Ontwikkelingspsychologie aantekeningen
College 16 september
Ontwikkelingspsychologie: Het identificeren en beschrijven van veranderingen in verschillende
ontwikkelingsdomeinen en de processen achter deze veranderingen.
→ Ontwikkeling van de levensloop - levenslooppsychologie (door de levensfasen heen)
→ Vanaf de conceptie tot aan de dood
→ Multidisciplinair - Wordt gebruik gemaakt uit vele verschillende disciplines/invalshoeken
Ontwikkeling = verandering (vooruitgang en achteruitgang)
→ Verandering is niet per se ontwikkeling, aangezien ontwikkeling blijvend en op een volgende
veranderingsprocessen toont.
→ Multi-directioneel: ontwikkeling speelt zich af op verschillende terreinen: fysiek, cognitief, sociaal-
emotioneel. Veranderingen op het ene terrein hebben vaak direct of indirect gevolgen voor het
andere domein.
→ Proces: ontwikkeling voltrekt zich door te tijd heen, dus geen momentopname
→ Multi-gedetermineerd: Het is een interactie tussen biologische factoren (erfelijk materiaal) en
omgevingsfactoren. Biologisch materiaal zetten ontwikkeling op gang, maar niet op een wetmatige
wijze, maar altijd in interactie met de omgeving.
Biologische en omgevingsfactoren = basis determinanten
Temporele invloeden: Tijdsbepalende invloeden
→ Onderscheiden in normatieve invloeden (leeftijdsgebonden/historisch) en niet-normatieve
invloeden
- Normatief leeftijdsgebonden: Biologische/sociale invloeden die leeftijdsgebonden zijn, ze
komen ongeveer gelijktijdig voor onder individuen in dezelfde leeftijdsgroep en cultuur. Zoals
leren lopen, menstruatie etc.
- Normatief historische invloeden: Invloeden die te maken hebben met een bepaalde situatie
in historische context. Zoals oorlogen, epidemieën, opkomst van internet etc.
- Niet-normatieve invloeden: Invloeden die persoonsgebonden zijn. Zoals een scheiding (van
ouders), een ongeluk, loterij winnen etc.
De ontwikkeling bestaat niet. Voor elk kind loopt de ontwikkeling anders.
Basisthema’s met betrekking tot ontwikkeling:
- Nature-nurture controverse: Nativisme (aanleg) versus empirisme (ervaring)
→ Samenhang tussen beide
- Continuïteit versus discontinuïteit: Geleidelijk (kwantitatief) versus in stadia (kwalitatief)
→ Veel ontwikkelingen zijn continue, zoals lengte. Maar er zijn ook ontwikkelingen die
discontinu zijn, zoals kruipen-lopen.
- Perioden van ontwikkeling: Kritieke perioden en gevoelige perioden.
→ Kritieke periode: Als er in een bepaalde periode een bepaalde ervaring ontbreekt is er
onherroepelijk schade. (Niet meer in te halen)
, → Gevoelige periode: In een bepaalde periode is een bepaalde ervaring optimaal, maar dit
kan later ook nog. (Wel in te halen)
- Domein-algemene ontwikkeling versus domein-specifieke ontwikkeling: Een ontwikkeling van
een bepaalde vaardigheid kan ook invloed hebben op andere vaardigheden versus een
ontwikkeling is alleen voor een specifieke vaardigheid, en heeft geen invloed op andere
domeinen.
We hebben allemaal een bepaald idee over wanneer welke ontwikkeling plaats zal vinden, dit
kunnen zorgen aanwakkeren bij ouders wanneer dit niet “op tijd gebeurt”.
Theoretische perspectieven met betrekking tot ontwikkeling:
- Psychodynamische perspectief: Focus op innerlijke, onbewuste krachten.
→ Psychoanalytische theorie van Freud (vrij achterhaald)
→ Psychosociale theorie van Erikson
- Behavioristische perspectief: Focus op externe krachten en waarneembare
gedragspatronen.
→ Klassieke conditionering (Watson)
→ Operante conditionering (Skinner)
→ Sociaal-cognitieve leertheorie (Bandura)
- Cognitieve perspectief: Focus op mentale activiteit (ziet de hersenen als een computer)
→ Cognitieve ontwikkelingstheorie (Piaget)
→ Informatieverwerkingstheorie
- Contextuele perspectief: Je moet altijd kijken naar de relatie met het individu en de sociale
omgeving. Nadruk op omgeving (context)
→ Sociaal-culturele theorie (Vygotsky)
→ Dynamische systeemtheorie
→ Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner)
- Evolutionaire perspectief: Ontwikkeling voorspellen op basis van de genetische erfenis van
de voorouders.
→ Ethologie
→ Evolutionaire psychologie (biologische predisposities, menselijke gelijkheid)
→ Behavioristische genetica (rol van genen in verschillen in gedrag, tweelingen studies,
adoptie studies)
Geen een perspectief is de juiste. Ze zijn allemaal verschillende invalshoeken, dus een bepaald
perspectief is niet meer juist dan een ander perspectief.
Er is onderzoek nodig om aan te mogen nemen of een bepaalde bewering daadwerkelijk juist is of
niet.
,Wetenschappelijke methode: Het proces van stellen en beantwoorden van vragen met betrekking
tot zorgvuldige gecontroleerde technieken, waaronder systematische georganiseerde observatie en
gegevensverzameling.
- Experimenteel onderzoek: 2 groepen; voor de ene groep breng je een verandering aan, de
andere groep niet. Je kijkt of er verschillen ontstaan.
→ Nadelen: Heel veel dingen die je wilt experimenteel wilt onderzoeken zijn ethisch niet te
verantwoorden
- Correlationeel onderzoek: Vergelijken van 2 ongemanipuleerde variabelen. Kijken of er een
verband is tussen 2 variabelen.
→ Nadelen: Het heeft geen zeggenschap over hoe sterk dat verband is. Ook zegt het niks
over de richting van het verband (welke variabele welke beïnvloed).
- Longitudinaal onderzoek: Een leeftijdsgroep volgen (en testen) over de tijd.
→ Nadelen: Kostbaar (tijd en geld), uitval, toch zekere selectie, ‘test-wise’ (kinderen raken
gewend aan de test, en ze weten wat ze moeten beantwoorden)
- Cross-sectioneel onderzoek: Vergelijken van verschillende leeftijdsgroepen op hetzelfde
moment.
→ Nadelen: Verschillen kunnen te wijten zijn aan leeftijdscohorten. Je meet enkel de
verschillen van groepen; dus je kan geen uitspraken doen over oorzaken of individuele
verschillen. Je kan alleen t verschil zien tussen groepen, niet de verandering.
- Cross-sequentieel onderzoek: Onderzoek waarin een aantal verschillende leeftijdsgroepen
op verschillende tijdstippen wordt bestudeerd. Voorkomt problemen als uitval en test-wise,
doordat kinderen op verschillende momenten bij het onderzoek kunnen instromen.
Je kan alleen maar iets over ontwikkeling (verandering) zeggen door longitudinaal onderzoek.
, College 21 september
Conceptie = Het begin van het leven. Samensmelting van de vrouwelijke eicel en de mannelijke
spermacel.
→ In de eicel zit genetische informatie van de moeder, in de spermacel zit genetische informatie van
de vader. Bij de conceptie worden beide genetische materialen samengebracht.
→ De samengesmolten cel is een zygote.
→ Celdeling is meiose. Door de meiose worden er van 1 cel meerdere cellen gevormd, door delingen,
en uiteindelijk een baby.
Meerlinggeboortes:
→ Eeneiig: Er ontstaat in de bevruchte eicel een cluster die zich los van het andere cluster gaat
vormen tot een baby. Vandaar ook dat ze genetisch gezien identiek zijn; ze bevatten dezelfde
informatie uit dezelfde ei- en spermacel.
→ Twee-eiig: Op het moment van de ovulatie zijn er twee rijpe eicellen, deze worden beide bevrucht
door een spermacel. Vandaar dat ze niet exact hetzelfde DNA hebben; 2 verschillende
informatiebronnen.
Een gen is in feite een klein stukje DNA. Als mens hebben we veel verschillende genen, deze hebben
een uniek plekje op het DNA. Als mensen hebben we ongeveer 25.000 genen. De genen vormen
samen een chromosoom.
Mensen hebben 46 chromosomen, de chromosomen geven we mee in de ei- en spermacel.
Chromosomen zijn opgeslagen in paren, en van de moeder en een van de vader.
Het laatste paar chromosomen (23e) bepalen het geslacht.
→ XX= vrouw, XY=man.
→ Omdat de moeder altijd een X-chromosoom heeft, is er sowieso 1 X-chromosoom van de moeder.
Oftewel, de vader bepaalt het geslacht van het kind (of het 2e chromosoom een X of een Y is)
Een eicel/zaadcel bevat maar 23 chromosomen, zodat de baby uiteindelijk uit 46 chromosomen gaat
ontstaan.
Meiose: Proces waarbij een voortplantingscel zich deelt om nieuwe gameten (voortplantingscellen)
met de helft van het normale aantal chromosomen te produceren.
Crossing over: Proces waarbij gelijke delen van chromosomen willekeurig van plaats wisselen. Dit
maakt dat er een andere genen volgorde is.
Genotype = de genetische blauwdruk.
Fenotype = de waarneembare kenmerken van de genen.
Gregor Mendel: Was geïnteresseerd in overdracht van genetische informatie. Hij deed onderzoek
met zaden van etten planten.
College 16 september
Ontwikkelingspsychologie: Het identificeren en beschrijven van veranderingen in verschillende
ontwikkelingsdomeinen en de processen achter deze veranderingen.
→ Ontwikkeling van de levensloop - levenslooppsychologie (door de levensfasen heen)
→ Vanaf de conceptie tot aan de dood
→ Multidisciplinair - Wordt gebruik gemaakt uit vele verschillende disciplines/invalshoeken
Ontwikkeling = verandering (vooruitgang en achteruitgang)
→ Verandering is niet per se ontwikkeling, aangezien ontwikkeling blijvend en op een volgende
veranderingsprocessen toont.
→ Multi-directioneel: ontwikkeling speelt zich af op verschillende terreinen: fysiek, cognitief, sociaal-
emotioneel. Veranderingen op het ene terrein hebben vaak direct of indirect gevolgen voor het
andere domein.
→ Proces: ontwikkeling voltrekt zich door te tijd heen, dus geen momentopname
→ Multi-gedetermineerd: Het is een interactie tussen biologische factoren (erfelijk materiaal) en
omgevingsfactoren. Biologisch materiaal zetten ontwikkeling op gang, maar niet op een wetmatige
wijze, maar altijd in interactie met de omgeving.
Biologische en omgevingsfactoren = basis determinanten
Temporele invloeden: Tijdsbepalende invloeden
→ Onderscheiden in normatieve invloeden (leeftijdsgebonden/historisch) en niet-normatieve
invloeden
- Normatief leeftijdsgebonden: Biologische/sociale invloeden die leeftijdsgebonden zijn, ze
komen ongeveer gelijktijdig voor onder individuen in dezelfde leeftijdsgroep en cultuur. Zoals
leren lopen, menstruatie etc.
- Normatief historische invloeden: Invloeden die te maken hebben met een bepaalde situatie
in historische context. Zoals oorlogen, epidemieën, opkomst van internet etc.
- Niet-normatieve invloeden: Invloeden die persoonsgebonden zijn. Zoals een scheiding (van
ouders), een ongeluk, loterij winnen etc.
De ontwikkeling bestaat niet. Voor elk kind loopt de ontwikkeling anders.
Basisthema’s met betrekking tot ontwikkeling:
- Nature-nurture controverse: Nativisme (aanleg) versus empirisme (ervaring)
→ Samenhang tussen beide
- Continuïteit versus discontinuïteit: Geleidelijk (kwantitatief) versus in stadia (kwalitatief)
→ Veel ontwikkelingen zijn continue, zoals lengte. Maar er zijn ook ontwikkelingen die
discontinu zijn, zoals kruipen-lopen.
- Perioden van ontwikkeling: Kritieke perioden en gevoelige perioden.
→ Kritieke periode: Als er in een bepaalde periode een bepaalde ervaring ontbreekt is er
onherroepelijk schade. (Niet meer in te halen)
, → Gevoelige periode: In een bepaalde periode is een bepaalde ervaring optimaal, maar dit
kan later ook nog. (Wel in te halen)
- Domein-algemene ontwikkeling versus domein-specifieke ontwikkeling: Een ontwikkeling van
een bepaalde vaardigheid kan ook invloed hebben op andere vaardigheden versus een
ontwikkeling is alleen voor een specifieke vaardigheid, en heeft geen invloed op andere
domeinen.
We hebben allemaal een bepaald idee over wanneer welke ontwikkeling plaats zal vinden, dit
kunnen zorgen aanwakkeren bij ouders wanneer dit niet “op tijd gebeurt”.
Theoretische perspectieven met betrekking tot ontwikkeling:
- Psychodynamische perspectief: Focus op innerlijke, onbewuste krachten.
→ Psychoanalytische theorie van Freud (vrij achterhaald)
→ Psychosociale theorie van Erikson
- Behavioristische perspectief: Focus op externe krachten en waarneembare
gedragspatronen.
→ Klassieke conditionering (Watson)
→ Operante conditionering (Skinner)
→ Sociaal-cognitieve leertheorie (Bandura)
- Cognitieve perspectief: Focus op mentale activiteit (ziet de hersenen als een computer)
→ Cognitieve ontwikkelingstheorie (Piaget)
→ Informatieverwerkingstheorie
- Contextuele perspectief: Je moet altijd kijken naar de relatie met het individu en de sociale
omgeving. Nadruk op omgeving (context)
→ Sociaal-culturele theorie (Vygotsky)
→ Dynamische systeemtheorie
→ Bio-ecologisch model (Bronfenbrenner)
- Evolutionaire perspectief: Ontwikkeling voorspellen op basis van de genetische erfenis van
de voorouders.
→ Ethologie
→ Evolutionaire psychologie (biologische predisposities, menselijke gelijkheid)
→ Behavioristische genetica (rol van genen in verschillen in gedrag, tweelingen studies,
adoptie studies)
Geen een perspectief is de juiste. Ze zijn allemaal verschillende invalshoeken, dus een bepaald
perspectief is niet meer juist dan een ander perspectief.
Er is onderzoek nodig om aan te mogen nemen of een bepaalde bewering daadwerkelijk juist is of
niet.
,Wetenschappelijke methode: Het proces van stellen en beantwoorden van vragen met betrekking
tot zorgvuldige gecontroleerde technieken, waaronder systematische georganiseerde observatie en
gegevensverzameling.
- Experimenteel onderzoek: 2 groepen; voor de ene groep breng je een verandering aan, de
andere groep niet. Je kijkt of er verschillen ontstaan.
→ Nadelen: Heel veel dingen die je wilt experimenteel wilt onderzoeken zijn ethisch niet te
verantwoorden
- Correlationeel onderzoek: Vergelijken van 2 ongemanipuleerde variabelen. Kijken of er een
verband is tussen 2 variabelen.
→ Nadelen: Het heeft geen zeggenschap over hoe sterk dat verband is. Ook zegt het niks
over de richting van het verband (welke variabele welke beïnvloed).
- Longitudinaal onderzoek: Een leeftijdsgroep volgen (en testen) over de tijd.
→ Nadelen: Kostbaar (tijd en geld), uitval, toch zekere selectie, ‘test-wise’ (kinderen raken
gewend aan de test, en ze weten wat ze moeten beantwoorden)
- Cross-sectioneel onderzoek: Vergelijken van verschillende leeftijdsgroepen op hetzelfde
moment.
→ Nadelen: Verschillen kunnen te wijten zijn aan leeftijdscohorten. Je meet enkel de
verschillen van groepen; dus je kan geen uitspraken doen over oorzaken of individuele
verschillen. Je kan alleen t verschil zien tussen groepen, niet de verandering.
- Cross-sequentieel onderzoek: Onderzoek waarin een aantal verschillende leeftijdsgroepen
op verschillende tijdstippen wordt bestudeerd. Voorkomt problemen als uitval en test-wise,
doordat kinderen op verschillende momenten bij het onderzoek kunnen instromen.
Je kan alleen maar iets over ontwikkeling (verandering) zeggen door longitudinaal onderzoek.
, College 21 september
Conceptie = Het begin van het leven. Samensmelting van de vrouwelijke eicel en de mannelijke
spermacel.
→ In de eicel zit genetische informatie van de moeder, in de spermacel zit genetische informatie van
de vader. Bij de conceptie worden beide genetische materialen samengebracht.
→ De samengesmolten cel is een zygote.
→ Celdeling is meiose. Door de meiose worden er van 1 cel meerdere cellen gevormd, door delingen,
en uiteindelijk een baby.
Meerlinggeboortes:
→ Eeneiig: Er ontstaat in de bevruchte eicel een cluster die zich los van het andere cluster gaat
vormen tot een baby. Vandaar ook dat ze genetisch gezien identiek zijn; ze bevatten dezelfde
informatie uit dezelfde ei- en spermacel.
→ Twee-eiig: Op het moment van de ovulatie zijn er twee rijpe eicellen, deze worden beide bevrucht
door een spermacel. Vandaar dat ze niet exact hetzelfde DNA hebben; 2 verschillende
informatiebronnen.
Een gen is in feite een klein stukje DNA. Als mens hebben we veel verschillende genen, deze hebben
een uniek plekje op het DNA. Als mensen hebben we ongeveer 25.000 genen. De genen vormen
samen een chromosoom.
Mensen hebben 46 chromosomen, de chromosomen geven we mee in de ei- en spermacel.
Chromosomen zijn opgeslagen in paren, en van de moeder en een van de vader.
Het laatste paar chromosomen (23e) bepalen het geslacht.
→ XX= vrouw, XY=man.
→ Omdat de moeder altijd een X-chromosoom heeft, is er sowieso 1 X-chromosoom van de moeder.
Oftewel, de vader bepaalt het geslacht van het kind (of het 2e chromosoom een X of een Y is)
Een eicel/zaadcel bevat maar 23 chromosomen, zodat de baby uiteindelijk uit 46 chromosomen gaat
ontstaan.
Meiose: Proces waarbij een voortplantingscel zich deelt om nieuwe gameten (voortplantingscellen)
met de helft van het normale aantal chromosomen te produceren.
Crossing over: Proces waarbij gelijke delen van chromosomen willekeurig van plaats wisselen. Dit
maakt dat er een andere genen volgorde is.
Genotype = de genetische blauwdruk.
Fenotype = de waarneembare kenmerken van de genen.
Gregor Mendel: Was geïnteresseerd in overdracht van genetische informatie. Hij deed onderzoek
met zaden van etten planten.
