstaal & verspreid (toen alleen Latijnse bijbel)
Luther boodschap werd snel verspreid: boekdrukkunst & Aanhang Luther groeide snel in Duitse rijk (van Karel V)
Karel V = katholiek (mocht geloof onderdanen bepalen)
- veel vorsten steunde ideeën Luther
1521: Rijksdag van Worms: Luther moet ideeën beroepen > Luther weigert & vogelvrij
Sommige vorsten steunen Luther
Gevolg: Scheuring Christelijke kerk
Katholiek VS. Protestants
POLITIEK VAN KAREL V:
Na huwelijkspolitiek en veroveringen > Karel V heerser van grote delen van Europa
Karel V vond alle delen met eigen regels + stadsrechten moeilijk te besturen
(Daarvoor geldgebrek door oorlog—> privileges aan steden)
- Karel V was streng katholiek
- Wilde ketters weg
- Inquisitie (kerkelijke rechtbank)
Absolute macht & centralisatie
- Dit ging ten koste van privileges van steden
Landvoogd & Elk gewest eigen stadhouder
1531: Drie collaterale raden, vanuit Brussel (Karel V nam ambtenaren in dienst om met als doel de adel buitenspel te
zetten)
- Raad van State (belangrijkste Nederlandse edelen)
- Geheime raad (juristen: houden toezicht en stellen wetten op)
- Raad van Financiën (hoge edelen & rechtsgeleerden: uitvoering toezicht & financiële beleid
LUTHER VS CALVIJN:
Ook ontstaan Calvinisme:
- Opgericht: Johannes Calvijn
, - Mocht zelf je geloof bepalen, niet naar vorst luisteren
- Predestinatie: wel of geen invloed op Gods keuze hemel of hel
KETTERVERVOLGINGEN:
In Nl steeds meer aanhang Calvijn (vooral Noorden)
1550: Bloedplakkaat= Straffen en doden van ketters door Karel V
Doodstraf en inbeslagname goeder igv:
- Drukken, schrijven of verspreiden en bezitten van ketterse boeken en afbeeldingen
- Bijwonen van ketterse bijeenkomsten
- Prediken van een tegendraadse religie
- Huisvesten van ketters
> Absolute vorst
Luther krijgt steeds meer steun (ook van Duitse Vorsten)
Ontstaan: godsdienstoorlogen in Duitse rijk
1555: Vrede van Augsburg: vorst mag zelf godsdienst bepalen
‘Wiens gebied, diens gebed’
NIEUWE VORST FILIPS 2:
1555 Nieuwe vorst: Filips de 2e aan de macht
- Strenge vorst > zet beleid van vader Karel V voort
- Spanje geen geld door oorlog
- Halfzus Margareta van Parma als landvoogdes in de Nederlanden
- Willem van Oranje als stadhouder
Afzet tegen bloedplakkaten: twijfel aan zin strenge vervolging & bezorgd over aantasting privileges
1566: Smeekschrift: indienen smeekschrift door lage adel (geuzen) bij Margareta, stoppen kettervervolgingen en privileges
terug
Veel Calvinisten komen samen > meer vrijheid tijdelijk
1566 Beeldenstorm: calvinisten vernielen Katholieke gebouwen
Margareta: eist edelen trouw
Een van edelen = Willem van Oranje & hij weigert trouw & vertrekt naar Duitsland
HERTOG ALVA:
Filips 2e stuurt Hertog Alva naar Nederland > nieuwe landvoogd
Alva: Raad van beroerten: straffen & vervolgen beeldenstormers & Invoer 10e penning (10% meer belasting)
- Edelen Katholiek (Egmond & Hoornen): medeverantwoordelijk gehouden > meteen onthoofd
Ontstaan: veel weerstand (nu ook van Katholieken) > veel Calvinisten vluchten uit Nederland
BEGIN NEDERLANDSE OPSTAND:
Willem v Oranje roept vanuit Duitse ballingschap op tot verzet tegen Alva (niet tegen Filips 2e)
Nederlandse opstand (1568 - 1648)
1568 Slag bij Heiligerlee: begin Heiligerlee: Spaanse troepen VS troepen van Lodewijk & adel van Oranje > begin NL
opstand
- weinig steun gewone bevolking, wel hulp watergeuzen( NL calvinisten die na komst Alva naar Engeland & Noord-Duitse
kuststeden waren gevlucht), Kaapvaart
Willem v Oranje: geeft watergeuzen toestemming om guerrillaoorlog (duidelijk leger VS kleine ongeorganiseerde groepjes,
dus onvoorspelbaar) te beginnen tegen legers Alva
1572: Watergeuzen nemen Den Briel in (Spanjaarden vluchten)
Andere steden in Holland & Zeeland sluiten aan opstand
Staten van Holland (gaat zonder toestemming Filips vergaderen) & spreken af:
- Gezamenlijke financiering vd strijd
- Kiezen Willem v Oranje als stadhouder
Historisch Context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515- 1648
DE BOURGONDISCHE NEDERLANDEN:
Middeleeuwen: feodale leenstelsel
Duitse keizer (rest) en Franse koning (Zuid westen)
Opkomende steden: steden en gewesten hadden veel privileges (in ruil voor belasting)
Afgevaardigden van de adel, geestelijkheid en boeren per gewest sturen 1 persoon om hen groep te vertegenwoordigen bij
de gewestelijke staten
—> Alle gewesten samen in de Staten-Generaal
15e + 16e eeuw positie stedelijke burgerij steeds beter:
- Toename handel en nijverheid
- Betaalde meer belasting > steeds vaker stadsrechten
Elk gewest had nog wel eigen regels etc, dus nog geen centralisatie > bourgondische hertogen wilden centralisatiepolitiek
LUTHER EN REFORMATIE:
Begin 16e eeuw kritiek Maarten Luther op katholieke kerk:
Kritiek op: Roem, rijkdom & macht, Paus eigen staat & leger, Te veel bezig rijkdom, aflaten kopen, Geestelijken waren
onwetend
Luther zei: hebt geen kerk nodig, alleen bijbel > bijbel moet in volkstaal & verspreid (toen alleen Latijnse bijbel)
Luther boodschap werd snel verspreid: boekdrukkunst & Aanhang Luther groeide snel in Duitse rijk (van Karel V)
Karel V = katholiek (mocht geloof onderdanen bepalen)
- veel vorsten steunde ideeën Luther
1521: Rijksdag van Worms: Luther moet ideeën beroepen > Luther weigert & vogelvrij
Sommige vorsten steunen Luther
Gevolg: Scheuring Christelijke kerk
Katholiek VS. Protestants
POLITIEK VAN KAREL V:
Na huwelijkspolitiek en veroveringen > Karel V heerser van grote delen van Europa
Karel V vond alle delen met eigen regels + stadsrechten moeilijk te besturen
(Daarvoor geldgebrek door oorlog—> privileges aan steden)
- Karel V was streng katholiek
- Wilde ketters weg
- Inquisitie (kerkelijke rechtbank)
Absolute macht & centralisatie
- Dit ging ten koste van privileges van steden
Landvoogd & Elk gewest eigen stadhouder
1531: Drie collaterale raden, vanuit Brussel (Karel V nam ambtenaren in dienst om met als doel de adel buitenspel te
zetten)
- Raad van State (belangrijkste Nederlandse edelen)
- Geheime raad (juristen: houden toezicht en stellen wetten op)
- Raad van Financiën (hoge edelen & rechtsgeleerden: uitvoering toezicht & financiële beleid
LUTHER VS CALVIJN:
Ook ontstaan Calvinisme:
- Opgericht: Johannes Calvijn
, - Mocht zelf je geloof bepalen, niet naar vorst luisteren
- Predestinatie: wel of geen invloed op Gods keuze hemel of hel
KETTERVERVOLGINGEN:
In Nl steeds meer aanhang Calvijn (vooral Noorden)
1550: Bloedplakkaat= Straffen en doden van ketters door Karel V
Doodstraf en inbeslagname goeder igv:
- Drukken, schrijven of verspreiden en bezitten van ketterse boeken en afbeeldingen
- Bijwonen van ketterse bijeenkomsten
- Prediken van een tegendraadse religie
- Huisvesten van ketters
> Absolute vorst
Luther krijgt steeds meer steun (ook van Duitse Vorsten)
Ontstaan: godsdienstoorlogen in Duitse rijk
1555: Vrede van Augsburg: vorst mag zelf godsdienst bepalen
‘Wiens gebied, diens gebed’
NIEUWE VORST FILIPS 2:
1555 Nieuwe vorst: Filips de 2e aan de macht
- Strenge vorst > zet beleid van vader Karel V voort
- Spanje geen geld door oorlog
- Halfzus Margareta van Parma als landvoogdes in de Nederlanden
- Willem van Oranje als stadhouder
Afzet tegen bloedplakkaten: twijfel aan zin strenge vervolging & bezorgd over aantasting privileges
1566: Smeekschrift: indienen smeekschrift door lage adel (geuzen) bij Margareta, stoppen kettervervolgingen en privileges
terug
Veel Calvinisten komen samen > meer vrijheid tijdelijk
1566 Beeldenstorm: calvinisten vernielen Katholieke gebouwen
Margareta: eist edelen trouw
Een van edelen = Willem van Oranje & hij weigert trouw & vertrekt naar Duitsland
HERTOG ALVA:
Filips 2e stuurt Hertog Alva naar Nederland > nieuwe landvoogd
Alva: Raad van beroerten: straffen & vervolgen beeldenstormers & Invoer 10e penning (10% meer belasting)
- Edelen Katholiek (Egmond & Hoornen): medeverantwoordelijk gehouden > meteen onthoofd
Ontstaan: veel weerstand (nu ook van Katholieken) > veel Calvinisten vluchten uit Nederland
BEGIN NEDERLANDSE OPSTAND:
Willem v Oranje roept vanuit Duitse ballingschap op tot verzet tegen Alva (niet tegen Filips 2e)
Nederlandse opstand (1568 - 1648)
1568 Slag bij Heiligerlee: begin Heiligerlee: Spaanse troepen VS troepen van Lodewijk & adel van Oranje > begin NL
opstand
- weinig steun gewone bevolking, wel hulp watergeuzen( NL calvinisten die na komst Alva naar Engeland & Noord-Duitse
kuststeden waren gevlucht), Kaapvaart
Willem v Oranje: geeft watergeuzen toestemming om guerrillaoorlog (duidelijk leger VS kleine ongeorganiseerde groepjes,
dus onvoorspelbaar) te beginnen tegen legers Alva
1572: Watergeuzen nemen Den Briel in (Spanjaarden vluchten)
Andere steden in Holland & Zeeland sluiten aan opstand
Staten van Holland (gaat zonder toestemming Filips vergaderen) & spreken af:
- Gezamenlijke financiering vd strijd
- Kiezen Willem v Oranje als stadhouder
