Chemie Overal 4 havo
Samenvatting
4 Moleculaire stoffen
Vanderwaalsbindingen
Moleculen trekken elkaar aan met vanderwaalskrachten. De vanderwaalskrachten tussen moleculen
zorgen ervoor dat een binding tussen de moleculen ontstaat: de vanderwaalsbinding.
De vanderwaalsbinding wordt verbroken:
• als een stof verdampt of sublimeert. Hoe groter de molecuulmassa, des te sterker is de
vanderwaalsbinding tussen de moleculen en des te hoger is het kookpunt van de stof.
• als een stof oplost. Dan worden de vanderwaalsbindingen tussen de moleculen van de stof
verbroken. Er ontstaan nieuwe vanderwaalsbindingen tussen de moleculen van de opgeloste stof en
de moleculen van het oplosmiddel.
Waterstofbruggen
Waterstofbruggen zijn bindingen die ontstaan tussen moleculen waarin OH-groepen en/of
NH-groepen aanwezig zijn. Waterstofbruggen zijn veel sterker dan de vanderwaalsbindingen die ook
aanwezig zijn. Daardoor hebben stoffen waarin waterstofbruggen voorkomen relatief hoge
kookpunten.
Naarmate een molecuul meer OH-groepen en/of NH-groepen bevat, ontstaan er meer
waterstofbruggen per molecuul en is het kookpunt van de betreffende stof hoger.
Mengen van stoffen
Stoffen met OH-groepen en/of NH-groepen in hun moleculen lossen op in water als er in de moleculen
geen lange ‘staart’ van C- en H-atomen voorkomt. Deze moleculen vormen waterstofbruggen met
watermoleculen. Stoffen die bestaan uit dergelijke moleculen noemen we hydrofiel.
Stoffen die geen OH-groepen en/of NH-groepen in hun moleculen hebben, lossen niet op in water.
Deze stoffen noemen we hydrofoob.
Hydrofiele stoffen mengen onderling en hydrofobe stoffen ook. In beide gevallen ontstaat een helder,
moleculair mengsel.
Hydrofiele stoffen mengen niet met hydrofobe stoffen. Er ontstaat na schudden een troebel mengsel
dat na enige tijd ontmengt.
Verdelingsevenwicht (SE)
Je kunt een hydrofobe opgeloste stof verwijderen uit een waterige oplossing door extractie met een
hydrofoob oplosmiddel. Het verdelingsevenwicht heeft zich ingesteld als de verhuissnelheden van de
opgeloste stof van de waterlaag naar de hydrofobe vloeistof en omgekeerd aan elkaar gelijk zijn.
Oplosbaarheid
De oplosbaarheid van een stof geeft aan hoeveel gram van die stof maximaal kan oplossen in 100
gram water van een bepaalde temperatuur. De oplossing is dan verzadigd. De oplosbaarheid van een
vaste stof wordt meestal groter als de temperatuur stijgt. De oplosbaarheid van een gas wordt kleiner
als de temperatuur stijgt.
Samenstelling mengsels
De samenstelling van een mengsel, zowel wat betreft de massa als het volume, geef je weer in
procenten, promilles of ppm.
Voor een berekening met percentage, promillage of ppm heb je nodig:
• het volume of de massa van één van de stoffen uit het mengsel;
• het volume of de massa van het mengsel zelf (in dezelfde eenheid als die van de stof);
• een verhoudingstabel waarin je bovengenoemde gegevens invult.
© Noordhoff Uitgevers Chemie Overal 4 havo Samenvatting hoofdstuk 4 Moleculaire stoffen
Samenvatting
4 Moleculaire stoffen
Vanderwaalsbindingen
Moleculen trekken elkaar aan met vanderwaalskrachten. De vanderwaalskrachten tussen moleculen
zorgen ervoor dat een binding tussen de moleculen ontstaat: de vanderwaalsbinding.
De vanderwaalsbinding wordt verbroken:
• als een stof verdampt of sublimeert. Hoe groter de molecuulmassa, des te sterker is de
vanderwaalsbinding tussen de moleculen en des te hoger is het kookpunt van de stof.
• als een stof oplost. Dan worden de vanderwaalsbindingen tussen de moleculen van de stof
verbroken. Er ontstaan nieuwe vanderwaalsbindingen tussen de moleculen van de opgeloste stof en
de moleculen van het oplosmiddel.
Waterstofbruggen
Waterstofbruggen zijn bindingen die ontstaan tussen moleculen waarin OH-groepen en/of
NH-groepen aanwezig zijn. Waterstofbruggen zijn veel sterker dan de vanderwaalsbindingen die ook
aanwezig zijn. Daardoor hebben stoffen waarin waterstofbruggen voorkomen relatief hoge
kookpunten.
Naarmate een molecuul meer OH-groepen en/of NH-groepen bevat, ontstaan er meer
waterstofbruggen per molecuul en is het kookpunt van de betreffende stof hoger.
Mengen van stoffen
Stoffen met OH-groepen en/of NH-groepen in hun moleculen lossen op in water als er in de moleculen
geen lange ‘staart’ van C- en H-atomen voorkomt. Deze moleculen vormen waterstofbruggen met
watermoleculen. Stoffen die bestaan uit dergelijke moleculen noemen we hydrofiel.
Stoffen die geen OH-groepen en/of NH-groepen in hun moleculen hebben, lossen niet op in water.
Deze stoffen noemen we hydrofoob.
Hydrofiele stoffen mengen onderling en hydrofobe stoffen ook. In beide gevallen ontstaat een helder,
moleculair mengsel.
Hydrofiele stoffen mengen niet met hydrofobe stoffen. Er ontstaat na schudden een troebel mengsel
dat na enige tijd ontmengt.
Verdelingsevenwicht (SE)
Je kunt een hydrofobe opgeloste stof verwijderen uit een waterige oplossing door extractie met een
hydrofoob oplosmiddel. Het verdelingsevenwicht heeft zich ingesteld als de verhuissnelheden van de
opgeloste stof van de waterlaag naar de hydrofobe vloeistof en omgekeerd aan elkaar gelijk zijn.
Oplosbaarheid
De oplosbaarheid van een stof geeft aan hoeveel gram van die stof maximaal kan oplossen in 100
gram water van een bepaalde temperatuur. De oplossing is dan verzadigd. De oplosbaarheid van een
vaste stof wordt meestal groter als de temperatuur stijgt. De oplosbaarheid van een gas wordt kleiner
als de temperatuur stijgt.
Samenstelling mengsels
De samenstelling van een mengsel, zowel wat betreft de massa als het volume, geef je weer in
procenten, promilles of ppm.
Voor een berekening met percentage, promillage of ppm heb je nodig:
• het volume of de massa van één van de stoffen uit het mengsel;
• het volume of de massa van het mengsel zelf (in dezelfde eenheid als die van de stof);
• een verhoudingstabel waarin je bovengenoemde gegevens invult.
© Noordhoff Uitgevers Chemie Overal 4 havo Samenvatting hoofdstuk 4 Moleculaire stoffen
