Veiligheidskunde – risicomanagement en
veiligheidsmanagementsystemen (RM & VMS)
Hoorcollege week 1.1 – herhaling zie evt. ook colleges van safety jaar 1
Risicomanagement en crisisbeheersing
Vlinderdasmodel: (blz. 23 vdw)
- aan de linkerkant zie je oorzaken die
leiden tot een incident. Aan de
rechterkant zie je wat er na zo’n
incident gebeurt (wat kan er nog fout
gaan, wat kan er gedaan worden?)
- Crisisbeheersing = rechterkant
vlinderdasmodel
- Risicomanagement = linkerkant
vlinderdasmodel (voor het vak ligt de
focus ook meer op deze kant)
Veiligheidsketen (blz. 53 Stol) (zie ook
begrippenlijst Stol)
- Risicobeheersing = voorkomen van
zaken door middel van proactie en
preventie
- Crisisbeheersing =
o Preparatie: hoe bereid je je
voor op een crisis?
o Repressie: wat gebeurt er op
het moment dat er een crisis
is?
o nazorg: hoe zorg je ervoor dat
de situatie weer naar het oude
gaat?
Risicomanagement: recapitulatie
Basis voor managementsystemen: de Deming cyclus (pdca-cyclus) (blz. 28
vdw)
- Plan: stel doelen op en een plan om de doelen te realiseren
- Do: voer het uit
- Check: evalueer of het plan de gewenste effecten heeft
- Act: pas het plan aan of stel nieuwe doelen op
Mochten de doelen bereikt zijn dan kan je het ambitieniveau opschroeven en
nieuwe doelen stellen
,Risico’s
- Risico:
o “de mogelijkheid dat zich een gebeurtenis voordoet in een gegeven
periode en situatie, die een negatief effect heeft, waardecreatie
verhindert of bestaande waardes uitholt” (Claes, blz. 24)
o “onzekere gebeurtenis met gevolgen voor een doelstelling24” (Vdw,
blz. 16)
o “gebeurtenis waarvan onzeker of ze plaatsvinden” (ibid, blz. 15)
- Kans x gevolg
o Kanttekening: kans x gevolg is makkelijk als je er een rekensom bij
maakt, maar dat kan niet altijd. Dan is het meer een afweging tussen
kans en gevolg.
- Statische en dynamische risico’s
o Statische risico’s: risico’s met alleen maar negatieve gevolgen aan
hangen (blz. 30 Claes)
o Dynamische risico’s: risico’s die zowel positieve als negatieve gevolgen
kan hebben (blz. 29 Claes)
Verschilt tussen betekenis Vdw en Janicijevic: Vwd kijkt niet alleen naar
risico’s met negatieve effecten, maar ook naar risico’s met (mogelijk) positieve
effecten
Wat is risicomanagement?
- Proces voor managen onzekerheid behalen doelstellingen (vdw blz. 15)
- Beleid, organisatie en processen gericht op identificeren, beoordelen,
beheersen en financieren van risico’s die doelen, mensen middelen en
immateriële belangen van de organisatie bedreigen (blz. 41 Claes)
- Geïntegreerde benadering van:
o Beleidsmatige, organisatorische en operationele maatregelen
o Identificatie, analyse, beperken en financieren van risico’s (idem)
- Proces door bestuur, management e.a. personeel bij formuleren statregie, om
potentiële gebeurtenissen met invloed op onderneming te identificeren en zo
te beheren dat ze binnen de risico-acceptatiegraad vallen met als doel
zekerheid over behalen doestelling te bieden
Elementen risicomanagement (blz. 42 Claes)
- Strategisch/RvB en directie:
risicomanagementbeleid: visie,
doelstellingen, uitganspunten organisatie
en proces
- Tactisch: risicomanagementorganisatie:
functie, rollen en verantwoordelijkheden,
rapportagelijnen, opzet
risicomanagementproces en aansluiting
bij de overige managementprocessen
planning-en-control cyclus
- Operationeel: risicomanagementproces:
risico-identificatie risicobeoordeling
risicobeheersing monitoring en
evaluatie Figuur 1: blz. 42 Claes
, RM-proces (Claes blz. 66, Vdw blz. 27)
- Het RM-proces van Claes en vdw verschilt.
- Die van Claes kent vier stappen en die van vdw
kent er 6
Figuur 2: RM vdw
Figuur 3: RM Claes
Risico-identificatie (blz. 55 vdw, H5)
- Zoeken naar
- Gebeurtenissen die
- Gevolgen hebben voor de doelstelling
Het – formuleren – van een specifiek risico – waardoor de doelstelling in
gevaar komt
Elementen risico-identificatie (blz. 55 e.v. vdw, H5. Zie ook safety jaar 1)
- Werkwijzen
o CRSA (control risk self-assessment)
o Interviews, schouw, enquête, brown paper
o Checklists
- Interne en externe modellen:
Figuur 4: : van micro en intern, naar macro en extern
H6 – risico-inschatting en -beoordeling (blz. 66 vdw, H6)
- Kijken naar de omvang van het risico
- Gevolg: effect wat een risico heeft op de doelstelling
- Waarschijnlijkheid: de kans dat een risico gebeurt
, Hoe meet je?
- Kans frequentie
- Kwantitatief kwalitatief
- Kwalitatief
o Waarschijnlijkheids- en gevolgtermen
- Kwantitatief
o Waarschijnlijkheid in percentages of frequenties
o Gevolg (veelal) in valuta
- Semi kwantitatief
o Waarden afgeleid van waarschijnlijkheids- en gevolgtermen
Risicobeoordeling (blz. 71 vdw)
Kwantitatief: verwachte-waardemethode (blz.
72 – 73, vdw)
- Belang gevolg > belang waarschijnlijkheid
- Belang gevolg = belang waarschijnlijkheid
- Belang gevolg < belang waarschijnlijkheid
De matrix toont 2, een risiconeutrale
houding
Kwalitatieve opzet van een risicomatrix (blz. 77 vdw)
veiligheidsmanagementsystemen (RM & VMS)
Hoorcollege week 1.1 – herhaling zie evt. ook colleges van safety jaar 1
Risicomanagement en crisisbeheersing
Vlinderdasmodel: (blz. 23 vdw)
- aan de linkerkant zie je oorzaken die
leiden tot een incident. Aan de
rechterkant zie je wat er na zo’n
incident gebeurt (wat kan er nog fout
gaan, wat kan er gedaan worden?)
- Crisisbeheersing = rechterkant
vlinderdasmodel
- Risicomanagement = linkerkant
vlinderdasmodel (voor het vak ligt de
focus ook meer op deze kant)
Veiligheidsketen (blz. 53 Stol) (zie ook
begrippenlijst Stol)
- Risicobeheersing = voorkomen van
zaken door middel van proactie en
preventie
- Crisisbeheersing =
o Preparatie: hoe bereid je je
voor op een crisis?
o Repressie: wat gebeurt er op
het moment dat er een crisis
is?
o nazorg: hoe zorg je ervoor dat
de situatie weer naar het oude
gaat?
Risicomanagement: recapitulatie
Basis voor managementsystemen: de Deming cyclus (pdca-cyclus) (blz. 28
vdw)
- Plan: stel doelen op en een plan om de doelen te realiseren
- Do: voer het uit
- Check: evalueer of het plan de gewenste effecten heeft
- Act: pas het plan aan of stel nieuwe doelen op
Mochten de doelen bereikt zijn dan kan je het ambitieniveau opschroeven en
nieuwe doelen stellen
,Risico’s
- Risico:
o “de mogelijkheid dat zich een gebeurtenis voordoet in een gegeven
periode en situatie, die een negatief effect heeft, waardecreatie
verhindert of bestaande waardes uitholt” (Claes, blz. 24)
o “onzekere gebeurtenis met gevolgen voor een doelstelling24” (Vdw,
blz. 16)
o “gebeurtenis waarvan onzeker of ze plaatsvinden” (ibid, blz. 15)
- Kans x gevolg
o Kanttekening: kans x gevolg is makkelijk als je er een rekensom bij
maakt, maar dat kan niet altijd. Dan is het meer een afweging tussen
kans en gevolg.
- Statische en dynamische risico’s
o Statische risico’s: risico’s met alleen maar negatieve gevolgen aan
hangen (blz. 30 Claes)
o Dynamische risico’s: risico’s die zowel positieve als negatieve gevolgen
kan hebben (blz. 29 Claes)
Verschilt tussen betekenis Vdw en Janicijevic: Vwd kijkt niet alleen naar
risico’s met negatieve effecten, maar ook naar risico’s met (mogelijk) positieve
effecten
Wat is risicomanagement?
- Proces voor managen onzekerheid behalen doelstellingen (vdw blz. 15)
- Beleid, organisatie en processen gericht op identificeren, beoordelen,
beheersen en financieren van risico’s die doelen, mensen middelen en
immateriële belangen van de organisatie bedreigen (blz. 41 Claes)
- Geïntegreerde benadering van:
o Beleidsmatige, organisatorische en operationele maatregelen
o Identificatie, analyse, beperken en financieren van risico’s (idem)
- Proces door bestuur, management e.a. personeel bij formuleren statregie, om
potentiële gebeurtenissen met invloed op onderneming te identificeren en zo
te beheren dat ze binnen de risico-acceptatiegraad vallen met als doel
zekerheid over behalen doestelling te bieden
Elementen risicomanagement (blz. 42 Claes)
- Strategisch/RvB en directie:
risicomanagementbeleid: visie,
doelstellingen, uitganspunten organisatie
en proces
- Tactisch: risicomanagementorganisatie:
functie, rollen en verantwoordelijkheden,
rapportagelijnen, opzet
risicomanagementproces en aansluiting
bij de overige managementprocessen
planning-en-control cyclus
- Operationeel: risicomanagementproces:
risico-identificatie risicobeoordeling
risicobeheersing monitoring en
evaluatie Figuur 1: blz. 42 Claes
, RM-proces (Claes blz. 66, Vdw blz. 27)
- Het RM-proces van Claes en vdw verschilt.
- Die van Claes kent vier stappen en die van vdw
kent er 6
Figuur 2: RM vdw
Figuur 3: RM Claes
Risico-identificatie (blz. 55 vdw, H5)
- Zoeken naar
- Gebeurtenissen die
- Gevolgen hebben voor de doelstelling
Het – formuleren – van een specifiek risico – waardoor de doelstelling in
gevaar komt
Elementen risico-identificatie (blz. 55 e.v. vdw, H5. Zie ook safety jaar 1)
- Werkwijzen
o CRSA (control risk self-assessment)
o Interviews, schouw, enquête, brown paper
o Checklists
- Interne en externe modellen:
Figuur 4: : van micro en intern, naar macro en extern
H6 – risico-inschatting en -beoordeling (blz. 66 vdw, H6)
- Kijken naar de omvang van het risico
- Gevolg: effect wat een risico heeft op de doelstelling
- Waarschijnlijkheid: de kans dat een risico gebeurt
, Hoe meet je?
- Kans frequentie
- Kwantitatief kwalitatief
- Kwalitatief
o Waarschijnlijkheids- en gevolgtermen
- Kwantitatief
o Waarschijnlijkheid in percentages of frequenties
o Gevolg (veelal) in valuta
- Semi kwantitatief
o Waarden afgeleid van waarschijnlijkheids- en gevolgtermen
Risicobeoordeling (blz. 71 vdw)
Kwantitatief: verwachte-waardemethode (blz.
72 – 73, vdw)
- Belang gevolg > belang waarschijnlijkheid
- Belang gevolg = belang waarschijnlijkheid
- Belang gevolg < belang waarschijnlijkheid
De matrix toont 2, een risiconeutrale
houding
Kwalitatieve opzet van een risicomatrix (blz. 77 vdw)
